Donderdag 06/08/2020

Drie jaar langer werken

De afgelopen weken werden we overspoeld met lezersreacties op de beslissing van onderwijsminister Marleen Vanderpoorten om de vervroegde uitstapleeftijd voor leerkrachten te verhogen, en op de standpunten die Yves Desmet aan die problematiek wijdde. Een selectie.

Yves Desmet past de economische logica van het actieve-welvaartsstaatsdenken toe op het onderwijs: we moeten allemaal langer gaan werken, want dat is goed voor onze economie en voor de sociale zekerheid (DM 20/9). Hij denkt niet aan de gezondheid en het welbevinden van de leerkrachten en aan het welzijn van de kinderen. Dat is voor hem van ondergeschikt belang. Hij beseft niet dat een verlofstelsel (hij spreekt ten onrechte van prepensioen), dat indertijd inderdaad is ingevoerd als maatregel tegen de werkloosheid, door de gewijzigde situatie in de scholen nu een sociale en pedagogische noodzaak is geworden.

De toegenomen werkdruk in de scholen, de gestegen maatschappelijke verwachtingen, de steeds 'moeilijker' en veeleisender wordende leerlingen en ouders maken het voor heel wat vijfenvijftigers haast onmogelijk nog op een fatsoenlijke manier te functioneren in het onderwijs. Ook voor de leerlingen is het geen pretje les te krijgen van een afgeleefde en uitgebluste 'ouderling'. Vanaf 50 is men voor vele jongeren al een 'ouwe zak'. Daarom nemen nogal wat leerkrachten vanaf 55 een (onomkeerbaar) verlofstelsel en leveren zij 20.000 tot 30.000 frank loon in. Omdat zij het niet meer zien zitten om elke dag opnieuw nog goed les te geven en een goede opvoeder te zijn voor kwetsbare jonge mensen.

In plaats van de fin de carrière voor een leraar of lerares aantrekkelijker te maken door een andere taakinvulling of door een minder streng verlofstelsel (bijvoorbeeld deeltijds werken) heeft de Vlaamse regering uit pure bezuinigingsredenen een streep getrokken door een verlofstelsel dat zijn sociale en pedagogische noodzaak bewezen heeft.

En dat men niet komt aandraven met het lerarentekort: dat had men al veel langer kunnen oplossen door het onderwijs aantrekkelijker te maken voor jonge mensen. Het lerarentekort wordt niet veroorzaakt door de uitstroom van de ouderen, maar door de te geringe instroom van jongeren.

©

In 'Afscheid van verworven rechten' (Standpunt, DM 11/9) wordt verwezen naar het akkoord voor de zorgsector dat de Vlaamse regering heeft afgesloten en waarin ze "tegen die evolutie in, toch nog meer vervroegde uitstapmogelijkheden aanbood aan het zorgpersoneel".

Bij mijn weten voorziet noch het Vlaamse, noch het federale akkoord een vervroegde uitstapmogelijkheid. In het Vlaamse akkoord wordt wel een extra financiële aanmoediging voorzien voor de formule van halftijdse loopbaanonderbreking. Men gaat dan wel minder werken, maar stapt absoluut niet uit de job.

In zowel het Vlaamse (welzijnssector) als het eerder afgesloten federale (zorgsector) is er ook voor geopteerd om oudere werknemers vanaf 45 minder te laten werken, precies om de massale uitstroom tegen te gaan. We spreken hier over 12 tot maximaal 36 dagen minder werken op jaarbasis. Allesbehalve een uitstapregeling dus, maar een selectieve maatregel om mensen aan te moedigen aan het werk te blijven. Ga maar eens na hoeveel werknemers in pakweg de ziekenhuizen de normale uitstapregeling van 58 jaar (brugpensioen) of 65 (pensioen) halen. Het zijn er ontstellend weinig, want de meesten hebben lang voordien afgehaakt. Precies daarom vind ik het jammer dat die akkoorden als voorbeelden worden gebruikt om aan te tonen dat een verkeerd beleid wordt gevoerd.

De enige sector waar, behoudens onderwijs, wel nog een vervroegde uitstapregeling bestaat (en onlangs is verlengd) is bij mijn weten die van de openbare diensten. Blijkbaar hebben ambtenaren een ondraaglijke job en moeten zij vanaf 55 wel nog vroeger kunnen thuisblijven.

