Donderdag 20/02/2020

Dubbelinterview Philippe Francq & Jean Van Hamme De 20 vette jaren van

Zwarte Zee, oftewel de nieuwste Largo Winch, ligt in de winkelrekken. De knappe miljardair in spijkerbroek slaagt er nog steeds in om na twintig jaar meer dan een half miljoen albums per titel te verkopen. De tweede Winch-film - deze keer met Sharon Stone in een bijrol - komt begin volgend jaar in de zalen. Tekenaar Philippe Francq kan rondkomen met één album per jaar.

Jean Van Hamme is Europa’s bestbetaalde scenarist. DMM bracht hen samen.

eks, actie, avontuur en… de financiële crisis. Sinds 1990 maken de Belgen Philippe Francq (49) en Jean Van Hamme (71) een Europese bestseller die alle lagen van de bevolking lijkt aan te spreken. Zelfs vrouwen vallen massaal voor de macho die titelheld Winch in feite is. “Geïnspireerd op mezelf, natuurlijk”, grapte Van Hamme ooit. De werkwijze tussen beide auteurs is redelijk complex. Francq tekent vanuit zijn villa in Zuid-Frankrijk, Van Hamme buigt zich over verhaal en dialogen in zijn villa in Ukkel. “Ik stuur het scenario per brief”, aldus Van Hamme. “Want via mail durf ik het niet.” Wat volgt is een strikvraag: of hij Francq volledige scenario’s toestuurt? Beide heren grijnzen fijntjes. Van Hammes reputatie gaat aan de vraag vooraf. “Dat ligt eraan”, begint Francq voorzichtig. “Meestal komen de eerste achttien pagina’s en nadien is het… euhm, afwachten.”

“Ja, zeg maar gerust dat ik lui ben”, onderbreekt zijn tekstleverancier hem op een gespeeld aanvallende manier. De succesvolle scenarist is in zijn nopjes, die middag ten kantore van Ballon Media in Antwerpen. Terwijl hij vroeger nog wat gedecideerd durfde reageren op pertinente vragen, lijkt het hem nu allemaal niet meer te kunnen schelen. Waarom zou het ook? Van Hamme is terecht Europa’s meest gelezen en bestverkopende scenarist. Sinds hij begin jaren tachtig zijn hoge bestuursfunctie bij Philips inruilde voor het onzekere bestaan van stripscenarist, liet hij zich opmerken als een begenadigd verteller die zowat elk genre moeiteloos leek aan te kunnen. Van het drama Een avontuur zonder helden over de sf-Vikingreeks Thorgal, tot de nieuwe avonturen van Blake en Mortimer of de misdaadreeks XIII. Die laatste vormt samen met Largo Winch een reeks met duizelingwekkende cijfers. Zowel XIII als Largo Winch halen bij iedere titel een oplage van meer dan een half miljoen.

jongeman in jeans

Tekenaar Francq heeft zonder meer zijn carrière te danken aan Van Hamme. Eind jaren tachtig was hij nog een nobele onbekende die slechts een beginnende reeks op zijn naam had staan: Vrouwen en steden. “Maar daar was ik niet gelukkig mee”, aldus Francq. “Ik had genoeg van het tekenen van steden, van wagens en dergelijke. Ik wilde iets anders.” De jonge tekenaar trok zijn stoute schoenen aan en ging aankloppen bij Van Hamme, “want wat hij aanraakte veranderde in goud.” Van Hamme zag wel wat in Francq en overhandigde hem één van zijn romans uit 1976, een verhaal over een rebelse jongeman in jeans die plots een van ’s werelds grootste bedrijven erft en geconfronteerd wordt met het harde internationale zakenleven. De titel van die roman: Largo Winch et le groupe W.

Francq moest daarvoor wel zijn eerste weigering om geen steden te willen tekenen opzijschuiven, want Van Hamme wist het zeker: het nieuwe avontuur zou in de steden plaatsvinden. Hij kreeg gelijk. Hoewel Largo Winch, de roman, nooit werd vertaald naar het Nederlands en ook in Frankrijk slechts een bescheiden succesje bleef, verging het Largo Winch, de stripreeks, heel anders. Sterker: in geen tijd was er sprake van een bestseller. En dat ondanks een moeilijk tot zelfs ingewikkeld ingrediënt dat vanaf album één centraal zou staan in de reeks: de wereldeconomie. In het recente album is dat niet anders: naast een moord en ontvoering staat de huidige wereldwijde financiële crisis centraal. De eerste pagina van dat album is een brief van Winch aan zijn personeel. “Wat een financiële crisis was”, begint Winch, “wordt een economische crisis en dus ook een sociale crisis, want wereldwijd vallen massaal ontslagen.” Nog een aantal pagina’s verder doemt plots een drie pagina tellend interview met Winch op uit het magazine Forbes, waarbij aan de leken onder ons oorzaak en gevolgen van de crisis worden uitgelegd. De crisis voor dummy’s, zeg maar. Van Hamme op dreef.

