Zondag 19/09/2021

Dubbele moraal in Bourgogne

Wat is er in hemelsnaam aan de hand in de wijnwereld? Naast de voetbalroes, heerst de voorbije weken nu plots ook de fraudegekte. Mondiaal wordt schandaal na pseudo-schandaal opgeschoffeld, tot in Australië en Nieuw-Zeeland toe. Het lijkt wel alsof veel wijnbouwers een collectieve injectie met waarheidsserum kregen toegediend. In Bourgogne is het deze dagen ook weer raak, maar staan er eigenlijk vooral oenologische basiswaarden op het spel.

Frank Van der Auwera

Wijnfraude of vermeend geknoei met druivenmost, houtlagering, nepappellaties, aciditeit of suikergehalte heeft altijd en overal bestaan. Het zijn slechts de zwaar mediagenieke sjoemelpartijen als bij Château Giscours die naar de oppervlakte drijven en de tongen een tijdlang in beweging brengen. De rest van het gefoefel wordt meestal vakkundig onder het commerciële tapijt geveegd. Maar toch is er de voorbije maanden werkelijk sprake van een hausse qua geruchten, rapporten én bekentenissen over frauduleuze wijnproductiepraktijken. Verrassend was zeker het wat vage en bronloze bericht dat verleden week eventjes op Teletekst verscheen. Wijnbouwers van de Hospices de Beaune hadden naar verluidt bekend dat ze hun pinot noirs van 1997 verrijkt hadden met zuren plus suikers. Dat in sommige bourgognes soms méér suikerbiet dan druivenmost zit, is al langer geweten, maar de combinatie van extra aciditeit (om de wijn te stabiliseren) én chaptalisering (extra suiker om het alcoholpercentage op te drijven) in één cuvée, staat in de bijbel van de Franse wetgever nog altijd als frauduleus omschreven. Gek genoeg verdween het bericht de volgende dag van het scherm en buiten een kort artikel in Libération leek het opnieuw een storm in een glas wijn.

Maar: er kleeft méér aan de knikker. Eigenlijk gaat het hier om een oud verhaal dat weer bovenborrelt, want het was Per-Henrik Mansson, senior editor bij Wine Spectator, die reeds medio november 1997 een artikel publiceerde over de Hospices de Beaune-veiling. Zijn stelling: "I reported that the famed domaine's red Burgundies, $3 million worth of wine, had been chaptalized and acidified'. En zijn grote vraag in dat verband luidt: hoe ver kan men eigenlijk gaan met de technische manipulatie en maquillage van wijn, vooraleer het product kwalitatief totaal uit de bocht gaat?

Dat debat woedt volgens Mansson in Frankrijk al sinds 1907 toen massale straatcampagnes tegen wijnfraude werden gevoerd door woedende wijnboeren die slogans scandeerden als 'Vive le vin nature!' en 'Dood aan de gifmengers!'. Niet door de spreekwoordelijke vijf man en één paardenkop, maar werkelijk door hele horden die verscheidene Franse steden wekenlang op hun kop zetten en officiële gebouwen omsingelden, tot tientallen stads- en gemeentebesturen ontslag namen. Eerste minister Clemenceau moest op een bepaald moment zelfs soldaten inzetten die herhaaldelijk op de wijnboerenmeute schoten. De oorzaak van deze druivenrevolutie? De toenmalige wijnbouwers werden geconfronteerd met een scherpe daling van de druivenprijzen en zagen hun inkomen navenant kelderen. In deze vooroorlogse dagen was er namelijk reeds sprake van een hedendaagse kwaal: overproductie in de wijngaard. Na de druivenluisplaag was het hele Franse wijngaardenareaal immers snel herbeplant met druivenstokken die véél meer rendeerden waardoor de markt overspoeld raakte met gigantische hoeveelheden wijn. Begin deze eeuw beleefden de befaamde Frans-Algerijnse wijnblends bovendien hun commercieel hoogtepunt. In plaats van v oor het indijken van deze wijnzee de logische oplossing te kiezen (snoeien in de productie; verwijderen van aanplant;...) verschoof alle aandacht van de protesterende wijnboeren naar 'de fraudeurs'. Die hadden in de tweede helft van de 19de eeuw immers helemaal vrij spel gekregen toen de druifluis zich een weg vrat door de Franse wingerds. Als moderne wijnamateur geloven we onze ogen niet als we lezen hoe wijngesjoemel in die epoque uitgroeide tot big business en nationale sport nummer één. Een van de bestsellers in Frankrijk (met 12 uitverkochte edities tussen 1881 en 1886) was bijvoorbeeld het boek 'De kunst van het wijnmaken met gedroogde druiven'. Er werden scheepsladingen gedroogde druiven uit Griekenland en Turkije geïmporteerd, in warm water geweekt en een kleine veertien dagen tot gisting gebracht. Het resultaat: een basisdrank met 10 à 11 procent alcohol, die achteraf artificieel werd gekleurd tot 'rode' of 'witte' wijn en - om body te krijgen - werd versterkt met nog een flinke dosis Algerijnse wijn. Geloof het of niet: er bestond een nog wansmakelijker categorie, die zelfs helemaal niets meer met druivenmost vandoen had. Puur kunstmatige wijn die werd vervaardigd uit de wijnkoek, dit zijn de pitjes, pulp, steeltjes, pelletjes die na het persen overblijven. Dit onaantrekkelijke goedje bleef in de kuipen zitten, er werd warm water overheen gekieperd en een schep suiker aan toegevoegd en de fermentatie kon beginnen. Kleuringsproducten én stabilisators rondden dit verfijnde drankje af tot een vloeibaar monument van slechte smaak en boerenbedrog.

