Woensdag 27/10/2021

ReportageWürzburg

Duits ongemak om vluchteling die 3 mensen doodstak. Psychisch in de war of een terrorist?

Mensen leggen bloemen en kaarsen neer waar vorige week een Somalische vluchteling drie mensen vermoordde en zeven personen verwondde. Beeld Getty Images
Mensen leggen bloemen en kaarsen neer waar vorige week een Somalische vluchteling drie mensen vermoordde en zeven personen verwondde.Beeld Getty Images

Een week geleden stak een 24-jarige man drie mensen dood en verwondde zeven anderen in Würzburg. De moordpartij leidde, behalve tot verdriet en ontzetting, tot maatschappelijk ongemak over de duiding van deze gebeurtenis. Was het bloedbad het gevolg van de psychische problemen van de dader? Of was het een terroristische aanslag?

Voor beide interpretaties bestaan serieuze aanwijzingen. Zo zouden de psychische problemen van Somalische vluchteling Abdirahman A. al ruimschoots voor de daad bekend zijn geweest bij politie en justitie. De verklaringen van getuigen wijzen richting religieus fanatisme. Zij gaven aan dat A. iets heeft geroepen over de jihad en Allah. Ook zijn persoonlijke bezittingen lijken die hypothese te ondersteunen. De man zit in voorarrest. Waarschijnlijk duurt het nog even voor het Landeskriminalamt (LKA), de rechercheafdeling van de deelstaatpolitie, zich uitspreekt over het motief.

Politiek hangijzer

Hoezeer dat duidingsvacuüm intussen wordt gepolitiseerd, was gisteren in Würzburg te aanschouwen. De AfD organiseerde er een herdenking en kranslegging op de plaats delict, in aanwezigheid van een sliert regionale en landelijke partijkopstukken. De radicaal-rechtse partij beschouwt het bloedbad als een terroristische aanslag met een islamistisch motief. Een direct gevolg van Angela Merkels vluchtelingenpolitiek die ‘islamisten’ naar Duitsland heeft gehaald en “niets doet om de bevolking te beschermen”, aldus fractievoorzitter Alice Weidel.

Zoals dat gaat in Duitsland, reageren verschillende actiegroepen op de kranslegging door de AfD’s. Enkele linkse groeperingen, onder andere plaatselijke afdelingen van de radicale Antifa en Fridays for Future, demonstreren tegen het misbruik van dit bloedbad door rechts om politieke punten te scoren. Ze komen ook op voor een humaan asielbeleid. Iets gematigder, maar in dezelfde geest, is de oproep van een burgerinitatief om een menselijke ketting door het centrum te maken om te laten zien dat Würzburg een “solidaire en open stad is”.

In dit tumult ging de interessante vraag van Horst Seehofer een beetje verloren. De minister van Binnenlandse Zaken, vroeger als CSU-voorzitter bekend om zijn luidruchtige en soms populistische kritiek op Merkels vluchtelingenpolitiek, vroeg zich in een persverklaring af hoe het kon gebeuren dat een jongeman die legaal in Duitsland verblijft, na zes jaar in de daklozenopvang leeft. “Daarmee kunnen we toch geen genoegen nemen.”

Geen overbodige aansporing van Seehofer, vooral omdat de psychologische begeleiding van getraumatiseerde migranten in Duitsland sterk tekortschiet. De timing is opmerkelijk: luttele weken voor zijn politieke pensioen, nadat hij als minister vier jaar tijd heeft gehad deze situatie te verbeteren.

Het enigma A.

Voor de rechercheurs van het LKA zijn er de komende weken nogal wat raadsels op te lossen. Begin dit jaar werd A. een week gedwongen opgenomen in een psychiatrische instelling. Vorige week gebeurde dat opnieuw, nadat hij in een stilstaande auto was gestapt en de bestuurder had gedwongen hem ergens naartoe te rijden. Beide keren werd A. na korte tijd ontslagen, hoewel volgens onderzoek van Duitse media verschillende instanties al jaren aandrongen op begeleiding en diepgravend psychologisch onderzoek. Waarom gebeurde dat niet? En waarom achtte de politie hem, na minstens twee aanklachten wegens (dreigen met) geweld, niet gevaarlijk?

En dan is er nog iets. Van 2015 tot 2019 woonde A. in de Saksische stad Chemnitz, dat in september 2018 in het publicitaire voetlicht kwam te staan nadat een man werd doodgestoken, vermoedelijk door een Irakese vluchteling die sindsdien voortvluchtig is. In de dagen daarna organiseerde extreemrechts verschillende bijeenkomsten en vertelden in Chemnitz wonende migranten tegen journalisten over ‘klopjachten’. In een video van de Funke Mediengruppe vertelt ook Abdirahman A. hoe het is om voortdurend uitgeleverd te zijn aan racisme en bedreigingen. Het LKA onderzoekt momenteel of het materiaal echt is. In dat geval wordt de plaatsing van de Somaliër in het brede spectrum tussen dader en slachtoffer nóg gecompliceerder.

Sowieso lijkt de politieke behoefte aan eenduidigheid geen recht te doen aan de gecompliceerde realiteit. De zoektocht naar harde onderscheidingscriteria tussen een terroristische aanslag en een bloedbad begaan in een waan, is vaak niet zinvol, zegt Peter Neumann, een Duitse terrorismedeskundige verbonden aan het Kings College in Londen, tegen Der Spiegel. “Verschillende onderzoeken hebben aangetoond dat er onder zogenaamde ‘eenzame daders’ een buitenproportioneel groot percentage mensen is met een psychische ziekte. Dat geldt zowel voor rechts-extremisten als voor jihadisten.” Neumann schat ook de dodelijke steekpartij van Abdirahmin A. in als een dergelijk ‘grensgeval.’

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234