Maandag 18/11/2019

Geschiedenis

Duitse 'nonsens' over Belgisch WO I-verdriet

Een Duitse houwitser die bij de belegering van België in 1914 werd gebruikt. Beeld BELGAIMAGE

Meer dan vijftig Belgische en Duitse historici klagen in een open brief aan dat Duitse collega’s weer geloof hechten aan een controversiële theorie over WO I. Die stelt dat duizenden Belgische burgerslachtoffers in feite geen burgers waren maar soldaten van een geheim leger.

Het is een opmerkelijke demarche. Op initiatief van UCL-historicus Laurence van Ypersele steunen 54 historici een scherpe open brief tegen de Duitse kunsthistoricus Ulrich Keller. In diens nieuwe boek, Schuldfragen. Belgischer Untergrundkrieg und deutsche Vergeltung im August 1914, beweert Keller dat de Belgische regering bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog een geheime burgermilitie had opgericht om het Duitse leger tegen te houden. Deze ondergrondse militairen in burgerkleding – zogenaamde vrijschutters of francs-ti­reurs – moesten de Duitse militairen in hinderlagen lokken en zo de opmars vertragen.

De belangrijke slotconclusie van Keller is dat het merendeel van de duizenden Belgische doden die bij aanvang van de oorlog vielen helemaal geen burgers waren, en dat het Duitse leger dan ook niet beschuldigd kan worden van oorlogsmisdaden.

Deze versie staat haaks op de mening van het merendeel van de historici. De meesten stellen dat er nooit sprake is geweest 
van Belgische vrijschutters en dat het Duitse geweld wel degelijk moet gezien worden als gruwelijke moordpartijen op weerloze burgers.

Breuk met traditie

Meer dan honderd jaar na de feiten gaat het nog steeds om een zeer delicate materie, zo blijkt uit de scherpe toon van de brief tegen Keller. “Nee, prof. Keller!”, luidt de aanhef van de brief van UCL-professor Van Ypersele, die ook werd ondertekend door bekende Nederlandstalige historici als Sophie De Schaepdrijver, Bruno De Wever en Herman Van Goethem, rector van de Universiteit Antwerpen.

“Ik ben verontwaardigd. Prof. Keller, kunsthistoricus op rust, lapt in zijn boek alle deontologische regels van de beroepshistoricus aan zijn laars.”

Van Ypersele maakt zich zorgen over het feit dat een historicus als Keller weerklank vindt en breekt met een traditie binnen de Duitse geschiedschrijving die hard en kritisch oordeelt over de twee wereldoorlogen. “Wat mij niet alleen verontwaardigt maar ook treurig maakt, is de constatering dat Kellers boek een bepaald publiek heeft gevonden in Duitsland. Duitsland is het land dat in de wereld het verst is gegaan in zijn verwerking van het verleden. Het is een buitengewoon voorbeeld dat ik bewonder en een land dat mee de Europese Unie heeft opgebouwd. Dit soort boeken staat haaks op die manier van omgaan met de geschiedenis.”

Ook de Gentse professor Antoon Vrints ondertekende de open brief. Hij wijst erop dat de discussie over de zogenaamde Belgische vrijschutters allang beslecht is onder historici. "In 2001 verscheen German Atrocities, 1914, a history of denial van auteurs John Horne en Alan Kramer. Hun conclusie was dat er geen Belgische vrijschutters waren, maar dat de Duitse troepen binnenvielen met de Frans-Duitse oorlog van 1870-1871 in hun hoofd waar vrijschutters ook een belangrijke kwestie was geweest. Dat zou de reden zijn waarom ze zo brutaal tegen de burgerbevolking tekeergingen." 

Vrints: "Deze theorie werd enkele jaren later door de Amerikaanse historicus Jeff Lipkes bijgesteld. In Rehearsels schreef Lipkes dat Duitsland gefrustreerd was dat België als neutraal land heftig weerstand bood tegen de Duitse opmars. Dat zou verklaren waarom Duitse militairen van hogerhand het bevel kregen om een terreurcampagne tegen de Belgische bevolking te beginnen."

Duitse herpositionering

Waarom Ulrich Keller een algemeen aanvaarde theorie in vraag stelt, is op zijn minst merkwaardig te noemen, zegt Vrints. “Dat deze wetenschappelijke nonsens enige weerklank vindt bij gerenommeerde Duitse historici als Gerd Krumeich is merkwaardig. Misschien heeft Keller met dit boek willen provoceren. Misschien ergert hij zich eraan dat het niet meer toegestaan is om de theorie van de Belgische vrijschutters op te werpen. Misschien is het wel een aanklacht tegen het vastroesten van de geschiedenis. We hebben er het raden naar.”

Ook historicus Bruno De Wever (Universiteit Gent) vindt het erg vreemd dat Keller terugkomt op een historische theorie die al vele malen onderzocht is. “Dat Kellers boek enige weerklank krijgt bij Duitse militaire historici maakt dit interessant en intrigerend. Moeten we dit zien als een heel voorzichtige herpositionering van de Duitse mentale toestand, waarin Duitse historici afstand beginnen te nemen van hun verleden van daders? Ontwikkelt er zich een revisionistische stroming die niet aan de zeer gevoelige WO II durft te komen, maar wel de geschiedschrijving over WO I in vraag stelt? Het is een opvallende beweging die je in ieder geval kritisch in de gaten moet houden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234