Maandag 18/01/2021

Duitse justitie was jarenlang blind voor rechts terrorisme

Is er sprake van toenemend rechts terrorisme in Duitsland, of blijken politiek en justitie al jarenlang simpelweg 'blind in hun rechteroog'? Na de ontdekking van de neonazistische terreurcel uit het Thüringse plaatsje Zwickau zoekt men in Duitsland naar de oorzaken die dit geweld mogelijk hebben gemaakt.

Uwe Mundlos en Uwe Böhnhardt, de twee mannen die op 4 november na een mislukte bankoverval zelfmoord hebben gepleegd, worden ervan verdacht tussen 2000 en 2006 door heel Duitsland zeker tien racistische moorden te hebben gepleegd. Meerdere medeplichtigen en mogelijke betrokkenheid van een informant van de veiligheidsdienst worden niet uitgesloten. In de door haarzelf opgeblazen woning van Beate Zschäpe (36), het derde lid dat zich bij de politie heeft aangegeven, is woensdag onder andere een lijst met 88 namen uit 2005 gevonden. De lijst zou als mogelijke zwarte lijst hebben gefungeerd. Ook twee Bondsdag-politici staan hierop.

Volgens Toralf Staud, auteur van het boek Moderne nazi's en journalist bij onder andere Die Zeit, toont de ontdekking dat extreem rechts geweld al jaren te weinig serieus wordt genomen. De Nationaldemokratische Partei Deutschlands (NPD) probeert zich weliswaar steeds 'officiëler' op te stellen en er is niet zozeer een toename van het aantal rechts-radicalen. Maar buiten de openbaarheid zijn er rechts-extremistische groeperingen wier acties systematisch "verkeerd worden ingeschat".

Iedere keer als er in Duitsland rechts-extreem geweld losbarst, zegt Staud, ontstaat er kort grote verontwaardiging onder de politici. Maar als de aandacht weer wegebt, dan wordt er ook niet meer opgelet. Volgens hem zegt de politiek steeds dat de grote dreiging vooral uit de links-extreme hoek komt, terwijl de realiteit laat zien dat het bij rechts ligt.

De terreurcel, die zich Nationaalsocialistische Ondergrondse noemde, is ontstaan in het Oost-Duitse Thüringen, een gebied dat vooral na 1990 met extreem rechts geweld kampte. Al in 1998 werd een bommenwerkplaats van de groep ontdekt, maar het onderzoek is toen niet voortgezet. Ook in het West-Duitse Nedersaksen, zo bleek woensdag, werd het onderzoek naar een betrokkene bij deze groep gekenmerkt door grote nalatigheid.

De landelijke inlichtingendienst schat het aantal Duitse rechts-radicale activisten op ongeveer 25.000. Dat aantal is iets kleiner dan tien jaar geleden. Het aantal gewelddaden uit deze hoek zou wel zijn toegenomen, vooral in de Oost-Duitse deelstaten.

Geen bruine versie van RAF

Ook de criminoloog Bernd Wagner plaatst de ontdekking van de NSU in een breder patroon. Wagner heeft jaren geleden de organisatie Exit Deutschland opgericht. Hiermee helpt hij leden om uit extreem rechtse scene te stappen. Er zijn volgens Wagner meerdere militante neonazistische groepen die ondergronds werken. Dat zijn steeds slechts een paar leden die geen contacten onderhouden, maar wel bereid zijn tot geweld - "ook moord".

Beide deskundigen willen de NSU echter geen "bruine versie van de RAF", de linkse terreurgroep uit de jaren 70, noemen, zoals diverse media deden. De RAF was veel professioneler georganiseerd dan de NSU, zegt Wagner, al wil hij hun gewelddadigheid niet relativeren. "Ik ga niet van een netwerk uit. Wel zijn er groepen die tot terrorisme in staat zijn. Dat kan tot kleine ere netwerken leiden."

Ook Staud sluit meer geweld niet uit. Er is volgens hem iedere week wel een politieactie in extreem rechtse kringen waarbij ook springstoffen gevonden worden. "Maar die halen alleen de kleine mediaberichten. Nu zie je wat er kan gebeuren als je die groepen niet serieus neemt. Het hangt van het toeval af of zulke cellen ontdekt worden, niet van de aanpak van de veiligheidsdienst."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234