Zaterdag 28/03/2020

Duistere zaakjes om de hoek

De een kwam aan de kost als lijkenpikker, de ander als verkoper van kalasjnikovs. De derde ging kennelijk op het allerlaatste moment twijfelen aan dat verhaal over die 72 maagden. 'Wilde je een vrouw, dan ging je toch gewoon naar de Antwerpse Poort?'

"Ik ben een dief, een stuk crapuul, een gier."

Hij zei het met dezelfde vertraagde en berouwvolle dictie als voor de deur van het ouderlijke huis op het Gemeenteplein in Molenbeek, tegenover de camera's vanuit de hele wereld. Dat hij zelf niks te maken had met de aanslagen, dat hij "nog nooit problemen gehad met wie dan ook". Dat hij zijn jongere broer Salah langs deze weg enkel kon aanraden om zich aan te geven.

Mohamed Abdeslam had inderdaad nooit met iemand problemen gemaakt. Als je tenminste de doden niet meetelde.

Het was voorjaar 2010, Mohamed Abdeslam stond met zes andere gewezen ambulanciers van de firma Medical Assistance voor de correctionele rechtbank in Brussel terecht op betichting van een hele reeks diefstallen. De zaak was in 2005 aan het licht gekomen na de dodelijke val van een man in een liftkoker in een gebouw in Etterbeek. Niet alleen diens gsm en bankkaarten bleken onvindbaar, ook de sleutels van zijn Yamaha en uiteindelijk ook de Yamaha zelf.

Medical Assistance heeft in Brussel een monopolie op het ophalen van lijken. Mohamed en zijn collega's hadden er volgens de officiële aanklacht dertig - dus wellicht veel meer - beroofd van cash, bankkaarten en gsm's. De voornaamste verzachtende omstandigheid die Mohamed kon inroepen was dat hij pas achttien was toen, en dat zijn oudere collega Christophe Mortier hem had gezegd dat iedereen dit wel eens deed en dat een uurloon van 7,61 euro, als je eerlijk was, schandelijk weinig was.

Op het proces trachtten de twee elkaar de schuld te geven. Te duiden hoe gewoonterecht in zijn werk gaat. "Weet u, als iemand een kogel door z'n hoofd heeft gejaagd en je moet zijn hersenen van het plafond krabben, dan zijn er weinig politiemensen die in de ruimte blijven", zei Christophe Mortier. "Hetzelfde in appartementen met hele zwermen vliegen rond het lijk van een bejaarde. Niemand wil langer blijven dan noodzakelijk, dus was het makkelijk om je te bedienen. En wie deed je daarmee kwaad?"

Trouwens, zei hij nog, als ze een gouden ketting van een overleden bejaard vrouwtje losrukten, "dan deden we dat voorzichtig, met respect voor de menselijke waardigheid".

Mohamed, de tweede van de drie broers Abdeslam, is sinds vorige week met ziekteverlof. Hij kon ondanks zijn niet zo alledaagse vergrijp in 2006 aan de slag als kabinetsmedewerker van burgemeester Philippe Moureaux (PS). Toen hij in 2010 werd veroordeeld tot twee jaar gevangenisstraf voor lijkenpikkerij, kon dat zijn carrière bij de gemeente Molenbeek niet deren. Na de bestuurswissel in 2012 kwam hij achter het loket bij de dienst naturalisaties bij de gemeente Molenbeek terecht en daar hoopt hij op 6 januari opnieuw aan de slag te kunnen gaan.

"Als Mohamed opstond, dan kwamen Brahim en Salah thuis om te slapen", tracht advocate Nathalie Gallant, woordvoerster van de familie, de verstandhouding onder de drie broers te duiden. "Hij was anders dan zij."

De advocate is van mening dat Mohamed ondanks een vrij overdonderende bewijslast hoort te genieten van het vermoeden van onschuld, want vorige week kon je in La Dernière Heure lezen dat het vonnis na vijf jaar nog steeds niet is betekend, en dus nooit uitgevoerd. Mohamed heeft tot vandaag geen euro terugbetaald aan de families van wie hij de overledene beroofde en behalve zijn korte voorarrest geen dag in de gevangenis doorgebracht. "Hij is bij verstek veroordeeld, en heeft dus nog steeds de mogelijkheid om beroep aan te tekenen", zegt de advocate nog. "De feiten dateren intussen ook van meer dan tien jaar geleden."

Het is een feit dat je liever Mohamed Abdeslam (28) naast je op het terras van het café hebt zitten dan Brahim (31) of Salah (26). Brahim blies op 13 november zichzelf op in Le Comptoir Voltaire vlak bij de Place de la Nation, nadat hij daar naartoe was gebracht door Salah. Waarna die laatste, zo wordt aangenomen, met een op naam van Brahim in België gehuurde Seat zelfmoordterroristen Samy Amimour, Omar Ismaïl Mostefaï en Foued Mohamed-Aggad naar de Bataclan reed.

