Woensdag 29/01/2020

Driemaal kunstroof op hoog niveau

Ook Delacroix trekt op leeuwenjacht

Jacht op tijger, leeuw en luipaard van Rubens (1617)

De leeuwenjacht (1855-'58) van Delacroix

"Eugène Delacroix onderging een waaier aan invloeden van Rubens", zegt Nico Van Hout. De Franse schilder Delacroix (1798-1863) was in de ban van "de compositie, de verftoets en het kleurenpalet" van Rubens.

"Hoe dat komt? Delacroix groeide op onder de dominerende smaak van het classicisme. De Franse kunstacademies verketterden toentertijd Rubens. Delacroix wilde doelbewust iets anders en viel meteen voor het opvallende kleurgebruik van oude meesters als Titiaan en Rubens. Delacroix was zelf ook een van de laatste grote meesters: hij kreeg officiële opdrachten voor de Franse senaat en maakte muurschilderingen voor de Parijse kerk Saint-Sulpice (onder andere 'Het gevecht van Jacob met de engel', ER)." In opdracht van de Franse overheid maakte hij in 1855 en 1858 twee versies van De leeuwenjacht,waarvan in Bozar de mooi uitgewerkte, sterk dynamische ontwerpschetsen hangen.

Die eerste Leeuwenjachthing op de Wereldtentoonstelling van 1855 in Parijs, maar werd geen triomf. "Op die Exposition Universellestonden de twee grote kunststrekkingen lijnrecht tegenover elkaar: de romantiek van Delacroix - erfgenaam van Rubens - en het academisme van Ingres - erfgenaam van Rafael", vertelt Van Hout.

"Om Rubens 'in het echt' te kunnen zien, ondernam Delacroix in 1839 een artistieke pelgrimstocht door de Lage Landen. Ook in het Louvre kon hij gaan kijken naar Rubens. In totaal moet Delacroix bijna honderd tekeningen naar Rubens hebben gemaakt en zo'n dertig kleine kopieën in olieverf."

Hoewel Delacroix helemaal in de ban van Rubens was, uitte hij ook kritiek op de Antwerpse barokmeester. "Volgens Delacroix kon Rubens geen hoofd- van bijzaken onderscheiden", haalt Nico Van Hout aan. "En voor de echte emoties ging Delacroix te rade bij Rembrandt. Die vond hij, naar eigen zeggen, niet bij Rubens. Enig holheid kon Rubens niet ontzegd worden, aldus Delacroix."

De borsten van Picasso

De kluizenaar en de slapende Angelica van Rubens (1626-'28)

Faun die een slapende vrouw ontbloot van Picasso (1936)

Pablo Picasso had weinig of niets met Rubens. Wel met Velázquez, om maar één oude meester te noemen. Toch is er in een aantal werken van Picasso invloed van de Antwerpse barokmeester te zien. Zo is er al vaker gewezen op merkwaardige overeenkomsten tussen Picasso's magnum opus Guernicauit 1937 (nu in Reina Sofia, Madrid) en de Gruwelen van de oorloguit 1637-'38 (nu in Palazzo Pitti, Firenze). Maar het enorme Guernicareist niet of nauwelijks.

In Bozar hangt er wel een ets van Picasso, geïnspireerd op een voyeuristische scène, die veel latere kunstenaars heeft beïnvloed: Van Dyck, Rembrandt, Watteau en Boucher. Rubens schildert een oude kluizenaar die verliefd is geworden op een mooie vrouw. Hij verdooft haar met een toverdrank om haar naaktheid te kunnen bewonderen en betasten.

"Rubens accentueert graag het vlezige van de naaktheid", zegt Nico Van Hout. "Rubens houdt van huidplooien omdat hij op die manier de tastbare aanwezigheid van het vlees kan benadrukken."

Picasso was vermoedelijk gecharmeerd door dergelijk voyeuristisch tafereel zodat ook hij een mythologische setting uitbeeldt: een faun en een slapende schone. Net zoals bij Rubens trekt de faun het laken weg en wil hij de schoonheid van de vrouw betasten. Vaak is beweerd dat Picasso zichzelf als faun uitbeeldde, met zijn geliefde en muze Marie-Thérèse Walter als slapende schone.

Gainsborough springt mee op de kar

Avondlandschap met boerenkar van Rubens (1630-'40)

De oogstwagen (1767) van Thomas Gainsborough

Een van de absolute hoogtepunten van de tentoonstelling is hooguit 50 bij 55 centimeter groot. Het is een landschapje dat Rubens in de laatste tien jaar van zijn leven schilderde. Hij had zich toen grotendeels als actief diplomaat teruggetrokken. In 1630 was hij voor de tweede keer getrouwd: hij was toen 53, zijn bruid, Helena Fourment, nauwelijks 16. Vijf jaar later kocht hij in Elewijt, vlak bij Zemst, het landgoed Het Steen. Hij vond niet alleen persoonlijk geluk, maar ook een plek om rustig te genieten van het landschap. Hij schilderde er veel, vooral voor zijn eigen plezier.

In Avondlandschap met boerenkar, dat afkomstig is uit het Rotterdamse Museum Boijmans Van Beuningen, heeft Rubens de invallende schemering en ondergaande zon bijzonder sfeervol geschilderd. We zien ook een kar, die net een beek oversteekt.

"Dit werkje heeft volgens mij de Britse landschapsschilders ingrijpend beïnvloed", zegt Van Hout. "Thomas Gainsborough moet dit gezien hebben toen het landschapje van Rubens zich in de collectie van de Londense markies John Pratt bevond. De Engelse schilders waren erg gevoelig voor dit intimistische werk, waarvan de natuur hen sterk aan hun eigen land deed denken." De motieven van ondergaande zon en kar die een beek oversteekt oefenden ook een directe invloed uit op schilders als Constable en Turner.

"Wat mij betreft is dit werk van Rubens al de start van de romantiek. Meer en meer raak ik er ook van overtuigd dat de grote invloed van Rubens niet van zijn mythologische, historie- of altaarstukken uitgaat, maar van zijn latere landschappen en familieportretten. Dat is ook de échte Rubens. De Rubens van na 1630 deed duidelijk zijn eigen zin. Misschien had hij minder lang schilder-diplomaat moeten zijn. Hij was misschien beter niet in de politiek gegaan." (lacht)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234