Meneer Francq, schrok u niet toen u de eerste scenario’s onder ogen kreeg van Largo Winch?

PhilippeFrancq: “Dat was inderdaad een verrassing. Ik had strips nooit zo bekeken. Ik verwachtte puur avontuur, en toen de dosis economie enorm bleek, was het even slikken. Ik werd geconfronteerd met een wereld die ik niet kende. Ik had nog nooit een maatpak of smoking aangetrokken, had me nooit beziggehouden met aandelen en beleggingen. Alles was nieuw. Ik moest ook veel nieuwe dingen tekenen. Dat zie je ook in de eerste albums. Kijk maar eens naar de manier waarop ik kantoren, gebouwen of tenues tekende. Die zijn voor verbetering vatbaar. Ik wist dus niet goed wat te verwachten van het eerste album, maar tot mijn verbazing en verrassing bleek de moeilijkheidsgraad geen enkel effect op de verkoop te hebben. Sterk!”

Hoe verliep het bij u, meneer Van Hamme? Hoe reageerde uw uitgever toen u met het eerste Winch-scenario op de proppen kwam? Tot dan mochten avonturenstrips immers vooral niet te moeilijk zijn.

Jean Van Hamme: “(gelaten, quasi-blufferig) Hoor eens, ik heb een luxeprobleem: om het even welk scenario ik de uitgevers aanbied, ze zullen me er altijd zonder tegenpruttelen een contract voor onder de neus schuiven. Het interesseert hen ab-so-luut niet met wát ik kom, maar dat ik met iets kom. Dat klinkt behoorlijk hautain, dat weet ik wel. Maar mijn naam op de cover verkoopt nu eenmaal. Ik kan zelfs een kookstrip lanceren, als ik dat wil. (grijnst)”

Francq: “(lacht) Het zou nog verkopen ook.”

Van Hamme: “Wellicht. Maar om op uw eerste vraag terug te komen: ik heb niet het gevoel dat er te veel economie in de Winch-albums aan bod komt. Niet de economie staat centraal in de reeks, maar wel de avonturen van een jonge, knappe kerel in een spijkerbroek die aan het hoofd komt te staan van een machtig internationaal consortium. Economie is daarin uiteraard belangrijk, maar buiten één of twee albums waarover u spreekt ligt de focus meer op avontuur en actie.”

Francq: “We hebben het eens nagekeken en waken er nu over dat het puur economische maximaal vier pagina’s omvat in het hele album. Bovendien houden we het simpel, zodat iedereen het begrijpt. Jean verstaat de kunst om economische motieven en ontwikkelingen op een verhelderende, didactische manier uit te leggen. Niet onbelangrijk. Zijn poging om in Zwarte Zee de huidige recessie te beschrijven, is begrijpelijk voor iedereen.”

Wat kan er niet in Largo Winch? Ik herinner me dat Philippe als verklaring voor een eerder album dat tot 57.000 minder lezers had, de link legde met een zelfmoord aan het begin van het album. Dat zou weinig optimistisch zijn, luidde het toen.

Van Hamme: “Hmm, dat had, denk ik, niets te maken met die scène, maar met de toenmalige uitgeefpolitiek. De fondsverkoop slonk toen overal, elke serie leed eronder, zelfs populaire reeksen als XIII of De Kleine Robbe. We hebben ook wel gemerkt dat mensen soms niet meteen het eerste deel kopen (elk Winch-verhaal is een tweeluik, GDW), maar wachten tot het tweede deel in de winkel ligt om ze samen aan te kopen. Dat zijn tendensen waar je geen vat op hebt.”

Maar opnieuw: zijn er thema’s die echt niet in de Winch-albums kunnen?

Francq: “Ik denk dat we het erover eens zijn dat we geen verhaal zullen situeren in - ik zeg maar wat - Israël of een ander religieus probleemgebied. Daar willen we niet aan beginnen. Iedereen heeft wel een mening over bepaalde religies, maar ze zijn erg moeilijk om in een strip te verwerken…”

Van Hamme: “… omdat je dan vaak stelling moet nemen. En omdat het veel te gemakkelijk zou zijn om dat als thema te gebruiken. Geloofsgebonden terroristen opvoeren, bijvoorbeeld. Dat is bijna een cliché.”

