Donderdag 17/10/2019

'Dromen kunnen gevaarlijk zijn'

Met L'Age des ténèbres sluit Denys Arcand zijn trilogie af, die begon met Le déclin de l'empire américain en Les invasions barbares. In die drie satirische en tragikomische films gaat het telkens om een hedendaagse maatschappijkroniek en -kritiek. In dit geval met een hoofdpersonage dat zich in dagdromen verliest.

door Jan Temmerman

PARIJS l Denys Arcand glimlacht als hij hoort dat ik uit België kom. "Ik had bijna uw land gekocht", grapt hij. De avond voordien had hij, als gast in een Frans tv-programma, gehoord hoe België op eBay te koop werd aangeboden. En hij lacht nog meer als ik hem vertel dat het hoofdpersonage in L'Age des ténèbres op onze aftredende premier Guy Verhofstadt lijkt.

De regisseur, in 1941 in Québec geboren, weet nog perfect waar zijn allereerste idee, de kiem voor het scenario van L'Age des ténèbres vandaan komt. In 2003 was zijn vorige film Les invasions barbares een wereldwijde hit geworden. Prijs voor het beste scenario in Cannes, Oscar voor beste buitenlandse film, César voor beste film, beste regie en beste scenario, prijzen in Toronto, Uruguay, San Diego, Kansas, Australië, Italië, Polen, Brazilië, Tsjechië, Bangkok, enzovoort.

"Voor mij betekende dat een jaar dat ik in vliegtuigen, in limousines en in hotelkamers heb doorgebracht", herinnert hij zich. "En telkens opnieuw interviews geven. Niet alleen over mijn film, want plots moest ik over alles en nog wat een mening hebben. 'Wat vindt u van de huidige situatie in Rusland?' Alsof ik daar iets zinnigs over te vertellen had. Het was gewoon afschuwelijk. Het was zo verschrikkelijk dat een mens uiteindelijk zelfmoord zou overwegen. Ik heb mij toen wel eens afgevraagd of er ergens iemand in mijn plaats zou willen zijn."

Iemand die dom genoeg was om zichzelf zo'n mediacircus toe te wensen. "Neen, dom is niet het juiste woord. Want al die belangstelling is ook een geluk en een privilege. Neen, ik dacht aan iemand die mij bijvoorbeeld op televisie geïnterviewd ziet worden door een mooie, jonge journaliste en die dan begint te fantaseren over wat wij na de uitzending met elkaar zouden uitspoken."

Zo ontstond stilaan het personage van Jean-Marc Leblanc (rol van Marc Labrèche), een ambtenaar die als ombudsman op een of ander ministerie in Québec werkt. Jean-Marc is uitgekeken op zijn job. Zijn huwelijk met Sylvie, een succesrijke immobiliënmakelaarster, zit op een dood spoor. Als hij zijn dochtertjes 's morgens naar school brengt, luisteren die liever naar hun mp3-speler dan met hem te praten. En dus verliest Jean-Marc zich steeds meer in allerlei dagdromen.

Daarin ziet hij zichzelf als getalenteerd operazanger (met de fluwelen stem van Rufus Wainwright), als gelauwerd schrijver (die uit handen van Bernard Pivot de Prix Goncourt krijgt voor zijn roman met als titel Un homme sans intérêt), als succesrijk politicus, als gevierde toneelacteur, als gastvedette in de populaire televisieshow Tout le monde en parle van Thierry Ardisson...

Altijd en overal wordt Jean-Marc geïnterviewd en wil men over alles en nog wat zijn mening weten. Televisiejournaliste Karine Tendance (Emma de Caunes) wil zo vaak en zo hard mogelijk door hem genomen worden. En voor Hollywoodactrice Veronica Star (Diane Kruger) is hij de man van haar leven, die zij 's avonds opwacht bij een knetterend haardvuur. Maar de werkelijkheid is onverbiddelijk en telkens weer moet Jean-Marc uit zijn fantasieën ontwaken om vast te stellen dat zijn leven een tegenvaller van formaat is.

Uw film rekent scherp en satirisch af met de manier waarop wij allemaal wel eens in dagdromen uit de banale werkelijkheid willen ontsnappen.

Denys Arcand: "Deze film gaat niet over echte dromen. Dat doen we als we slapen en dat is het domein van het onbewuste en de psychanalyse. Maar hier gaat het inderdaad over dagdromen, waarin we fantaseren over zaken die we niet hebben, over de man of vrouw die we zouden willen zijn. Het zijn de media, met programma's als Star Academy, die steeds maar blijven herhalen dat we moeten dromen. Deze film zegt net het omgekeerde, namelijk dat bepaalde dromen gevaarlijk kunnen zijn, dat men zijn leven kan rateren door te blijven dromen. L'Age des ténèbres is het verhaal van een man die afscheid neemt van zijn dagdromen, die ze wegjaagt uit zijn leven. Misschien dat hij op die manier rust vindt.