Overigens, moeten we niet ook eens de vraag durven te stellen hoe het komt dat veel oudere werknemers zo reikhalzend naar een uitstapregeling uitkijken? Vooral het tempo waarin moet worden gewerkt wordt de laatste jaren systematisch opgevoerd. Technisch zijn er nu ontzettend veel hulpmiddelen om vlugger te kunnen werken. Of daarmee ook altijd efficiënter wordt gewerkt, is nog maar de vraag.

Als we het maatschappelijk nodig vinden om mensen langer actief te houden, mag die optie niet louter bepaald worden door de conjunctuur. Willen we af van de vervroegde uitstapmogelijkheden, dan zal op zijn minst gewerkt moeten worden aan alternatieven om het werk ook voor 'ouderen' leefbaar te houden.

Een pasklare oplossing heb ook ik hiervoor niet, maar de poging die in de zorgsector is gemaakt verdient mijns inziens minstens een eerlijke kans.

Didier Martens, secretaris LBC-NVK

©

Het schooljaar is pas begonnen en daar gaan we weer. Na een reeks stakingsdagen vorig schooljaar zijn we amper een week ver of het 'onderwijs' heeft al een ander argument gevonden om nog maar eens te staken. Nu ja, staken, het woord chantage is beter op zijn plaats. Of dachten de leraren dat ze een sociale nood ledigen door per stakingsdag honderdduizenden ouders, grootouders en gelegenheidsopvoeders de vreugde te bieden een extra dagje met hun kinderen samen te kunnen zijn?

Vergeten zij dat tal van ouders daardoor een verplichte verlofdag moeten opnemen, terwijl men in het onderwijs vaste verlofperiodes heeft die niet worden weggevreten door allerlei stakingsacties? Vergeten zij dat ouders-zelfstandigen zich weer in honderd bochten moeten wringen om kinderopvang te organiseren (ook zelfstandigen hebben een agenda, een planning, moeilijk of onmogelijk te verplaatsen afspraken, enzovoort)?

Want afgezien van het geen les geven gedurende een dag per week komt er in september, oktober en november ook telkens één echte stakingsdag. Da's gesproken!

En wij die dachten dat het onderwijzend personeel nog een beetje fierheid zou hebben en de leerlingen zou trachten voor te bereiden op een toekomst. Welke toekomst, een waar geleerd wordt dat (overdreven) rechten voorgaan op plichten? Het is een deel van de opvoedkundige taak van het onderwijzend personeel om de leerlingen erop te wijzen dat potverteren niet gaat zonder voorafgaande inspanning. Talloze onderzoeken wijzen uit dat de pensioenleeftijd moet worden opgetrokken opdat de actieve bevolkingsgroep kan blijven instaan voor de uitgebreide sociale voorzieningen. De onderwijsbonden zouden er veel beter aan doen zich constructief op te stellen en samen te zoeken naar een aanvaardbare oplossing. Die zou er bijvoorbeeld in kunnen bestaan dat er mede over gewaakt wordt dat de echt uitgebluste mensen een andere job of een ander ritme kunnen aanhouden. Dat kan uiteraard slechts als de gemotiveerden niet als 'abnormaal' worden buitengekeken, kunnen blijven werken (waarom niet tot langer dan 65?) en zodoende voor een voldoende aantal leerkrachten zorgen.

Als er onvoldoende leerkrachten zijn, moet men ofwel de leeftijd optrekken ofwel het leerlingenaantal. Wat belast leerkrachten het meest, grotere klassen of enkele jaren langer aanblijven?

Zonder de nuances te kennen van de pensioenregeling zie ik niet in waarom dan pakweg een schooldirecteur ook van die regeling gebruik moet kunnen maken, want die staat niet in direct en permanent contact met de leerlingen en heeft mijns inziens minder last van deze 'leerlingendruk'.

