Zaterdag 22/01/2022

Dubbelleven van een Zweedse student

Zit er iets in het water in Zweden? Of in heel Scandinavië? Feit is dat het misdaadgenre daar hoge toppen scheert, of het nu in literatuur, televisieseries of bioscoopfilms is. De koortsachtige misdaadthriller Snabba Cash, naar de gelijknamige succesroman van advocaat en schrijver Jens Lapidus, is daar een recent én uitstekend voorbeeld van.

Johan Westlund (rol van Joel Kinnaman) studeert in Stockholm aan een businessschool. JW is een erg intelligent student, zeker als het op timemanagement aankomt. Tegen betaling schrijft hij namelijk papers voor collega-studenten en hij klust bij als taxichauffeur. In deze ene zin zit meteen het complexe drama van het dubbelleven van JW vervat. In tegenstelling tot de meeste van zijn studiegenoten heeft JW geen gefortuneerde achtergrond. Hij moet werken om zelf zijn studies te kunnen betalen, maar wil niet dat zijn medestudenten dat te weten komen. Een klein maar sprekend detail: als JW wordt uitgenodigd voor een exclusief feestje - een extraatje voor nog maar eens een tijdig afgeleverde verhandeling als ghostwriter - zien we hem in allerijl nieuwe knopen aan een hemd naaien, bij wijze van vestimentaire upgrade.

Anderzijds komt JW, precies door dat taxiwerk, veel meer in contact met het echte en dus veeleer ruige leven van de grootstad, meer bepaald dat deel van de maatschappij dat tegen de illegaliteit aanschurkt. Van daaruit is het slechts een kleine stap naar de criminaliteit, naar dat segment van de samenleving waar snabba cash of easy money binnen handbereik lijkt te liggen.

Maar JW is zelf geen crimineel. Hij is niet eens een boefje. De lokroep van het snel verdiende geld vindt in hem een makkelijk slachtoffer omdat hij opgenomen en aanvaard wil worden in het decadente jetsetwereldje van zijn rijke studiegenoten. In feite schippert JW dus tussen twee werelden waarin hij eigenlijk niet thuishoort. En waarbij hij zich, samen met de kijker, stelselmatig moet afvragen of hij toch niet door de mand zal vallen. Alleen al dát aspect zorgt gedurende het grootste deel van deze sociologische misdaadthriller voor een permanente, onderhuidse spanning.

Die ongemakkelijke spreidstand van JW tussen de beau monde en de onderbuik van Stockholm wordt op verschillende niveaus uitgewerkt. Op emotioneel vlak bijvoorbeeld. Tijdens zijn uitstapjes naar en met de hogere burgerij wordt hij verliefd op de blonde Sophie (rol van Lisa Henni) en dat zou wel eens wederkerig kunnen zijn. En tijdens zijn expedities in het criminele milieu redt hij het leven van de ontsnapte gevangene Jorge (rol van Matias Padin Varela). Zoiets schept toch ook een band.

Maar ook op dramatisch vlak wordt de positie van JW als ‘bemiddelaar’ tussen twee uiteenlopende en contrasterende werelden goed aangewend. Als in de bovenlaag een zakenbank in geldnood raakt, kan JW via zijn contacten in het criminele drugsmilieu voor een oplossing qua cashflow zorgen. Maar ook in de onderlaag blijkt zijn financiële expertise een welkome meerwaarde.

Het zal inmiddels wel duidelijk zijn dat Snabba Cash met zijn diverse subplots een film is geworden waar de kijker zijn aandacht wel bij de les moet houden. Maar zo hebben we onze thrillers graag. Een boeiend want complex hoofdpersonage, een realistische omkadering, een gelaagde narratieve structuur, overtuigende vertolkingen, een broeierige down and dirty-sfeer en op de koop toe een snedig tempo, een nerveuze cameravoering, sterke actiescènes én ongewone verwikkelingen. Een voorbeeld van dat laatste: de problemen van een gangster met het hoederecht over zijn achtjarig dochtertje. Dit alles zonder vals sentiment of gemoraliseer over zoiets als een criminele erecode. Dit is een verhaal over hebzucht, waarin dubbelspel, verraad en eigenbelang om voorrang strijden en waarin iedereen dus iedereen bedriegt.

Snabba Cash is een aanrader, maar dat had u inmiddels wel al begrepen.

‘Snabba Cash’:

succes en sequels

• De debuutroman Snabba Cash(Easy Money) van advocaat/schrijver Jens Lapidus (1974) werd in 2006 gepubliceerd en werd toen al aangekondigd als het eerste luik van de zogenaamde ‘Stockholm Noir Trilogie’. Het tweede boek Aldrig fucka upp(Never Fuck Up) verscheen in 2008 en voor later dit jaar staat ook nog Livet deluxe(Life Deluxe) gepland. Inmiddels publiceerde Lapidus, die vaak met James Ellroy wordt vergeleken, samen met tekenaar Peter Bergting ook nog de graphic novel Gängkrig 145(Gang War 145). Easy Money en Never Fuck Up verschenen in Nederlandse vertaling bij A.W. Bruna (Snel geld en Bloedlink).

• Op filmvlak staat er in Zweden, waar Snabba Cash meer dan 600.000 toeschouwers haalde, een sequel op stapel met opnieuw Joel Kinnaman in de hoofdrol en wordt er in Amerika door Warner Bros. een remake van Snabba Cash (Easy Money) voorbereid, waarbij voor het hoofdpersonage JW de naam van Zac Efron circuleert.

• Van zijn kant heeft de Zweedse regisseur (van Chileense afkomst) Daniel Espinosa (1977) aan het binnen- en buitenlandse succes van Snabba Cash een Hollywoodcontract overgehouden. Hij werkt momenteel voor de studio Universal aan de actiethriller Safe House, met in de cast niemand minder dan Ryan Reynolds, Denzel Washington en Brendan Gleeson. Die film wordt begin 2012 in de Amerikaanse bioscopen verwacht.

• Ook hoofdrolspeler Joel Kinnaman is in Hollywood niet onopgemerkt gebleven. Hij speelde daar inmiddels een rol in een aflevering van de misdaadreeks The Killing van Fox Television. Dat feuilleton is een Amerikaanse remake van de Deense successerie Forbrydelsen, die ook bij ons te zien was als The Killing met politiedetective Sarah Lund in de hoofdrol.

(Jan T.)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234