Zondag 11/04/2021

Dubbelportret van het Amerikaanse Zuiden

Je snuift de warme geuren en je proeft de smaken van het slavenkwartier, je voelt de hautaine kilte en de onuitgesproken droefenis van het blanke huis

Kathleen Vereecken

Lara en Rebecca. In de schaduw van het gele huis

Querido, Amsterdam, 179 p., 13,95 euro.

Door Annemie Leysen

Kathleen Vereecken heeft een zwak voor de underdog én voor de sociale geschiedenis van Vlaanderen. In haar debuutroman, Alle kleuren grijs, schreef ze over de onmogelijke werk- en leefomstandigheden in de grauwe Gentse arbeiderswijken van de negentiende eeuw en riep ze de context op van het opkomende socialisme. Wreed schoon speelt zich alweer af in een Vlaams dorp vlak na de Eerste Wereldoorlog.

Met Lara en Rebecca, haar nieuwe jeugdroman, laat Kathleen Vereecken de benepen Gentse beluiken en de Vlaamse dorpen met de bruine cafés en de volkse kermissen ver achter zich. Tijd en thematiek mogen dan wel enigszins vergelijkbaar zijn, de broeierige hitte, de zoemende insecten, de weidse Mississippi, de swamps van Louisiana en de mensen die er deel van uitmaken, zijn ontegensprekelijk anders.

In haar bildungsroman laat Vereecken twee meisjes alternerend aan het woord. Allebei doen ze hun eigen, 'gekleurde' verhaal en blikken ze terug op hun bewogen kindertijd. Lara, een welgestelde Creoolse plantersdochter, woont in het prachtige gele huis dat uitkijkt op het slavenkwartier. Ze vertelt hoe haar zwarte vriendin, Rebecca, met wie ze opgroeide wegens gebrek aan eigen broers of zussen, plots niet meer welkom is in haar blanke wereld. "Haar geest is te groot geworden", is het argument dat kille oma Isabel aanvoert. Zonder haar soulmate wordt het leven een eindeloze aaneenschakeling van verstikkende verveling en doelloze landerigheid. Tot ze New Orleans ontdekt, met de 'beaus' als chaperons van de 'belles', de opera, de school voor demoiselles, het volle leven, kortom. Met de dood van haar moeder en de dreigende burgeroorlog wordt alles anders. Lara moet de plantage door woelige tijden heen laveren, en probeert op alle fronten te redden wat er te redden valt.

Intussen probeert Rebecca weer haar plek te vinden in de zwarte wereld van het slavenkwartier; ze mist Lara, de boeken en de geschiedenislessen die haar leven kleur en weidsheid gaven. De rebelse Simon en een nieuwe toekomst voor zwarte slaven aan de horizon, bieden uitzicht.

Twee verschillende levens krijg je in het boek, tegen het broeierige decor van het opkomende abolitionisme en de Amerikaanse burgeroorlog. De historische achtergronden worden gedoseerd en zijdelings meegegeven, zonder vermoeiende uitleggerigheid en met de nodige nuanceringen. Zo brengt Vereecken het imago van Abraham Lincoln als martelaar van de slaven voor een stuk tot realistische proporties. Hier is een gedreven verteller aan het woord, die een goed gedocumenteerd beeld van een tijd en van een kleurige samenleving in een boeiend verhaal verweeft. Je snuift de warme geuren en je proeft de smaken van het slavenkwartier, je voelt de hautaine kilte en de onuitgesproken droefenis van het blanke huis. De hele sfeer van het Creoolse bijgeloof, de angst van de slavenvrouwen voor de brutale toenaderingen van de blanke bazen, de geleidelijke ontdooiing van grootmoeder Isabel, de vernederingen en de hoop op beter, de eenzame bevalling in het moeras van Rebecca's blanke baby... het wordt allemaal vakkundig, suggestief en met zin voor treffende details en mooie beelden beschreven. De bonte quilt waarop Rebecca's moeder met engelengeduld de geschiedenis van haar familie borduurt, loopt als een ingenieuze rode draad door het boek. En toch grijpt de roman je maar zelden echt aan. Dat heeft allicht te maken met het wisselende vertelperspectief, een nogal dwingende constructie, overigens. Het is geen sinecure een blank negentiende-eeuws meisje en een zwarte slavin uit het Amerikaanse Zuiden een eigen stem mee te geven, in het Nederlands dan nog. In hun vertelstijl en taalregister zijn ze soms nauwelijks van elkaar te onderscheiden. De een is koel en berekend, de ander warm en onstuimig. De een komt uit een bevoorrechte klasse, de ander werd opgevoed in slaafse onderdanigheid. Dat wil Kathleen Vereecken haar lezers althans laten geloven. Maar ze slaagt er niet altijd in die dubbelheid authentiek over te brengen. De inlassing van prachtige Afrikaanse fabels moet een en ander verduidelijken of illustreren, maar ook die ingrepen komen weleens bedacht en ongeloofwaardig over. Een jammer mankement van een overigens vlot geschreven en boeiend boek over opgroeien en een eigen plek vinden en over hoop op anders en beter.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234