Dinsdag 12/11/2019

Raketaanval VS

Drie vragen over de Amerikaanse raketaanval: "Trump heeft een sterke zaak"

Advocaat en hoogleraar politiek van het internationaal recht Geert-Jan Knoops (Universiteit Utrecht). Beeld ANP

Rusland beticht de VS van ‘agressie tegen een soevereine staat in strijd met de normen van internationaal recht’. Heeft Moskou gelijk?

"Juridisch gezien begeven de VS zich op glas ijs", zegt Geert-Jan Knoops, hoogleraar politiek van het internationaal recht (Universiteit Utrecht). Aan de Amerikaanse aanval op een Syrische luchtmachtbasis ligt geen VN-resolutie ten grondslag. Bovendien voorziet het VN-Handvest niet in een ‘vergelding’. Militair ingrijpen moet gericht zijn op het herstel van de internationale vrede en veiligheid.

Dat mag zo zijn, maar de Russen zelf hebben de ‘koninklijke route’ via de VN geblokkeerd door resoluties te vetoën in de Veiligheidsraad, zegt Jaap de Hoop Scheffer, oud NAVO-baas en hoogleraar internationale relaties en diplomatieke praktijk (Universiteit Leiden). Rusland houdt Assad zo de hand boven het hoofd.

De Hoop Scheffer noemt het bovendien een onbeschaamde brutaliteit dat Rusland spreekt over schending van internationaal recht, "terwijl het land oorlogsmisdaden heeft gepleegd door ziekenhuizen in Aleppo te bombarderen".

De soevereiniteit van Syrië is in de praktijk al ingeperkt door de internationale coalitie onder leiding van de VS. Die bestookt in Syrië doelen van Islamitische Staat vanuit de lucht. Rusland had daar geen moeite mee en maakte zelfs afspraken met de VS om botsingen in het luchtruim te voorkomen.

Mag een land buiten de VN om naar geweld grijpen?

Een VN-resolutie is krachtens het internationaal recht "niet per se noodzakelijk", zegt Knoops, mits aan een aantal voorwaarden wordt voldaan. Er moet sprake zijn van een oorlogssituatie. Formeel zijn de VS niet in oorlog met Syrië, maar in het gewapende conflict in dat land steunen ze wel de gewapende oppositie met troepen en materieel.

Een actie moet proportioneel zijn. Het bombardement op een militaire basis voldoet daar zeker aan, meent De Hoop Scheffer. "Het gebruik van gifgas tegen burgers is dermate ernstig dat de Amerikaanse reactie gepast is."

Een andere voorwaarde is volgens Knoops dat het besluit tot militaire vergelding wordt genomen op het hoogste niveau. In dit geval het Amerikaanse staatshoofd, tevens opperbevelhebber van de strijdkrachten.

Voorts moet het doel van de actie snel zijn bereikt. Met de vernietiging van het vliegveld is Syrië niet meer in staat daar vliegtuigen en helikopters met chemische wapens te laten opstijgen. Ook de factor tijd speelt een rol; vergelding moet kort op de gewraakte daad volgen.

Belangrijk ook is dat het aangevallen land was gewaarschuwd. Trumps voorganger Barack Obama noemde de inzet van chemische wapens "een rode lijn". De Hoop Scheffer: "Assad heeft alle waarschuwingen in de wind geslagen en herhaaldelijk gifgas ingezet."

Knoops komt tot de ‘voorlopige conclusie’ dat de aanval met kruisraketten gerechtvaardigd is, als uitzondering op de regel dat gewapende vergelding niet is toegestaan zonder VN-mandaat. De Hoop Scheffer noemt de Amerikaanse actie ‘legitiem.’

Ondanks twijfel over de juridische grondslag van de actie overheerst in de internationale reacties begrip. Waarom?

"Met een goede motivering in de Veiligheidsraad krijgt Trump de handen wel op elkaar", zegt Knoops. "Hij heeft een vrij sterke zaak."

De Hoop Scheffer: "Trump heeft het signaal afgegeven: als wij een rode lijn trekken, dwingen we die ook af. Obama waarschuwde maar greep niet in, waardoor zijn geloofwaardigheid een enorme deuk kreeg. Obama heeft militair ingrijpen overigens niet afgeblazen omdat het strijdig zou zijn met internationaal recht, maar omdat hij dacht het conflict er niet mee op te lossen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234