Censuur

Seksscènes, daar springt u ook niet zuinig mee om. Al heb ik de indruk dat het tegenwoordig wat minder is. Heeft dat te maken met vorige hetzes rond de voorpublicatie van Winch? Jaren geleden werden enkele stomende seksscènes immers gecensureerd door onder meer de Gazet van Antwerpen/Het Belang van Limburg en Le Figaro.

Francq: “(brede grijns) Nee, daar heb ik zeker geen rekening mee gehouden. Ik heb trouwens niet de indruk dat er minder seksscènes in voorkomen. We hebben nu net het Winch-team aangedikt met een nieuwe privépilote: een aantrekkelijke lesbienne die, euhm, nogal seksueel gedreven is.”

Ha, daar zijn ze weer: de lesbiennes. Ze komen zelfs in verschillende albums voor. Vanwaar die oneindige interesse?

Francq: “(geamuseerd) Dat moet je aan Jean vragen.”

Van Hamme: (houdt zich van de domme)

Francq: “Ach, waarom ze niet opvoeren? Het is een spiegel van onze maatschappij.”

Van Hamme: “Kijk, ik zal u precies vertellen waarom. Op een bepaald moment moesten we voor Largo een nieuwe privé-piloot zoeken. Waarom kon dat geen vrouw zijn?! Maar als we voor een heteromeisje zouden kiezen, kwamen we binnen de kortste keren in de problemen: ze zou snel verliefd worden op Largo - want alle vrouwen worden nu eenmaal verliefd op die man. Het voordeel om een lesbienne op te voeren was dat ze, ten eerste, de titelheld niet zou proberen te versieren, en ten tweede, dat ze de competitie zou aangaan met Largo’s beste vriend Simon, die de gewoonte heeft op elke vrouw te jagen. Dat kan leuke situaties opleveren: een vrouw die er ondanks Simons herhaaldelijke en verregaande versierpogingen op het einde van de avond toch voor kiest het bed te delen met een andere vrouw, bijvoorbeeld. Dat zijn dus twee voordelen. En de seks? Goh, dat is overdreven. In Venetië zien…(het album uit 1998, GDW)sliepen ze niet eens in één bed. Nu hoop ik niet dat je denkt dat ik het per se over lesbiennes wil hebben omwille van een of andere maatschappelijke beweegreden. Het is gewoon een praktische oplossing voor ons. En we overdrijven het zo erg dat niemand het serieus neemt.”

Behalve dan voornoemde media.

Van Hamme: “Wel, ik denk nu aan de beruchte kus van Domenica Leone en Charity in Venetië zien… die Le Figaro censureerde. Wat was daar nu eigenlijk het probleem? Het ging enkel om een kus. In godsnaam: een kus?! En bovendien, vergeet niet dat dit een mannelijke fantasie is. Vele jonge mannen dromen er wel eens stiekem over dat hun vrouw of geliefde met een andere vrouw slaapt, toch? (grijnzend) Ik niet hoor, maar de anderen.”

In elk album reist Largo Winch naar verschillende landen. Ik weet dat Philippe daarvoor altijd opnieuw die landen bezoekt om er honderden foto’s te nemen. Gaan jullie dan samen op vakantie?

Van Hamme: “Hongkong en Venetië hebben we samen doorkruist. Maar vakantie is het niet echt, je zou het eerder een werkreis kunnen noemen. (met uitgestreken gezicht, maar speels) En we declareren dat natuurlijk telkenmale als onkosten bij de belastingen, want het zijn echt wel professionele onkosten.”

Largo Winch is niet langer enkel een bekende stripreeks. Over de tv-serie ‘Largo Winch’ heb je je vroeger al negatief uitgesproken, Philippe. Je hield niet van de acteur en zag het slechts als een aanzet voor een grote film. Die is er nu ook. Sterker:

begin volgend jaar verschijnt zelfs

de tweede Winch-film. Stemt u dat tevreden?

Francq: “Zeer tevreden. Ik was blij dat ik eindelijk met de acteurs en regisseur kon en mocht praten. Ik werd bijvoorbeeld uitgenodigd op de draaidagen in Sicilië, en ik kreeg daar het gevoel dat het allemaal erg professioneel was. Ik sprak er met regisseur Jérôme Salle en de acteur Tomer Sisley, die de rol van Largo speelt. Tomer heeft me enkele vragen over het personage gesteld. Hij ging op in het personage. Dat zie je ook in de film. Eerlijk: al na enkele minuten slaagde hij er voor mij in het papieren personage te doen vergeten.”

