Zaterdag 19/10/2019

Europese verkiezingen

‘Druk van populisten verenigt pro-Europese krachten’: Europese wijk zet zich schrap voor EU-parlementsverkiezingen

Beeld Karel Duerinckx

Rond het Brusselse Luxemburg- en Schumanplein houden de insiders uit de Europese ‘bubbel’ de adem in. Volgens de peilingen hertekenen populisten zondag de politieke kaart zodat de pro-Europese partijen tot samenwerking veroordeeld worden. Maar hoeft dat erg te zijn? ‘Zeven op de tien jongeren zijn pro-Europees. Zij zijn de toekomst, toch?’.

“Als we evenveel aandacht zouden hebben voor de relevante Europese politieke debatten als voor het Eurovisie-songfestival dan zou er nu misschien niet zo veel geklaagd worden over Europa”, zegt Dominique Ostyn (40), terwijl hij zich nabij het Schumanplein klaarmaakt om een Chinese radiojournaliste wegwijs te maken in het EU-labyrint.

De Belg draait al achttien jaar mee in de Europese wandelgangen, werkt nu voor de Press Club Brussels Europe en is costichter van TheBattleground.eu, een start-up die doemberichten over Europa weerlegt. De gebrekkige aandacht voor wat de EU elke dag wél realiseert is volgens hem een van de redenen waarom populisten en nationalisten in veel lidstaten Europa als makkelijke boksbal kunnen gebruiken.

Maar nationale politici zijn daar volgens Ostyn ook mee verantwoordelijk. “Ze bijten eerder hun tong af dan de EU of een collega van het Europees Parlement een compliment te geven voor hun realisaties. Het EP krijgt zo een folkloristisch imago terwijl daar toch wekelijks hard gewerkt wordt om compromissen te sluiten”, zegt hij.

Aan het Luxemburgplein bij het Europees Parlement hekelt ook Janis Emmanouilidis, een Duits-Griekse analist van het European Policy Center, de negatieve beeldvorming. Wel vindt hij dat de EU dit zelf mee in de hand heeft gewerkt. “Er wordt te veel beloofd wat de EU niet kan waarmaken. Dan krijg je een terugslag. De EU moet realistischer zijn. Denk aan een gezamenlijk migratiebeleid. De geesten zijn nu gerijpt dat je dit niet met alle 27 lidstaten samen kan bereiken maar de komende vijf jaar met een kleinere groep landen het voortouw moet nemen.”

Janis Emmanouilidis van het European Policy Center hekelt de negatieve beeldvorming over de EU. . Wel vindt hij dat die dat zelf mee in de hand heeft gewerkt. Beeld Karel Duerinckx

Een werkbaar migratie- en vluchtelingenbeleid is ook voor de Spaans-Griekse tolk Ester Comellas een van de grootste uitdagingen om de Europese eenheid te bewaren. “Als we dit nu niet kunnen oplossen met een menselijke en pragmatische aanpak kan het de EU uit elkaar doen vallen en de weg bereiden voor zeer gevaarlijke tendensen en dito beleid,” zegt ze, als we haar even spreken tijdens haar middaglunch.

Emmanouilidis deelt haar waarschuwing. “Het is dé vraag zondag. Kiezen we in de toekomst voor een liberaal of illiberaal Europa?”

Naar wisselmeerderheden?

Het antwoord zal afhangen van hoe de politieke kaart zondagavond laat wordt hertekend. Uit de laatste peilingen blijkt dat de machtsverhoudingen in het huidige Europees Parlement in elk geval grondig wijzigen. Identitaire populisten en nationalisten zouden samen tot een derde van de 751 zetels kunnen binnenhalen. Dat is onvoldoende voor een blokkeringsminderheid maar het maakt de taart voor de pro-Europese partijen wel aanzienlijk kleiner. Bredere coalities zullen nodig zijn om meerderheden te vinden.

Dominique Ostyn van Press Club Brussels Europe is voorzichtig optimistisch dat het Europees Parlement net door de voorspelde turbulenties zijn slagkracht zal kunnen vergroten. Beeld Karel Duerinckx

Ostyn: “Voor het eerst dreigen de conservatieve Europese Volkspartij (EVP, waartoe CD&V behoort, MR) en de sociaal-democratische S&D (waar sp.a toe behoort, MR) in het EP samen geen meerderheid te hebben. De steun van de oude liberale ALDE-fractie, verruimd met La République en Marche van Frans president Emmanuel Macron en enkele kleinere partijen, zal zo goed als zeker nodig zijn voor een meerderheid. Belgisch liberaal Guy Verhofstadt (Open Vld) kan dus als kingmaker midden in het bed komen te liggen. Ook de Groenen kunnen nog een sleutelrol spelen.”

Volgens de Europa-watcher is de kans groot dat we de komende vijf jaar vele wisselmeerderheden per dossier zullen zien. Voor België rijst ook de vraag in welke fractie de N-VA terechtkomt. Hun oude, eurosceptische, ECR-fractie met de Britse tory’s en conservatieve Polen is door het nakende vertrek van het VK niet meer levensvatbaar. Het parlement zal ook pas definitief in zijn plooi vallen als de nu nog verkozen Britse parlementsleden weten of ze mogen blijven of niet. Bij een definitieve brexit worden hun zetels herverdeeld.

Complexe puzzel voor topjobs

Een kleurrijker geschakeerd Europees Parlement betekent ook een moeilijkere puzzel voor de topjobs. Komende dinsdag beginnen de eerste gesprekken daarover al op een Raad van regeringsleiders in Brussel. Volgens Emmanouilidis is nog lang niet gegarandeerd dat een van de ‘spitskandidaten’ die de grote fracties nu naar voren schuiven – zoals Manfred Weber voor de EVP, Frans Timmermans voor S&D of Margrethe Vestager voor de liberalen – Commissievoorzitter wordt. 

Er zijn nog te veel variabelen. Zo toonden de socialistische Spaanse premier Pedro Sánchez en zijn Portugese collega António Costa al een bereidheid samen te werken met Macron. Daarover spraken ze in de marge van de laatste EU-top ook met onze uittredende premier Charles Michel en de Nederlandse premier Mark Rutte. Door dit bondgenootschap zou de EVP wel eens naast het Commissievoorzitterschap kunnen grijpen.

Toch is het voor de geloofwaardigheid van de EU belangrijk dat het Europees Parlement het laatste woord krijgt over de topjobs, zijn al onze gesprekspartners het eens. Tolk Ester Comellas vindt het nodig dat het parlement bewijst “dat burgers door hun stem echt participeren”. “We moeten mensen beter tonen wat de gevolgen zijn van de Europese politiek en haar beslissingen op hun dagelijks leven.”

Ostyn is voorzichtig optimistisch dat het parlement net door de voorspelde turbulenties zijn slagkracht zal kunnen vergroten. “Je ziet dat de druk van de populisten de pro-Europese krachten verenigt. Volgens polls is intussen al meer dan 70 procent van de 15 tot 25-jarigen pro-Europees, en zij zijn de toekomst toch? Europa moet deze jongeren de komende vijf jaar proberen te belichamen in een nieuwe manier van kijken. Er is geen keuze, want anders zouden populisten en nationalisten de volgende keer wel eens een meerderheid kunnen veroveren.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234