Zaterdag 16/01/2021

Duitse denktank heeft al noodplan klaar

Invloedrijke Bertelmann Stiftung raadt aan delen van grondwet aan Verdrag van Nice te koppelen

Brussel

Eigen berichtgeving

Lode Delputte

De Europese Unie is zelf nog niet met een 'plan B' voor de dag gekomen, een alternatief voor de op apegapen liggende EU-grondwet. Toch wordt er in Europa flink nagedacht. Aan de vooravond van de Brusselse eurotop zette de invloedrijke Bertelmann Stiftung, een centrumrechtse Duitse denktank, de krijtlijnen uit voor een alternatief.

U herinnert het zich wel: in de aanloop naar het Franse referendum over de grondwet, op 29 mei, werd bij onze zuiderburen druk gespeculeerd over een 'plan B', een noodplan dat in de achterkamertjes van de Unie tot stand zou zijn gekomen en de grondwet ook in geval van verwerping door de burgers had moeten redden. Het algehele geharrewar na het Franse en Nederlandse nee heeft het finale bewijs aangeleverd: er bestaat geen noodplan.

Wil dat zeggen dat er niet over nagedacht is? Ook weer niet. Onder meer de Bertelmann Stiftung, die zich met een hele keur aan politieke fenomenen bezighoudt, lanceert nu een proefballon. De essentie bestaat erin dat enkele cruciale, minder controversiële punten uit de grondwet geplukt worden en aan het Verdrag van Nice gekoppeld worden. 'Nice', dat maar weinig bestuurskundig en politieke enthousiasme geniet, zou met andere woorden geamendeerd worden met aan de grondwet ontlede onderdelen. Zo zou een tekst ontstaan die weliswaar geen verdrag met grondwettelijke status zou zijn, maar de Europese Unie wel werkbaarder en democratischer zou maken.

De Bertelmann Stiftung, die er overigens op wijst dat niet alleen het Franse maar ook het Duitse debat over de EU-grondwet voor binnenlandse doeleinden is misbruikt, meent dat het sowieso verkeerd zou zijn om klakkeloos met de ratificatieprocedure door te gaan, "alsof er niets aan de hand is". Omgekeerd zou het evenzeer een dwaling zijn Frankrijk en Nederland, de twee neestemmers, aan het eind van de rit een grondwettelijk herexamen te laten afleggen.

Dus trok de denktank op zoek naar die elementen in de grondwet die de Europese burgers niet of minder ter discussie stellen, of bij de referenda ter discussie gesteld hebben. Ook een aantal vernieuwingen in verband met bestuurlijke transparantie en democratisch gehalte zou, als het van de Bertelmann Stiftung afhing, aan Nice toegevoegd kunnen worden.

Concreet haalt het rapport Wege aus der Verfassungskrise, Ein Vertrag zum Vertrag von Nizza vier elementen uit de grondwet die 'Nice' tot een 'Nice+' (onze formulering) zouden kunnen maken:

l De hervorming van de instellingen. Volgens de stichting zijn de in de grondwet voorziene hervormingen hard nodig en moeten ze in de geldende verdragen geïntegreerd worden. Het betreft onder meer de verkozen 'president' van de Europese Raad, de oprichting van de functie van Europees minister van Buitenlandse Zaken en van een Europese diplomatieke dienst, de inkrimping van de Commissie, de versterking van de voorzitter van de Commissie en de verlenging van de duur van het EU-voorzitterschap.

l De verdere ontwikkeling van de beslissings- en stemmingsprocedures. Als de Europese Unie bestuurbaar wil blijven en democratischer wil worden, moet ze de stemmingsprocedures in de Ministerraad en het Europees Parlement hervormen en de nationale parlementen sterker bij de besluitvorming betrekken. Concreet gaat het hier om de invoering van de zogeheten dubbele meerderheid (een beslissing is pas goedgekeurd als 55 procent van de lidstaten die samen meer dan 65 procent van de Europese bevolking tellen ermee instemt) en over de oprichting van een 'early warning'-systeem, dat de nationale parlementen in staat stelt toezicht te houden.

l De hervorming en vervollediging van de instrumenten die de versterkte samenwerking tussen lidstaten mogelijk moeten maken. Bij een aanpassing van 'Nice' moet de door de grondwet voorziene 'versterkte samenwerking' behouden blijven, zeker op het vlak van veiligheid en defensie. Ook voor de 'open coördinatie' moet plaats zijn - de beschikking die Brussel de macht verleent de lidstaten doelstellingen op te leggen, maar de lidstaten vrijlaat in de middelen die ze gebruiken om die doelstellingen te halen.

l De structurele beschikkingen. Hierbij wordt onder meer gedoeld op de bindende verankering van het Charter van de Fundamentele Vrijheden, het tweede onderdeel van de grondwet, in het Verdrag van Nice. Ook de bevoegdheidsafbakeningen tussen lidstaten en Unie moeten behouden blijven. Verder behelst dit onderdeel ook de solidariteitsclausule in het geval van terreurdaden of natuurrampen in een van de lidstaten.

Tot de aanpassingen van Nice zou in een ministerconferentie kunnen worden besloten, suggereert de Bertelsmann Stiftung, waarna de nationale parlementen de zaak opnieuw kunnen ratificeren. Volgens de stichting ligt het niet in haar bedoeling de voorstellen in Brussel op te dringen. Wel wil ze aantonen "dat de oefening om de grondwet te redden een haalbare zaak is".

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234