Ik heb gehoord dat u een klein rolletje probeerde te bemachtigen in de tweede film, meneer Van Hamme.

Van Hamme: “Geprobeerd wel, maar het is niet gelukt. Ik heb Sharon Stone wel ontmoet (ze speelt een openbaar aanklaagster van het Internationaal Strafhof, GDW), en in eerste instantie zou ik naast haar figureren in een scène waarin ik met mijn echtgenote een trap zou beklimmen. Helaas, uiteindelijk werd de trapscène geschrapt en bleef enkel een wat saaie kantoorscène over tussen Stone en een jonge Thaise acteur. Jammer, want ik was zelfs bereid om als figurant koffie rond te brengen, maar zelfs dat kon niet. (lacht)”

Francq: “Ik was op het moment van de opnamen aan het werken aan Zwarte Zee. Dat heeft me een half jaar gekost: van januari tot eind juni. En tussendoor moest ik voor research nog naar Thailand en Antwerpen (de Antwerpse haven komt enkele malen in beeld in het laatste album, GDW). De tijd ontbrak me ditmaal om op setbezoek te gaan. Sowieso interesseerde een figurantenrol me niet. Er zijn mensen die ervoor betaald worden om tien keer hetzelfde te doen. Laat hen dat maar doen. Het lijkt mij alleszins vreselijk. Een bevriende acteur zei me ooit dat acteren vooral een kwestie van wachten is, en dat het moeilijkste van de job het bekomen is van een vrije stoel bij een zoveelste wachtbeurt.”

Winch voor Dior

Heeft men in de Verenigde Staten ditmaal wel goed gereageerd

op de film?

Francq: “Ik heb eigenlijk geen idee. De gevolgen van de eerste film zien we wel in andere landen, zoals Korea, die naar aanleiding daarvan plots interesse toonden om de stripreeks te publiceren. Maar van de VS voorlopig nog geen nieuws. (tegen Van Hamme) Was er daar geen sprake van een remake?”

Van Hamme: “Ja, maar uiteindelijk is dat niet doorgegaan. Idem voor XIII. Eerst wel, dan niet. Ach, we zien wel.”

Vreemd dat u dat niet weet. Bemoeit u zich dan niet met de nevenproducten van uw boeken? Er zijn er heel wat.

Van Hamme: “Nee, er zijn er niet zoveel.”

Kom kom. Dior gebruikte Largo’s gezicht voor de campagne van een nieuw parfum en Toyota vernoemde een beperkte serie naar uw papieren held. Dat waren toch opvallende promotiecampagnes.

Van Hamme: “Ach, het ging om slechts drieduizend wagens en de Dior-campagne was nu ook weer niet zo groots opgezet als u denkt. Winch is daarnaast nog het gezicht van enkele organisaties, maar zoveel moet u zich daar niet bij voorstellen, hoor.”

U kan niet ontkennen dat u naast een begenadigd scenarist, ook een begenadigd verkoper en zakenman bent. U was ooit econoom bij Philips. U weet hoe het werkt.

Van Hamme: “Dat heeft niet zozeer met mij te maken. De meeste bedrijven of organisaties die ons benaderen zijn fan van de reeks en contacteren ons op eigen initiatief. Daarnaast hebben we een agent die tracht Largo aan bepaalde merken te slijten. Maar dat gaat slechts moeizaam. We merken wel dat Largo buiten de stripwereld steeds bekender wordt. Dat zijn naam herhaaldelijk opduikt bij bepaalde merken of zelfs in reportages, zoals laatst in het blad Paris Match, dat een miljardair omschreef als ‘een Largo Winch’. Dat soort dingen. Maar zijn aanwezigheid in de media en promotiecampagnes is een werk van lange adem.”

De komst van de manga

Vreemd dat er twintig jaar moet overheen gaan vooraleer een strippersonage ook buiten de strippagina’s een eigen leven begint te leiden.

Francq: “Zo vreemd is dat dus niet. Je zou het niet meteen verwachten, maar Lucky Luke, Asterix of de Marsupilami hebben ook zo lang moeten wachten op een doorbraak. Dat is eigen aan de boekenwereld. Het is echt vrij uitzonderlijk dat je met één boek of één titel meteen ook een hele hoop licensing binnenrijft. Harry Potter is daarin een grote uitzondering.”

