Zondag 05/12/2021

Drs. P is nog steeds taalstrijdvaardig

'Wat ik in Vlaanderen altijd met vreugde heb waargenomen, is dat voorvaderlijke woorden als 'verwittigen' en 'nochtans' er nog alledaags zijn'

'Ik schenk weinig aandacht aan poëzie, ik ga mijn eigen lust na'

Het omvangrijke oeuvre van dichter, liedjesschrijver en pianist Drs. P (86) behoort ook in Vlaanderen al jaren tot het culturele erfgoed. Zelf treedt hij sinds 1996 niet meer op, maar de a-capellagroep Mezzo Macho brengt met P Capella zijn liedjes en gedichten nog even tot leven. Liv Laveyne zocht de doctorandus op in Amsterdam.

De afspraak vindt plaats in Hotel Pulitzer, de vaste interviewstek van Drs. P, die zich ook wel Geo Staad of Coos Neetebeem (als parodie op Cees Nooteboom) laat noemen, maar in feite Heinz Polzer heet. Hij is kind aan huis in het hotel, zo blijkt wanneer hij even later binnenkomt. "Volgt u me gedwee naar het achterkamertje? Daar kunnen we ongestoord spreken en drinken én er mag worden gerookt." Het typeert Drs. P ten voeten uit: een droge sherry, een sigaar, een klein mannetje dat je nog met een elegante buiging de hand drukt. Journalist Piet Piryns omschreef het universum van Drs. P ooit als dat van de vergeelde ansichtkaart. Vindt hij dat een compliment? "Ik vat het zeker niet op als een belediging", zegt hij met een twinkeling in de ogen.

"Hij is een zeer beminnelijke man maar meedogenloos als het op taal- en rijmfouten aankomt", had Wilbert Friederichs van Mezzo Macho op voorhand gewaarschuwd. Dat blijkt al meteen wanneer we Polzer vragen of hij er vertrouwen in had wat een a-capellagroep met zijn liedjesteksten en gedichten zou aanvangen. "Ik heb twee voorstellingen van Mezzo Macho bijgewoond en ik werd niet gechoqueerd door de wijze waarop ze met mijn teksten omsprongen. Dat is in het verleden anders geweest. Zo koester ik nog altijd een wrok tegen Adèle Bloemendaal, die enige teksten van mij gezongen heeft. Een daarvan was 'Gedetineerd'. Daarin kwam de passage voor: 'De vindingrijke Turken hebben een gepunte paal die in het darmkanaal van de hierop geplaatste man vrij soepel binnendringen kan.' In haar versie werd dat iets als 'de geliefde plaagmethode van de Turken' en 'elke verfijnde Turk heeft een gepunte paal'. In de eerste plaats is dat metrisch schandalig, maar het was ook nog eens grof en strijdig met de inhoud. En zo zijn er wel meer gevallen waarbij een uitvoerende artiest denkt: 'Drs. P schrijft dat wel, maar ik ben leuker.' En dan passen ze dat aan, het liefst in de vorm van verminking."

Polzer werd in Zwitserland geboren als zoon van een Nederlandse moeder en een tot Nederlander genaturaliseerde Oostenrijkse vader. Na de scheiding van zijn ouders verhuist hij met zijn moeder naar het Nederlandse Velper. Na de middelbare school ging hij bedrijfseconomie studeren in Rotterdam. Niets wees erop dat de jongeling het zou schoppen tot grootmeester van het plezierdichten en de nestor van het light verse. De wijze waarop hij over zijn studentenjaren vertelt echter des te meer.

In Rotterdam werd hij lid van de studentenvereniging en onderwierp hij zich aan de "onmenselijke behandeling van de groenen of 'feuten' (afgeleid van foetus, LiLa). Eerstejaars waren lagere diersoorten die nog maar net uit dat andere nest waren gekropen. De oudere studenten gingen zich graag te buiten aan het schofferen van dat samengeraapte stukje ondermens. Nu had ik een manier gevonden om dat enigszins te ontlopen door piano te spelen. Aangezien wij als groenen een bepaald repertoire moesten instuderen van traditionele studentenliederen die geen van allen bijzonder fijnzinnig waren en ook literair niet bijzonder houdbaar, bracht ik mij ertoe zelf nummers te verzinnen waarmee ik de ouderejaars aangenaam bezighield en aldus gevrijwaard werd van klappen en scheldwoorden. Dat was het begin van mijn schrijverij."

