Maandag 23/05/2022

Duitse populisten forceren doorbraak

Bij verkiezingen in drie Duitse deelstaten heeft de anti-immigratiepartij Alternative für Deutschland (AfD) op overtuigende wijze de bastille van de gevestigde politiek bestormd. Toch wordt niet meteen verwacht dat bondskanselier Merkel door deze uitslag onder vuur komt te liggen.

In de voormalige Oost-Duitse deelstaat Saksen-Anhalt krijgt AfD 24 procent van de stemmen - meer dan opiniepeilers vermoedden. Nooit eerder is een partij die voor het eerst aan Duitse verkiezingen deelneemt, zo succesvol geweest. Ook in de welvarende deelstaten in het zuidwesten, Rheinland-Pfalz en Baden-Württemberg, haalt de partij dubbele cijfers: 12 en 15 procent.

In totaal hebben 12,7 miljoen Duitsers mogen stemmen. De opkomst ligt overal een stuk hoger dan bij de vorige verkiezingen, in 2011. Dat komt omdat ze zowel in Duitsland als in de rest van Europa zijn beschouwd als volksraadpleging over de vluchtelingenpolitiek van bondskanselier Angela Merkel. Dat haar christendemocratische CDU in alle drie de deelstaten zetels heeft verloren, kan worden geïnterpreteerd als afkeuring van die politiek door een groot deel van het electoraat.

Het woord 'verkiezingsbeving' zingt rond in de media, wat aangeeft dat de voornaamste emotie opperste verbazing is.

Noodoplossing

Nog niet alle consequenties zijn te overzien, maar één ding staat vast: de opmars van AfD maakt een einde aan de politieke orde zoals Duitsland die sinds 1949 kent, waarin 'volkspartijen' CDU en SPD (sociaaldemocraten) samen bijna altijd een stabiele meerderheid hebben en regeringscoalities meestal maar uit twee partijen bestaan. Nu lijkt het erop dat in deze deelstaten een coalitie van drie partijen nodig is om een regeerbare meerderheid te krijgen, iets wat in Duitsland als een noodoplossing wordt beschouwd.

In cijfers is het sowieso een verkiezingszondag van gefronste wenkbrauwen. Zo hebben de sociaaldemocraten nog maar één keer in het naoorlogse Duitsland zo slecht gescoord als in Saksen-Anhalt: 11 procent, minder dan de helft van AfD.

Tegelijk wint de SPD in Rheinland-Pfalz onder leiding van zittend minister-president Malu Dreyer verrassend van de CDU van Julia Klöckner, gedoodverfd opvolgster van Merkel. En nog nooit hebben de Groenen zoveel stemmen behaald als in Baden-Württemberg, onder leiding van de charismatische pragmaticus Winfried Kretschmann: 30,5 procent, terwijl ze in de andere twee deelstaten maar nipt boven de kiesdrempel van 5 procent uitstijgen.

Van veraf gezien geeft deze verkiezingsuitslag dus een duidelijk signaal: de kiezer heeft weinig vertrouwen in de vluchtelingenpolitiek van Merkel en, zo toont de winst van AfD, veel Duitsers wantrouwen de gevestigde politieke orde.

Rechtsbuiten

Maar deze verkiezingsuitslag is als een pointillistisch schilderij: hoe dichter je komt, hoe minder eenduidig het beeld. Want de groene en sociaaldemocratisch overwinnaars Kretschmann en Dreyer hebben zich juist altijd consequent achter de vluchtelingenpolitiek van Merkel geschaard, terwijl de verliezende CDU-leiders in die deelstaten zich van haar hebben afgekeerd. Je kunt dus ook beweren dat de CDU in de eerste plaats is afgestraft voor het ontbreken van een duidelijke partijlijn.

Toch wordt niet verwacht dat door deze uitslag de positie van Merkel onder vuur komt te liggen, vooral omdat coaltieipartner SPD er nog slechter aan toe is. Maar gevoelig is het verlies wel, ook met het oog op de nog lopende onderhandelingen over een Europese spreiding van vluchtelingen.

AfD-voorzitter Frauke Petry noemt de uitslag triomfantelijk "een overwinning van de democratie". AfD heeft kiezers van alle bestaande partijen afgesnoept, zo blijkt uit onderzoek van tv-zender ZDF, maar de partij heeft vooral geprofiteerd van de stembusgang van mensen die normaal gesproken niet stemmen.

André Poggenburg, AfD-partijleider in Saksen-Anhalt, staat binnen de partij bekend als rechtsbuiten en wordt bovendien al enkele jaren vervolgd voor belastingontduiking. Terwijl AfD in Maagdenburg, Mainz en Stuttgart feestviert, vraagt de rest van Duitsland zich af wat deze opmars betekent voor de landelijke verkiezingen in september 2017.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234