"Ik heb zelf nooit 'gedroomd' dat ik films zou maken, ik heb films gemaakt. Ik heb nooit gedroomd dat films mij beroemd zouden maken. Ik hield van het maken zelf. Het is niet de abstracte droom, maar de concrete praktijk die gelukkig maakt. Als u graag zingt, dan is dat formidabel. Maar dan moet u zingen omdat u dat graag doet en niet omdat u beroemd wilt worden. Door na te denken over het personage van Jean-Marc Leblanc heb ik mij ook gerealiseerd hoe makkelijk het geweest zou zijn om mijn eigen leven te rateren. Het toeval speelt immers een zeer grote rol. Het is natuurlijk een kwestie van hard werk en een beetje talent, maar ook van geluk.

"De dag nadat ik mijn licentiaatsdiploma had behaald, ging ik solliciteren bij het Office National du Film in Canada. Er was geen vacature, maar uit beleefdheid vroeg men mij wat ik gestudeerd heb. Geschiedenis. Ha. Er was net een overheidsopdracht binnen om enkele schooldocumentaires te maken over de geschiedenis van Canada. Of ik daarvoor misschien de scenario's zou willen schrijven? Natuurlijk. Het resultaat beviel hen blijkbaar, maar ze vonden geen regisseur. En dus vroegen ze mij of ik het zelf wou doen. Zo ben ik dus uiteindelijk cineast geworden. Maar hoe zou mijn leven verlopen zijn als ik die ochtend niet die deur van het Office National du Film was binnengestapt? De kloof tussen mijn eigen leven en dat van mijn hoofdpersonage Jean-Marie Leblanc is dus echt niet zo groot."

De film eindigt met een stilleven van appels, dat in een schilderij van Cézanne getransformeerd wordt.

"Neen, in een schilderij 'zoals' Cézanne. Dat gebeurt met een computerprogramma, dat ontwikkeld werd door een CGI-bedrijf uit Montréal, dat een bepaald beeld kan transformeren in de stijl die men wenst. Dat kan dus de stijl van Cézanne zijn, maar ook die van Picasso, van Matisse of van Bruegel. Met dat slotbeeld wil ik aangeven welke weg ik in mijn leven gekozen heb: het transformeren van de werkelijkheid in kunst. Het is niet dé oplossing die ik iedereen voorstel, maar het is wel mijn oplossing."

Bij zijn werk als ombudsman krijgt Jean-Marc Leblanc de vreemdste verhalen te horen.

"Die zijn niet verzonnen, maar allemaal geïnspireerd door authentieke klachten."

Ook het verhaal van de man die bij een verkeersongeluk, waaraan hij geen enkele schuld had, beide benen verloor en toch moest opdraaien voor de schade van een omgevallen elektriciteitspaal?

"Ja, ook dat is echt gebeurd. In werkelijkheid heeft de man de schadevergoeding toch niet moeten betalen, omdat hij met zijn klacht ook naar een journalist is gestapt die daarover een artikel heeft geschreven. Het is trouwens op die manier dat ik dit verhaal ontdekt heb."

Bernard Pivot en Thierry Ardisson spelen zichzelf in uw film. Dat zijn twee archetypische Franse iconen.

"Ja, zij verwijzen inderdaad naar het fantasme van veel intellectuelen uit Québec om in Parijs gevierd te worden. Voor de Franstalige kunstenaars in Québec betekent Parijs hetzelfde als New York of Hollywood voor de Engelstalige Canadezen. Een uitzending zoals Tout le monde en parle werd ook in Québec druk bekeken en voor ons was dat het typevoorbeeld van 'la vie Parisienne', het mondaine leven bij uitstek, omringd door mooie vrouwen, waar elke schrijver of elke zanger à la mode zijn opwachting mag maken. In zijn voorstad in Québec droomt mijn hoofdpersonage dus om als gast uitgenodigd te worden in die show."

Tijdens het bekijken van L'Age des ténèbres heb ik af en toe aan American Beauty gedacht.

"Ik ook. Ik heb zelfs geprobeerd om de vrouw van het hoofdpersonage een andere job te geven dan immobiliënmakelaar, zoals in American Beauty. Maar ik vond geen ander beroep waarin iemand de hele tijd, ook thuis van 's morgens tot 's avonds, aan de telefoon hangt. Het was dus niet eens een knipoog naar die film, het was een technische noodzaak van het scenario. Maar in American Beauty loopt het verhaal af met vuurwapens en kogels, zoals zo vaak in de VS. In Canada is dat gelukkig niet het geval, zoals Michael Moore duidelijk heeft gemaakt. (lacht)"

L'Age des ténèbres draait vanaf woensdag 3 oktober in de Belgische bioscopen. De recensie vindt u morgen in Encore.

Ik heb nooit 'gedroomd' dat ik films zou maken, ik heb ze gemaakt. Het is niet de abstracte droom, maar de concrete praktijk die gelukkig maakt

n Beeldschone vrouwen wachten gewillig op het succesrijke hoofdpersonage van de film. Helaas alleen in zijn dagdromen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234