Woensdag 01/04/2020

Dubbele aardverschuiving in Iowa

Obama gaat als favoriet naar de al even cruciale voorverkiezing in New Hampshire

Democraat Barack Obama en Republikein Mike Huckabee hebben de presidentiële voorverkiezingen in de Amerikaanse staat Iowa gewonnen. Beiden verzilverden een golf van proteststemmen tegen het status-quo.

DES MOINES l Vooral Obama zette in Iowa een belangrijke stap op weg naar het Witte Huis. Grote verliezer was Hillary Clinton. Obama haalde 38 procent. John Edwards was goed voor 30 procent. Clinton klokte af op 29 procent.

"Over vele jaren zul je terugkijken en zeggen dat dit het moment en de plaats waren waarop Amerika zich herinnerde wat het betekent om te hopen", zei Obama in zijn overwinningstoespraak. "Wij kiezen hoop boven angst, eenheid boven verdeeldheid en sturen een krachtige boodschap dat er verandering op komst is."

Bij de Republikeinen haalde Huckabee 38 procent van de stemmen. Mitt Romney volgde met 25 procent. Fred Thompson en John McCain schreven allebei 13 procent achter hun naam. Met een paar honderd stemmen voorsprong kaapte Thompson nipt de derde plaats weg. Huckabee, de underdog die uit het niets kwam opzetten in Iowa, noemde zijn zege het begin van een nieuw tijdperk in de Amerikaanse politiek. "Wat we vanavond zien, is dat mensen belangrijker zijn dan geld."

De Democratische voorverkiezing werd gekenmerkt door drie trends, zegt professor Mack Shelley, politicoloog aan de Iowa State University: een uitzonderlijk hoge opkomst (240.000 mensen, ruim 100.000 meer dan in 2004), veel jonge kiezers en veel kiezers die er voor het eerst bij waren. Dat zou allemaal in het voordeel van Obama gespeeld hebben. Hij was in de peilingen al weken in een nek-aan-nekrace verwikkeld met Hillary Clinton, die tot onlangs de gedoodverfde winnaar was.

Een peiling van nieuwszender CNN gaf aan dat Obama 57 procent van de leeftijdsgroep tussen 17 en 29 achter zich schaarde, tegenover 11 procent voor Clinton en 13 procent voor Edwards. Ook bij onafhankelijke kiezers en vrouwen deed Obama het beter dan zijn twee voornaamste concurrenten. Zelfs Edwards deed het bij vrouwen beter dan Clinton. Shelley: "Alleen bij vrouwen ouder dan 65 jaar won Hillary. Haar tactiek van 'ik ben een vrouw en jij bent een vrouw, dus stem voor mij', heeft duidelijk gefaald."

Met zijn overwinning in Iowa, dat voor meer dan 90 procent blank is, geeft Obama een opmerkelijk signaal: een zwarte kandidaat kan wel degelijk winnen bij blanke kiezers. "Wellicht kan hij zo twijfelaars in andere staten overtuigen", zegt Shelley. "In tegenstelling tot zijn voorgangers Al Sharpton en Jesse Jackson voert Obama geen zwarte campagne. Bij Obama hoor je zowel echo's van Martin Luther King als John F. Kennedy."

Obama gaat nu als favoriet naar de al even cruciale volgende voorverkiezing, komende dinsdag in New Hampshire. Peilingen waarin de invloed van Iowa op New Hampshire verwerkt is, zijn nog niet beschikbaar. De laatste cijfers geven aan dat het ook daar nek-aan-nek gaat tussen Clinton en Obama.

Voor Clinton is de nederlaag in Iowa een harde klap. Als gevestigde naam móést zij winnen in Iowa. Vooral dat ze er niet in slaagde om Edwards achter zich te laten, betekent een deuk in haar imago van onoverwinnelijkheid. Het kleine Iowa is vooral belangrijk omdat het de toon zet voor het verdere verloop van de campagne. Wie er goed scoort, mag een opstoot in populariteit, media-aandacht en fondsenwerving verwachten - en vice-versa.