Bedrijfseconomie interesseerde Polzer geen zier. "Ik kreeg een job bij een research and planning department, maar dat heeft meer lettergrepen en uitstraling dan het eigenlijk verdient. Daarna werd ik redacteur bij Winkler Prins Encyclopedie: mijn voornaamste taak was om de bestaande editie uit te vlooien op dingen die konden verdwijnen en interessante nieuwigheden toe te voegen met het oog op de volgende editie. Zo zijn sommige dichters zeer gauw van het toneel verdwenen", zegt hij smalend. Drs. P heeft zijn afkeer voor lyriek over 'vallende herfstbladeren' en andere hermetische treurnis nooit onder stoelen of banken gestoken. "Ik huiver bij het begrip ernst: rechtschapen, zedelijk verheffende teksten zullen niet zo snel uit mijn pen vloeien." Toch beschouwt hij zijn schrijven niet als een reactie tegen het sérieux van sommige poëzie. "Ik schenk weinig aandacht aan de poëzie in het algemeen, ik ga gewoon mijn eigen lust na."

Na zijn encyclopediewerk ging Polzer aan de slag als schrijver bij het reclamebureau Lintas in Indonesië. Hij noemt het zijn "gouden eeuw": "Ik had scheutige middelen, maakte grote reizen en verzon onderwijl reclameslogans. Nee, tot mijn schande kan ik geen van die teksten meer citeren. Maar ik kan u toevertrouwen dat ik bij de campagne voor Bris, 'the special toiletsoap for the tropics', op kleurrijke wijze 26 bacteriën heb beschreven." Toen Polzer terugkwam uit Indonesië haalde zijn voormalige collega bij Lintas Willem Duys hem voor de televisie in 1965. Duys verzon het pseudoniem Drs. P.

In zijn bekendste nummer 'Dodenrit' beschrijft Drs. P hoe de trojka van een Russische boer en zijn gezin wordt achternagezeten door hongerige wolven. Om veilig aan te komen op zijn bestemming gooit de boer kinderen en vrouw een voor een overboord, maar legt uiteindelijk ook zelf het loodje. Met dergelijke absurde verhaaltjes veroverde Drs. P ook Vlaanderen. Op het humorfestival in Heist trad Polzer samen op met het Nederlandse Kabaret Ivo de Wijs. Solo stond hij regelmatig op de Gentse Feesten en hij maakte op vraag van Jo Decaluwe een stuk in Arca. "Ik gaf het stuk de titel Sursum corda, om recht te doen aan het devote karakter van het Vlaamse volk."

Onlangs werd het mooiste Nederlandstalige woord gekozen: de Nederlanders kozen 'liefde', de Vlamingen hadden het meer voor 'goesting'. Had Drs. P een favoriet? "Ik hou wel van 'karmozijn' (purperrood, LiLa) omdat ik dat een fraaie lettercombinatie vind en het heeft een goede cadans. Bovendien is het niet zo truttig en dweepziek als 'liefde'." De Nederlandse taal houdt Polzer strijdvaardig. "De recente spellingverminkingen die van hogerhand in Nederland zijn opgelegd vervullen me met walging. Tot mijn grote leedwezen schaart Vlaanderen zich achter die beslissingen! De meeste Nederlandse kranten aanvaarden die ingrepen niet en ik zou willen dat dat in Vlaanderen nog heftiger het geval was want Vlaanderen heeft meer begrip van en genegenheid voor de taal dan Nederland. Het weerzinwekkendste geval van de spellingvernieuwing vind ik het afbreken van het woord Frankrijk in Fran-krijk. Onlangs was er een discussie op televisie tussen schrijver Bart Chabot en een hoogleraar die beweerde dat het woord Frankrijk ondeelbaar was! Zo iemand zou moeten worden terechtgesteld, ik vind dat absoluut misdadig!"

Drs. P is de uitvinder van allerlei nieuwe versvormen met curieuze namen als het 'onzijn', de 'grabbelton' of het 'ollekebolleke', een versvorm van tweemaal vier regels waarbij de zesde regel uit één woord van zes lettergrepen bestaat. "Het Nederlands is een bijzonder goede taal om in te rijmen. Ik heb ooit het aantal rijmklanken vergeleken met het Frans, Duits en Engels. Het Nederlands overtrof de andere talen mede dankzij de onregelmatige werkwoorden.

"Rijm was in een ver verleden in eerste instantie een geheugensteuntje waardoor de jonge Vikingkinderen de lange verhalen die mondeling werden overgeleverd beter konden onthouden. Maar afgezien daarvan verrijkt het rijm ook een tekst, mits het verstandig wordt toegepast." Inmiddels heeft Drs. P de lat voor zichzelf nog wat hoger gelegd met het 'oogrijm' waarbij 'goud' niet langer rijmt op 'hout' omdat het oog iets anders ziet. "Ik leg het niemand op maar voor mezelf beschouw ik het als een uitdaging", zegt Polzer, die nog steeds bijna dagelijks verzen schrijft om de hersenen soepel te houden.