Straathoek Stijn

Aan de gevel van café Les Béguines brandt de neonreclame nog, ook 's avonds laat. Dit is de wijk Karreveld, al iets meer in de richting van het betere hoog-Molenbeek. Hier geen An-Nasr-moskee of een schrijver als Arthur van Amerongen om de toestand te observeren. Om de hoek, aan de Gentsesteenweg, heb je nog een paar van die wonderlijk mooie Brusselse tavernes, zeker honderd jaar oud, Le Vieux Karreveld en Le Saint-Charles. De beste gueuze, oude mannetjes die het RWD Molenbeek van Johan Boskamp en Odilon Polleunis nog kampioen hebben zien spelen.

Café Les Béguines heette vroeger Petite Enseigne Wiel's, het oord waar men Wielemans leert drinken. Het wist in een latere fase te overleven dankzij gokmachines van de vroegere Haalterse burgemeester Willy Michiels alias de bingokoning. In 2005 signaleert een krantenbericht een eerste sluiting na de ontdekking van een handeltje in hasj en heroïne.

Brahim neemt het café begin 2013 over, via de daartoe opgerichte vennootschap Coin Stijn. Voor het handelsfonds volstaat een storting van 5.000 euro. De naam Coin Stijn verwijst naar hoe Brusselse jongeren voor elke straathoek een aparte naam hebben bedacht, en deze verwijst op haar beurt naar de mislukte Vlaamse schrijver Reimond Stijns, die hier - nadat hij zich in 1905 dood dronk - dan toch nog werd vereerd met een straatnaam.

"Gouden gasten", zegt een van de jongens, maximaal twaalf jaar, zittend op de elektriciteitskast, pratend met een mond vol chips. "Ze gaven ons altijd geld. We moesten vaak boodschappen voor hen doen, chips, bier en cola. Brahim was heel geliefd, hij kende iedereen in de wijk, maakte altijd grappen."

Als Brahim de dag ervoor had gezegd dat hij zich zou gaan opblazen in Parijs, dan had geen van de jongens rondom de elektriciteitskast daarvan opgekeken. Eerder zoiets van: "Jaja, het zal wel zijn, en wat heeft Barça gedaan?"

Het besef dat Brahim zich daadwerkelijk is gaan opblazen, daarbij behalve zichzelf weliswaar niemand doodde maar wel drie mensen verwondde onder wie de serveerster, is inmiddels wereldwijd. Behalve hier. De jongelui zijn allemaal in de ban van Youssef, een buurman die op een Franse tv-zender getuigde over de discussie die hij de avond voor de aanslagen op straat voor het café hoorde. Het waren de stemmen van Salah en Brahim, al kon hij niet precies uitmaken wie wat riep.

"Ik ga niet als ik niet word betaald!"

"Je móét gaan!"

"Nee, als ik geen geld krijg, kom ik niet in beweging. Zonder centen ga ik niet."

Dat was donderdagavond, en volgens Youssef was het duidelijk dat een van de broers zich ergens toe had verbonden, een of andere klus of deal.

Een van de oudere jongens naast de elektriciteitskast zegt: "Jezelf opblazen tegen betaling, hebt u zoiets al ooit gehoord? Ik geloof eerder wat ik hier op straat hoor, dan wat ze op tv zeggen."

Domme dieven

Salah Abdeslam is een jeugdvriend van Abdelhamid Abaaoud, het veronderstelde brein achter zowel de safehouse van IS in Verviers als de aanslagen in Parijs. Abaaoud vertrok begin 2014 met zijn broertje naar Syrië. Salah en Abdelhamid groeiden op als buren, klasgenootjes, maten. In de nacht van 2 op 3 december 2010 werden ze samen met twee andere jongelui gearresteerd door de lokale politie van Ottignies. Ze waren op een donderdagnacht naar Limelette gereden, in het dure Waals-Brabant, in de Opel Corsa van de zus van Abaaoud. Ze wilden een auto stelen in een Citroën-garage. Minder dan een minuut nadat ze met hun zwarte bivakmutsen waren uitgestapt, hing een attente burger al aan de lijn bij de politie. Het viel ook wel een beetje op, het had gesneeuwd en geijzeld. Geen mens op straat, alleen vier jongelui met bivakmutsen en een Opel Corsa.

