Zondag 05/12/2021

Duitse regering? Eerst moet de mokkende achterban van de SPD nog toestemmen

Partijleider van de SPD Sigmar Gabriel (L) en een deel van zijn delegatie verlaten het hoofdkwartier na coalitiebesprekingen met de CDU. Beeld REUTERS
Partijleider van de SPD Sigmar Gabriel (L) en een deel van zijn delegatie verlaten het hoofdkwartier na coalitiebesprekingen met de CDU.Beeld REUTERS

Na weken van onderhandelingen hebben CDU/CSU en SPD een basis gelegd voor een nieuwe regering. Er ligt een regeerakkoord, maar die wordt pas bekrachtigd als de achterban van de SPD op 14 december vóór stemt. En dat kan nog wel voor de nodige problemen zorgen, denkt Volkskrant-correspondent Rolf Bos. "Er zitten wat boze arbeiders in die achterban. Die zouden zomaar tegen kunnen stemmen."

Merkel staat erom bekend dat ze een liefhebber is van nachtelijke besprekingen. "Ik weet niet of ze pillen slikt of Red Bull drinkt", zegt Rolf Bos vanuit Berlijn. "Maar feit is dat zij vaak nog in enorm goede conditie is op het moment dat anderen na uren vergaderen bijna omvallen van de slaap."

Zeventien uur lang duurde de vergadering die tot een regeerakkoord leidde. Even voor vijven in de vroege morgen waren ze eruit. Of Merkel er met haar nachtelijke waakzaamheid een extraatje uit heeft kunnen slepen, is niet bekend. Wel weten we dat de sociaaldemocratische SPD zes ministers levert, Merkels CDU vijf en het conservatieve CSU - waar de CDU een verbond mee heeft - drie.

Welke ministers op welke posten belanden, is vooralsnog geheim. De SPD wil daar namelijk pas openheid over geven als de 475.000 partijleden hun zegen hebben uitgesproken over het akkoord. "Ze zijn bang dat ze anders het verwijt krijgen dat het ze alleen maar om baantjes te doen is", legt Bos uit. "De partijtop is enorm huiverig voor de achterban. Het zijn mensen uit de arbeiderskringen, die in het Ruhrgebied een stuk linkser zijn dan in Berlijn. Daar zitten heel wat boze mensen tussen die weinig zien in een samenwerking met Merkels CDU. Ze zijn bang dat hun partij daar slecht uit komt. Dat was in 2009 ook het geval. Na vier jaar regeren met Merkel streek zij met de eer en behaalde de SPD het slechtste verkiezingsresultaat sinds de Tweede Wereldoorlog."

Miljoenencampagne
De SPD-partijtop zal de komende weken het land intrekken om het succesverhaal van de 'grote coalitie' te verkondigen, verwacht Bos. Op 14 december moet het verlossende woord vallen. Tot die tijd wordt er intern campagne gevoerd. "Dat kost miljoenen", aldus Bos. "Er moeten extra kranten gedrukt en rondgebracht worden. Er is een groot gebouw afgehuurd waar de stemmen zo geteld kunnen worden. Daarvoor zijn 400 extra mensen tijdelijk in dienst genomen. Die moeten ook allemaal betaald worden."

De partij heeft er duidelijk iets voor over om zijn achterban mee te krijgen. En dat is ook niet gek, want mochten de leden tegen stemmen, dan is het crisis. Niet alleen voor de SPD, die in dat geval een nieuwe partijtop moet samenstellen, maar ook voor de CDU die gedwongen wordt om weer met Die Grünen rond de tafel te zitten. Eerdere onderhandelingen liepen spaak.

Een coalitie tussen de SPD, Die Grünen en Die Linke of een minderheidsregering van CDU en CSU wordt niet levensvatbaar geacht. Nieuwe verkiezingen zijn dan onafwendbaar. Ook voor Europa geen heilzaam scenario, want dat betekent dat vraagstukken over het continent, en in het bijzonder over Griekenland, op de lange baan geschoven worden.

SPD-vertegenwoordigers Hannelore Kraft en Frank-Walter Steinmeier na de coalitiebesprekingen. Beeld AFP
SPD-vertegenwoordigers Hannelore Kraft en Frank-Walter Steinmeier na de coalitiebesprekingen.Beeld AFP

Minimumloon en tol betalen
Het akkoord dat er nu ligt voorziet in een minimumloon van 8,50 euro voor alle sectoren in Duitsland (het stokpaardje van de SPD). De CDU heeft daartegenover staan dat de belastingen de komende jaren niet verhoogd worden. Verder is afgesproken dat in 2030 tussen de 55 en 60 procent van de energie duurzaam moet worden opgewerkt. Nog een belangrijk punt uit het akkoord: mensen die in Duitsland zijn geboren en opgegroeid mogen een dubbele nationaliteit hebben - een voorstel dat vooral van toepassing is op de Turkse gemeenschap in Duitsland.

Correspondent Rolf Bos ziet weinig verrassende punten in het programma staan. "Het zal geen revolutie teweeg brengen in Duitsland. Er staan heel veel mooie woorden in, zoals dat er meer transparantie moet komen over de lonen van managers en dat er voorzichtig moet worden omgegaan met wapenexporten uit Saoedi-Arabië, maar wat daar in de praktijk van komt?"

Hij verwacht wel dat er op het gebied van de Energiewende (de overgang van fossiele naar duurzame energie, red.) de komende tijd iets zal veranderen. "Nu draait de burger op voor die kosten, de grote industrieën zijn vrijgesteld. Dat wringt."

Overigens staat in het akkoord ook één punt dat direct van invloed is op België: wie naar Duitsland gaat of het land passeert op weg naar een andere bestemming zal voortaan tol moeten betalen.

Oppositiepartijen vrezen voor hun lot
Komt er daadwerkelijk een coalitie van CDU/CSU en de SPD dan betekent dat dat de partijen samen zo'n tachtig procent van de zetels in de Bondsdag in handen hebben. Oppositiepartijen Die Linke en Die Grünen vrezen voor het verlies van hun parlementaire rechten. Om bijvoorbeeld een parlementaire onderzoekscommissie in het leven te roepen, moet een kwart van de Bondsdagleden toestemmen. Het zal voor de oppositie moeilijk zijn om een commissie op te stellen voor thema's die weinig gehoor vinden bij de regeringspartijen.

"De SPD en de CDU hebben al aangegeven dat ze daar losjes mee om zullen gaan", vertelt Bos. "Maar als dat niet in hun belang is, dan zullen ze zich daar waarschijnlijk niet aan houden. Je kunt je afvragen of dat de democratie ten goede komt."

Over dat onderwerp zal de komende maanden zeker nog veel gesproken gaan worden, denkt Bos. Maar eerst zijn alle ogen gericht op de stemming van de SPD-achterban in december. Zij bepalen of Duitsland zich zo kan verzekeren van een grote coalitie. Ook worden de ministerposten dan pas bekend gemaakt. Eén ding staat al vast: Angela Merkel wordt de nieuwe Bondskanselier, voor de derde keer op rij.

SPD-politica Andrea Nahles. Beeld AFP
SPD-politica Andrea Nahles.Beeld AFP
CDU-vertegenwoordigers Alexander Dobrindt (R) en Hermann Groehe staan de pers te woord. Beeld REUTERS
CDU-vertegenwoordigers Alexander Dobrindt (R) en Hermann Groehe staan de pers te woord.Beeld REUTERS
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234