"Mij is bekend dat ik 86 jaar geleefd heb, maar ik sta er niet zozeer bij stil. Ik voelde me als kind al ouwelijk." Is zoiets als een sms-gedicht aan hem besteed? "E-mail, sms: die moderne fratsen wijs ik af. Ik erken dat het internet een doelmatig middel is om dingen snel te weten te komen, maar ik denk niet dat het onze woordenschat ten goede komt. Ik vind dat de woordenschat van de hedendaagse jeugd armoedig afsteekt tegen die van de negentiende eeuw. Wat ik in Vlaanderen altijd met vreugde heb waargenomen, is dat voorvaderlijke woorden als 'verwittigen' en 'nochtans' er nog alledaags zijn. Ik vind het heerlijk om die oude woorden die een functie hebben en die absoluut niet verouderd zijn te horen circuleren."

Drs. P nam in 1996 de beslissing om te stoppen met optreden toen hij in de trein zat naar Strombeek-Bever. "Die beslissing was heel willekeurig: er was geen enkele noodzaak om te stoppen en juist daarom hield ik ermee op. Ik denk nog wel eens met weemoed terug aan de Gentse Feesten, maar ik mis het podium niet smartelijk."

Hoewel Polzer al jaren in Nederland woont, heeft hij altijd de Zwitserse nationaliteit behouden. "Ik mag in Nederland wonen, ik mag belastingen betalen, ik mag geen politieagent of Kamerlid worden en dat offer breng ik gelaten", zegt hij droogjes. "Ik hou wel van een bepaalde afstandelijkheid. Ik voel me prettig waar ik niet 100 procent thuishoor. Amsterdam gaf me lang het gevoel van joligheid, maar dat is gelukkig veranderd." Polzer laat zich zelden expliciet maatschappijkritisch uit in zijn teksten, behalve die ene maal toen zijn vrouw beroofd werd van haar portemonnee en hij een vlammend betoog tegen die vrijzone Amsterdam hield in 'Strammer, dames!'. "Amsterdam is moreel achteruitgegaan maar die ontaarding is niet exclusief Nederlands. Ik voorzie weinig heil van de toekomst. Daarom heb ik ook geen kinderen. Ik hou sowieso niet van kinderen en waarom zou je een kind deze wereld willen aandoen?

"Ik ben altijd bijzonder gehecht geweest aan mijn katten: eerst hadden we er één, toen twee, toen weer één en nu geen. Mijn vrouw en ik hebben besloten om geen nieuwe kat in huis te nemen. Je weet nooit waar zo'n beestje terechtkomt na je dood. Ja, ik noem mezelf een vrolijke pessimist", lacht hij. Bij deze: heeft hij er al aan gedacht een tekst te maken voor op zijn eigen doodsprent of graf? Hij kijkt even betrapt: "Ik heb een 'ollekebolleke' gemaakt. Nee, hoe het luidt zal ik nog niet prijsgeven. Het eindigt met 'medegedeeld'."

P Capella, morgen in het Klokhuis, Antwerpen. Info: www.vlaamsfruit.be en www.mezzomacho.nl

de ode van Mezzo Macho

Het Nederlandse mannenkwartet Mezzo Macho bestaat uit Jack Breikers, Wilbert Friederichs, Ron Mesland en Hans Scholing. "Met onze a-capellagroep spelen we een spel met de muziekgeschiedenis: zo hebben we een versie van het Franse nummer 'Alouette' maar daar mixen we Schubert en Bach tussendoor. Ik spreek dan ook liever van vocale kleinkunst dan van a capella", zegt Friederichs. Deze maand gaat Oogst, Mezzo Macho's programma met al hun beste nummers, in première, terwijl ze wegens groot succes een derde seizoen toeren met P Capella, een ode aan Drs. P. Friederichs: "Op mijn twintigste zat ik op de eerste rij in volle aanbidding te luisteren naar zijn nummers. We zouden het zonde vinden als zijn repertoire niet meer wordt uitgevoerd. Met P Capella willen we aantonen dat niet enkel zijn teksten zeer sterk zijn, maar dat ook de muziek heel interessant is. Drs. P is de nestor van het plezierdichten, maar ook zijn theoretische werk zoals het Handboek voor plezierdichters is voor mij basisliteratuur: het staat naast mijn woordenboeken op de plank voor dagelijks gebruik."

(LiLa)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234