Dat betekent niet dat Clinton uitgeteld is. Ze heeft nog altijd veel geld in kas, een strak georganiseerde campagne achter zich en ze kan haar nationale naambekendheid uitspelen. Die troeven zullen vooral doorwegen op Super Tuesday, 5 februari, wanneer 22 staten, waaronder zwaargewichten als New York en Californië, hun voorverkiezingen houden.

Edwards blijft met zijn tweede plaats in de race. De andere Democratische kandidaten zijn nu al zo goed als uitgeteld. De Senatoren Joe Biden en Chris Dodd trokken zich terug uit de campagne.

De ex-baptistenpredikant en gouverneur van Arkansas Mike Huckabee verzilverde in Iowa met brio zijn opgang in de peilingen van de laatste anderhalve maand. "Zijn kiezers waren voor 60 procent evangelische christenen", zegt Shelley. Dat is uitzonderlijk, want traditioneel maken evangelicals maar 40 procent uit van het Republikeinse kiespubliek in Iowa."

Of Huckabee op zijn elan kan doorgaan valt te bezien. In New Hampshire zijn evangelicals dun gezaaid. Ook heeft Huckabee een magere campagnekas. Grote vraag is of zijn campagne zwaar genoeg weegt voor Super Tuesday.

Ook Huckabee presenteerde zich in zijn partij als de anti-establishmentkandidaat. Shelley: "Huckabee verdedigt de kleine man tegen grote economische belangengroepen en bedrijven die zijn baan outsourcen naar het buitenland en zijn ziekteverzekering afpakken. Dat werkte in Iowa. In beide partijen koos men tegen de gevestigde belangen. Dat zag je ook aan het succes van Edwards en Obama."

Voor Romney is niet de tweede plaats maar vooral zijn score ontgoochelend. Romney gaf in Iowa twintig keer meer uit dan Huckabee. Meer dan een nipte nederlaag was voor hem niet acceptabel.

"Romney zit diep in de problemen", zegt Shelley. "Als hij er niet in slaagt om te winnen in New Hamsphire dreigt dat het einde te worden van zijn kandidatuur. Romney besteedde in Iowa veel geld uit eigen zak. Mensen zien hem dan ook als een man die zich een weg naar het Witte Huis wil kopen. Dat valt in slechte aarde."

Bij de Republikeinen ligt de race na Iowa nog altijd grotendeels open. Romney is nog niet uitgeteld, maar moet nu meer dan ooit scoren in New Hampshire. Acteur en ex-senator Fred Thompson, wiens campagne al maanden slabakte, verraste met zijn derde plaats.

Voor senator John McCain is de vierde plaats in Iowa bevredigend. Hij voerde er zo goed als geen campagne en concentreerde zich op New Hampshire, waar hij in de primary's in 2000 de latere president George W. Bush versloeg. In de laatste peilingen was hij er in een erg nipte race verwikkeld met Romney. "De voornaamste verdienste van Thompson en McCain is dat ze Iowa overleefd hebben en ongeschonden verder kunnen", zegt Shelley.

Rudy Giuliani, de ex-burgemeester van New York, die bij de Republikeinen nog altijd aan de leiding staat in de nationale peilingen, werd met 4 procent van de stemmen slechts vijfde, achter de libertaire rebel Ron Paul. Giuliani moest in Iowa echter niet scoren. Tenminste, niet volgens zijn eigen draaiboek. Hij focust op de voorverkiezing in het grote Florida, op 29 januari, en op Super Tuesday.

Shelley heeft ernstige twijfels bij die strategie. "Giuliani was bij de Republikeinen lang de torenhoge favoriet, net zoals Hillary Clinton bij de Democraten, maar in Iowa bengelde hij helemaal achteraan. Als dat hem nog eens overkomt in New Hampshire weet ik niet wat er voor hem overblijft. Hij heeft alles gezet op Florida en Super Tuesday, maar daarop is het nog een maand wachten. Dat is een hele lange tijd om out of the picture te zijn."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234