Zondag 27/09/2020

Drieduizend frank, te veel voor een vrouwenleven

"Wat zou u bieden voor een vrouwenleven? 3.000 frank, zegt u? Vergeet het maar. Dat is te duur in Zuid-Afrika." Charlene Smith, journaliste van het gezaghebbende Zuid-Afrikaanse weekblad Mail&Guardian, is woedend. Afgelopen maand werd ze in haar eigen huis in Johannesburg verkracht. De dader kondigde zijn voornemen aan door de telefoon. Een ongevaarlijke gek, dacht Smith. Maar op een avond stond er opeens een onbekende man in haar badkamer. Hij bedreigde haar met een mes, bond haar vast en verkrachtte haar. Hij vertrok met de mededeling dat hij haar zou vermoorden als ze om hulp durfde te roepen.

Een week later staat Smiths huiveringwekkende relaas in de Mail&Guardian - een bovenmenselijke prestatie, wat mij betreft. Ze begint met een opsomming van de medicijnen die nodig zijn om het verstand bij elkaar te houden, kalmeringstabletten, pillen ter onderdrukking van de angst, en slaappillen. Ze staat stijf van de pillen, want ze slikt ook nog de morning-afterpil, een antibioticakuur tegen overdraagbare ziektes en AZT, het middel dat moet voorkomen dat ze aids krijgt.

Die AZT is van levensbelang. Het moet zo snel mogelijk worden ingenomen na het moment van besmetting, wil het de kans op HIV-infectie inderdaad reduceren. Dus, zo schrijft Smith, zodra ze haar buren heeft weten te alarmeren en de politie arriveert, dringt ze erop aan eerst naar het ziekenhuis te gaan voor AZT. Het ziekenhuis weigert haar AZT te verstrekken; dat gebeurt alleen in geval van opname, en ze hoeft immers niet opgenomen te worden. Naar de politiearts dan maar, dat moet toch gebeuren en die zal toch wel AZT hebben voor slachtoffers van verkrachting? De wachtkamer van de politiearts bestaat uit een smoezelige ruimte met kale houten banken. De arts is onpersoonlijk en behandelt haar als een nummer - het zoveelste slachtoffer. AZT is er niet.

"Hoe kon ik het vergeten", schrijft Smith cynisch, "minister Nkosazana Zuma, ook een vrouw, wil niet dat de regering AZT geeft aan verkrachte vrouwen. De verkrachter legt de doodstraf op en de regering voltrekt haar. Ik dacht dat de doodstraf was afgeschaft?"

Snel naar het volgende ziekenhuis. Nee mevrouw, over de afgifte van AZT kan ik niet beslissen, zegt de dienstdoende juffrouw achter de balie. Ze heeft er ook geen idee van wie daar wel over gaat. "We hebben het over mijn leven", zegt Smith paniekerig. De juffrouw geeft geen krimp en stuurt haar door naar de afdeling ongevallen. Ook bij ongevallen weten ze van niks. Smith grijpt een passerende dokter bij de arm. Die brengt haar ten slotte bij een andere dokter, die de medicijnen bestelt. Na anderhalf uur arriveren ze. Kosten: 4.000 rand (30.000 frank, 750 euro).

Smith: "Het is verbijsterend dat er geen snelle toegang is tot deze medicijnen voor ongelukken met besmette naalden en slachtoffers van verkrachting. Dit is het land met het snelst groeiende aantal aids-geïnfecteerden in de wereld."

Smith overdrijft niet. Volgens de laatste onderzoeken zou het gaan om 1.800 nieuw-geïnfecteerden per dag. De kans dat een verkrachte vrouw in Zuid-Afrika HIV oploopt, is levensgroot. In de stadsprovincie Gauteng (groot-Johannesburg en Pretoria) is naar schatting 10 tot 15 procent van het werkende deel van de bevolking besmet. Een op drie baby's in Soweto wordt geboren met HIV. Zet daar de verkrachtingscijfers naast en je begrijpt dat Zuid-Afrika geen vriendelijk land voor vrouwen (en daarmee kinderen) is.

Volgens de politie wordt in Zuid-Afrika elke 36 seconden een vrouw (of meisje) verkracht, dat is zo'n 2.880 vrouwen per dag. Jonge meisjes lopen extra risico door het onder sommige mannen heersende bijgeloof dat seks met een maagd aids geneest. Slechts 2,8 procent van de verkrachte vrouwen doet aangifte, hetgeen volgens de politie een totaal van meer dan een miljoen verkrachtingen per jaar oplevert. Van de aangiften leidt 0,3 procent tot een veroordeling van de dader.

Waanzinnige, koude cijfers, die Charlene Smith de afgelopen weken tot leven wekte. Door eerst in de Mail&Guardian en later ook elders, bijvoorbeeld op de publieke radio, haar verhaal te doen, bracht ze verkrachting en aids (onderwerpen waarover men in Zuid-Afrika graag in bedekte termen spreekt; men wil de omvang van de ramp liever niet weten) meedogenloos ter tafel. Ze nagelde de Zuid-Afrikaanse regering aan de schandpaal voor haar weigering gratis AZT te verstrekken aan verkrachte vrouwen en aan HIV-geïnfecteerde zwangere vrouwen (AZT reduceert de kans dat de baby besmet wordt).

Vrije verstrekking van AZT zou de regering 400 rand (3.000 frank) per vrouw kosten en dat vindt Zuma, de minister van Gezondheid, te veel. Smith daagde de minister uit om publiekelijk te verkondigen dat ze zelf de medicijnen zou weigeren indien zij of een van haar kinderen werd verkracht. Maar minister Zuma nam de handschoen niet op. Smith moet niet zoveel lawaai maken, vond Zuma, ze is maar een van de vele slachtoffers. Ik heb het niet over mezelf, repliceerde Smith fel. "Slachtoffers van verkrachting moeten nu de 4.000 rand voor AZT uit eigen zak zien te betalen", beklemtoonde ze afgelopen maandag nog eens in het dagblad Business Day.

"En de meeste slachtoffers kunnen zich dat niet veroorloven. Zij moeten dus maar stilletjes doodgaan. De regering zeurt over 400 rand. Dat is minder dan een dag ziekenhuisopname. Terwijl over acht tot tien jaar vrouwen en kinderen met aids onze ziekenhuizen zullen overspoelen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234