Van Hamme: “Vergeet ook niet dat het succes van strippersonages als de Smurfen, de Marsupilami, Lucky Luke of Guust Flater niet geassocieerd kan worden met serieuze producten. Hun populariteit vertaalt zich dan ook eerder naar producten als honing, choco, kaas, cornflakes en yoghurt. De moeilijkheid om Largo Winch aan zulke merken te slijten is het feit dat hij een veel serieuzer personage is. Hem situeer je eerder in de sector van horloges, reizen, motorfietsen en wagens. Het avontuurlijke, het sportieve en elegante: dát is de wereld van Largo Winch. Maar de marketinglui die zulke producten vertegenwoordigen, zijn erg argwanend over het gebruik van strippersonages. Het is dus moeilijker.”

Iets helemaal anders: enkele jaren geleden zei u dat u zich zorgen maakte over de opkomst van de manga, oftewel het Japanse beeldverhaal. U vond…

Van Hamme: “(onderbreekt) Ik hou niet van manga. Van de Japanners ook niet, overigens.”

U vond het een bedreiging van het Europese beeldverhaal. Uw buur daarentegen vindt manga wel leuk.

Francq: “Voor mij is het een andere manier van strips maken, maar ik hou er wel van. De thema’s zijn natuurlijk een beetje anders, maar ik zie graag hoe men de spanning opbouwt en hoe de intermenselijke relaties tussen de personages worden voorgesteld. Soms is er zelfs sprake van meer psychologische diepgang, iets wat bij Europese strips niet altijd het geval is. Daar gaat een decor vaak voor op een psychologische karakterontwikkeling. De Japanners slagen er ook in hun personages op te zadelen met de problemen waarmee ook hun doelgroep worstelt. Dan is het niet zo onlogisch dat het doelpubliek massaal geïnteresseerd raakt in manga’s. Die empathie met personages en publiek durft bij ons, Europese stripmakers, wel eens ontbreken.”

Van Hamme: (haalt gelaten zijn schouders op)

Meneer Van Hamme, u liet ook opmerken dat u teleurgesteld was

over de huidige generatie Europese scenaristen. Het lijkt alsof u bang

bent dat de Europese stripwereld

klappen zal krijgen.

Van Hamme: “Er is een evolutie aan de gang in onze eigen stripscene. Striplezers stoppen vaak met strips wanneer ze vijf- of zesentwintig zijn. Pas een tiental jaren later nemen ze vaak de draad weer op. Er is dus een gat ontstaan, en we hebben een nieuwe generatie stripauteurs nodig om dat gat te dichten. En opnieuw komt de manga hier op de proppen: wat als de nieuwe generatie nog enkel manga’s wil lezen? Nu, begrijp me niet verkeerd, mijn opmerking over de Japanners was eerder als grap bedoeld. Het is een spel: zij tegen ons. Uiteraard wil ik daarmee enkel de hoop uitspreken dat de nieuwe generatie van ons blijft. Maar we moeten het tij doen keren. Onze scenario’s moeten beter worden.”

Maar u hebt persoonlijk voorlopig niet te klagen, toch?

Van Hamme: “Zeker niet. Een reeks als Largo Winch of XIII wordt gelezen door laag- tot hooggeschoolden. En ondanks de onderwerpen en mannelijke hoofdrolspeler, is er zelfs een groot vrouwelijk lezerspubliek. Ik heb dus niet te klagen, neen. (gespeeld arrogant) Opnieuw: als ik morgen een kookstrip voorstel, ligt er vier maanden later een kookstrip in de rekken.”

Algemene hilariteit.

Links: Het Winch-team is in de nieuwe strip versterkt met een aantrekkelijke lesbische privépilote. Van Hamme: ‘Ik kón niet voor een heteromeisje kiezen, want ze zou al snel verliefd worden op Largo. Alle vrouwen worden nu eenmaal verliefd op die man.’

Links: de Antwerpse haven in beeld. Rechts: scenarist Jean Van Hamme in een figurantenrol.

Sinds 1990 maken scenarist Jean Van Hamme (r.) en tekenaar Philippe Francq samen de strip Largo Winch. Francq tekent vanuit zijn villa in Zuid-Frankrijk, Van Hamme buigt zich over verhaal en dialogen in zijn villa in Ukkel.

.’

‘We hebben een agent die tracht Largo aan bepaalde merken te slijten’, zegt Van Hamme die ooit econoom bij Philips was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234