De gouden jaren van de wijnfraude waren voorbij na de druivenrevolte van 1907, maar uit deze anekdote blijkt hoe elastisch men in bepaalde periodes wel omspringt met het begrip wijn. En hoe - op papier serieuze - wijnbouwers helaas dadelijk klaarstaan om ook in deze fin de siècle de fraudedraad meteen weer op te pakken. Want onlangs bond Jean Mongeard, eigenaar van het bekende Domaine Mongeard-Mugneret in Vosne-Romanée en president van de 1500 leden tellende Association des Viticulteurs de la Côte d'Or, opnieuw de strijd aan tegen de antifraudecel van de Franse overheid. Het moest voortaan maar eens toegelaten worden om naar hartelust zuren én suiker toe te voegen aan één en dezelfde bourgognecuvée, zo redeneerde Jean Mongeard. Gewoon een consolidatie van in de Côte d'Or reeds frequent toegepaste praktijken. Waarom er dan nog hypokriet over doen? De vereniging van Mongeard adviseerde haar leden daarom radicaal de vigerende wijnwetten te negeren. "We voegen immers alleen suiker toe aan de most en zuren aan de wijn, dus gaat het eigenlijk om twee aparte producten en blijven we binnen de letter van de wet. Een wet die bovendien stamt uit andere tijden toen er volop kunstmatige wijn werd geproduceerd en niet de kwaliteitsgerichte moderne bourgogne van vandaag" bleek de juridische spitsvondigheid van deze krasse bijna-zeventiger. Volgens sommige bronnen hanteren inderdaad al honderden Bourgondische wijnbouwers deze dubbele moraal toe en lappen ze de Franse appellatieregels dus flagrant aan hun laars. Met deze redenering nemen bepaalde Bourgondische wijnmakers echter een heel gevaarlijk standpunt in, dat eigenlijk de hele AOC-wetgeving op de helling zet én de poort naar nieuwe wijnoverschotten op. Want naar de letter beschouwd, behoort Frankrijk nog altijd tot de meest gereglementeerde wijnlanden ter wereld. Ook al rammelt en piept de AOC-wetgeving aan alle kanten, toch krijgt de wijnmaker in productiezones als Bordeaux minder vrijheid dan bijvoorbeeld zijn collega in Napa Valley (Californië), Stellenbosch (Zuid-Afrika) of Clare Valley (Australië). De Bourgondische groep rond Jean Mongeard wil met haar pleidooi ook de Franse wijnboer absolute flexibiliteit geven om zich aan te passen aan delicate oogstomstandigheden. Een schepje suiker plus wat extra zuren kan het verschil maken bij een aartsmoeilijke oogst, zo redeneren de voorstanders van de Mongeard-visie.

Gelukkig zijn er nog voldoende (Franse) wijnbouwers en zelfs négociants die de dubbelzinnigheid en risico's van de Mongeard-visie doorprikken. Als een wijnmaker voortdurend en ongebreideld heel zijn oenologische trukendoos mag openen, zal de verleiding groot zijn om die cosmetica-operatie niet alleen bij 'delicate' oogsten uit te voeren, zodat de consument uiteindelijk altijd gemanipuleerde wijn krijgt, die nauwelijks iets van zijn natuurlijk karakter bewaard heeft. De huidige wetgeving biedt nu toch al de keuze om of te chaptaliseren of het zuurgehalte te corrigeren en dat biedt volgens de tegenstanders van Mongeard voldoende maneuvreerruimte. Zij geloven ook dat Europa in het verleden al genoeg wijnplassen heeft gekend en viticulteurs dus geen extra instrumenten in handen moeten krijgen om zelfs de meest magere wijn op te krikken met suiker én zuren en dus perfect te commercialiseren. Was de Europese landbouwpolitiek immers geen kruistocht tegen te hoge rendementen en voor kwaliteitswijn? De Bourgondische wijnknoop zal waarschijnlijk weldra door de Europese Commissie worden doorgehakt. De clan rond Mongeard ijvert er immers al maandenlang voor om de Franse minister van landbouw een petitie te laten indienen bij de Commissie of er nog dit jaar een hoorzitting te krijgen om zijn 'alles moet kunnen'-strategie te verdedigen. Maar voorlopig houdt de bevoegde minister de lippen wijselijk op elkaar. Misschien dat hij eerst Frankrijk de wereldbeker wil zien winnen en dat pas dan zijn hoofd naar suikers en zuren staat?

Er zijn de voorbije maanden alsmaar meer geruchten, rapporten en zelfs bekentenissen over frauduleuze wijnproductiepraktijken. (Foto EPA)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234