De politiewoordvoerder had het lastig om zich ernstig te houden: "Drie van de vier overvallers lieten zich zonder weerwerk inrekenen, een vierde sloeg op de vlucht, maar de speurhond van de politie kon zijn spoor makkelijk volgen, ook al dankzij zijn voetstappen in de sneeuw. Hij dacht aan de politie te ontkomen door een duik te nemen in de Dijle, en werd uiteindelijk ingerekend in ernstige staat van onderkoeling."

De vier hadden eerder die nacht ook al trachten in te breken in een villa in Rixensart, maar zagen daar vanaf toen een van hen een snijwond opliep bij een poging een hek open te krijgen. Een match met de bloedsporen deed de rechter in Nijvel later besluiten dat er bij dermate slecht voorbereide jonge dieven plaats moet kunnen zijn voor clementie. Hij zou hen allevier een symbolische straf van een jaar met uitstel gunnen, al wou hij op de zitting van de correctionele rechtbank vooral vernemen hoe de vier hun verdere levens zagen evolueren.

Ahmet A., de Dijlezwemmer: "Ik heb toch niks gestolen?"

Darius C.: "Ik leef van het OCMW."

Abdelhamid Abaaoud: "Ik leef van de lucht en het licht."

Salah Abdeslam: "Ik werk bij de MIVB."

Werkte. In het tramdepôt van de Brusselse vervoersmaatschappij in Elsene. Zijn arrestatie en kortstondige aanhouding kostten hem zijn job. En maakte dat hij het bioritme aannam van zijn broer Brahim, eerder dan dat van Mohamed.

Geen rookverbod

Brahim, zeggen zijn vrienden, was bovengemiddeld gevoelig voor onrecht, al was onrecht een gegeven dat hij zelf definieerde. Na de bestuurswissel die Moureaux de burgemeesterssjerp kostte, liet de nieuwe schepen van huisvesting Karim Majoros (Ecolo) onmiddellijk de huurders van goedkope Molenbeekse stadswoningen screenen op inkomen en/of cliëntelisme onder de vorige coalitie. Het gezin Abdeslam, waarvan de drie broers nog steeds inwoonden bij hun ouders op het Gemeenteplein, sprong er onmiddellijk uit. Het gezin had allang geen recht meer op een sociale woning, Majoros startte de procedure voor beëindiging van de huuroverkeenkomst.

"Brahim is naar het gemeentehuis getrokken en heeft de schepen eens tegen de muur gezet", zegt een ex-klant op straathoek Stijn. "Ze woonden daar al bijna vijftien jaar. Nooit had iemand er iets van gezegd. Hij vond het onrechtvaardig naar zijn ouders toe, zijn zusje."

In mei van dit jaar was Brahim te zien op de Franstalige commerciële zender RTL. Niet meteen in een glansrol, maar in een variant op Het leven zoals het is, politie. Hij was de overvaller van een nachtwinkel die bij z'n leren jekker werd gegrepen op de trap van het leegstaande huis waar hij naar binnen was gevlucht. De arrestatie lijkt hem enkel te hebben gesterkt in zijn eerder sluimerende overtuigingen en plannen.

"Hij begon minder te drinken, hij ging ook niet zo vaak meer naar de hoeren", zegt een vroegere vaste klant van Les Béguines. "Er was weinig bijzonders aan dat café. Je zat er wat te praten met je vrienden, te gamen. De tv stond op, al-Jazeera. Brahim zat de laatste maanden dag in dag uit achter zijn laptop, te chatten. Je kon nog altijd in het café terecht voor hasj en weed. Het rookverbod voor de horeca gold hier niet."

Of toch. De twee A4'tjes met het besluit van burgemeester Françoise Schepmans plakken op de deur. Gelet op het rapport van de politie na de inval op 14 augustus 2014. Gelet op de 'sterke geur van verdovende middelen die waarneembaar was'. Gelet op 'de vele asbakken waarvan sommige gedeeltelijk opgerookte joints bevatten'. Het café wordt met ingang van 5 november 2015 voor een periode van 5 maanden gesloten verklaard.

Brahim en Salah hebben zo lang niet gewacht. In juni al komen hun namen voor op een lijst van 85 inwoners van Molenbeek. Het Coördinatieorgaan voor de dreigingsanalyse (Ocad) beschrijft hen op die lijst als "geradicaliseerd en behorend tot de islamitische beweging". Van Brahim is bekend dat die kort daarvoor heeft geprobeerd om via Turkije Syrië te bereiken, maar aan de grens is teruggestuurd. We weten nu dat Salah altijd contact is blijven houden met zijn jeugdvriend Abdelhamid, ook nadat die zich in de dagen na de ontmanteling van de terreurcel in Verviers onzichtbaar had weten te maken voor alle denkbare Europese politiediensten.

Op 30 september, wetend dat de sluiting van het café er toch zit aan te komen, heeft Brahim zijn 96 aandelen in Coin Stijn verkocht aan een zekere Rida Batis, de gewezen uitbater van een cabaret in de hoerenbuurt rondom de Antwerpse Poort. Het is de plek waar Brahim en Salah op zaterdagavond wel eens elk een meisje gingen oppikken.

Volgens Franse media zijn de aanslagen mogelijk mee gefinancierd met die paar honderd euro die het handelsfonds van het gesloten café maximaal kan hebben opgebracht. Het huren van een hotelkamer in Bobigny, vanaf 10 november, op naam van Brahim. Het huren van de Seat.

'Mijn trouwste medewerker'

Jezelf opblazen, het klinkt stoer onder vrienden in het café. Tot het moment daar is.

Enkele van die vrienden vragen zich nu af of het zou kunnen dat Salah de explosie van zijn broer heeft zien gebeuren. En het een niet zo erg aanlokkelijk vooruitzicht vond. Zich vanaf dit punt tot niets of niemand meer verbonden achtte, ook. "Alles wat we weten van Salah is dat die de auto heeft bestuurd", zegt Idrizz, 15 jaar of zo, kunstjes uithalend met een aan zijn voet klevende versleten bal.

"Er was een Frans nieuwsbericht waarin stond dat ze in die hotelkamer in Bobigny allemaal injectienaalden hebben gevonden, medicatie."

Murat, vaste klant in Les Béguines: "Brahim en Salah gebruikten alleen weed, nooit heroïne of iets van die strekking. Dus daar is weer iets wat niet klopt. Misschien heeft iemand ze wel gedrogeerd. Misschien wisten ze al niet meer wat ze deden."

De vrienden vragen zich af hoe ze zelf zouden hebben gereageerd als Salah hen had gebeld, die zaterdagochtend. Hij belde Mohamed Amri et Hamza Attou, twee andere klanten in Les Béguines. Zij reden direct met hun Golfje naar Parijs, pikten hem rond vijf uur 's ochtends op en disten na hun arrestatie uiteenlopende versies op. In een eerste verhoor zouden ze hebben verklaard dat Salah wou weten hoeveel doden er waren gevallen, volgens hun advocaten is er helemaal niks gezegd: "Salah heeft de hele terugweg op de achterbank geslapen."

Volgens Hamza stapte Salah uit de auto aan het Koning Boudewijnstadion, volgens Hamza was het het tramdepôt aan de Haachtsesteenweg in Schaarbeek. Vanaf daar lopen alle sporen dood, maar het feit alleen dat Salah na de aanslagen geen andere uitweg zag dan zich in Parijs te laten ophalen door twee sukkels uit het café van zijn broer, wettigt ergens het vermoeden dat hij nooit erg ver kan zijn geraakt.

"Het is logisch dat je je vrienden helpt", zegt een van de jongens op de elektriciteitskast. "Als je vriend je op dat tijdstip belt, dan stel je geen vragen."

Wapenopslag naast het café

129 doden lijken in de rue des Béguines niet voldoende om er wat achteloze vrolijkheid voor op te geven. De jongelui begroeten elkaar met een tikje op het hart, met een derde persoon pratend via een oortje, grappend over waar Salah nu zou kunnen zitten. "Gouden gasten", zegt het chips kauwende joch nog eens. "Daar, die oude mevrouw daar, op de eerste verdieping aan de overkant van het café, roept altijd gemene dingen tegen ons. Zij heeft vaak de politie gebeld om te klagen over het café. Het is dat soort mensen dat maakte dat Brahim er op een dag genoeg van had."

Idrizz laat zijn bal en ook zijn vrienden op de straathoek even voor wat ze zijn, hij wil ons iets laten zien.

"Vroeger werd je op straat weleens aangesproken door gasten vanuit een auto, op zoek naar het café van Brahim. Die mensen kwamen dan open en bloot een Kalasj kopen. Onderhandelen in het café, en dan in het donker hier naartoe, twintig meter verder. Dit huis heeft twee jaar leeg gestaan. De eigenaar, een oude Belg, is in 2011 gestorven en ze raken er niet uit wie het gaat erven. Brahim en Salah hebben de voordeur ingetrapt en in de kelder hun koopwaar bewaard. Ze zeiden: als de politie dit vindt, zeggen we dat we van niks weten."

Het huis, in de Reimond Stijnsstraat 14, is inmiddels door de politie doorzocht. De voordeur is vervangen door een OSB-plaat en om de een of andere reden is bij die gelegenheid ook een stuk dakgoot naar beneden gekomen.

"Ik vind het eigenlijk niet normaal. Alles kon je in dat café krijgen. Drugs, kalasjnikovs, vrouwen. En dan verwonderd zijn dat de buren lastig doen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234