Het zou tevens niet slecht zijn dat tal van onderwijzers eens een andere job uitoefenen om te zien dat daar ook wel sprake is van enige werkdruk. En wat gedacht van zovele zelfstandigen die na jaren 'zwalpen en overleven' een onderwijsfunctie aanvaarden? De goede lonen en de vele vrije tijd maken deze job geschikt als uitvalsbasis voor vele nevenactiviteiten. Die mensen hoor je niet klagen over 'werkdruk', integendeel, er kan nog altijd wat bij.

Het onderwijs prijst zichzelf uit de markt met die negatieve ingesteldheid. Er is altijd iets mis. Wie wil daar dan nog gaan werken? Men zou beter aan imagobuilding doen en de voordelen en positieve aspecten in de verf zetten. Zo zou men voldoende gemotiveerde leerkrachten aantrekken en de werkdruk verlagen, waardoor men zonder problemen langer kan aanblijven.

Durven onderwijzers zich nog 'opvoeders' te noemen als ze enkel eigenbelang vooropstellen? Hopelijk zijn er binnen het onderwijs nog voldoende geëngageerde mensen die de 'roepers' tot inkeer kunnen brengen.

S. Daelman / Moorsel

©

De reactie van Yves Desmet op het ongenoegen bij het onderwijzend personeel na de aankondiging van de afschaffing van de mogelijkheid om op 55 jaar te stoppen is niet fair. Het onderwijzend personeel weet ook wel dat het systeem op langere termijn niet kan blijven bestaan, gezien de vergrijzing en het tekort aan onderwijzend personeel. Toch is het nogal cynisch dat een minister die leerlingenparticipatie, inspraak en dialoog hoog in het vaandel draagt - en terecht oplegt - zonder dialoog, overgangsmaatregelen of alternatieven arbitrair beslist over deze voor vele oudere leerkrachten ingrijpende zaak. Logisch dus dat er reactie komt. Dat Yves Desmet de stakingsacties van eind oktober afdoet als een verlenging van de herfstvakantie (DM 20/9) is absurd. Ten eerste voorzien de scholen opvang voor de leerlingen die toch komen opdagen en ten tweede betekent dat voor de stakende leerkrachten loonverlies. Geen opportunistische "plantrekkerij" ten koste van de ouders dus.

J. Van Acker / Horebeke

©

De nieuwe CAO VI is er maar net of minister Vanderpoorten zorgt alweer voor beroering in het onderwijs. Aan de 55-plusregeling werd in deze CAO al geknabbeld via uitdoving gespreid over een aantal jaren, wat op zich reeds contractbreuk is tegenover de vroegere beloftes inzake verlofregelingen en uittredingen. Concreet betekent dat voor mij dat ik dit schooljaar opnieuw fulltime in dienst moet, ondanks de zware zorg voor mijn inwonende zieke moeder (zo niet verlies ik een gedeelte van mijn pensioen).

Nu wil de tandem Dewael-Vanderpoorten mij nog drie jaar langer laten ploeteren, want dat zal het worden: hollen tussen thuis en school, spanning alom, want altijd met mensen bezig die je aandacht volledig opeisen, voortdurend vernieuwen om het interessant te houden...

De weekends blijken niet meer voldoende om weer op krachten te komen. En pas op: je wilt het goed blijven doen voor je leerlingen. Maar hoelang kan het elastiek uitgerekt worden? Wat zal er dan zo positief zijn als leerkrachten ziek worden en er geen vervanger gevonden wordt?

Dit is ook een waarschuwing voor de vakbonden: door toe te geven zullen jullie uiteindelijk jezelf opheffen of enkel nog als schaamlapje dienen. De regering zal meer en meer overeenkomsten aan haar laars lappen en uitvoeren wat in haar economisch kraam past.

J. Vyverman / Asse

©

De Vlaamse regering trekt bij monde van minister van Onderwijs Marleen Vanderpoorten eenzijdig de regeling voor het vervroegd pensioen (geldig tot 2010) op tot 58 jaar. De vakbonden schreeuwen moord en brand. Terecht, want aan deze maatregel is geen overleg voorafgegaan en hij gaat in tegen voorgaande CAO-afspraken. Er wordt gedreigd met acties en stakingen.

Als het de onderwijsvakbonden echter menens is met het lot van de oudere leerkrachten, waarom hebben ze dan vorig jaar het optrekken van de vervroegde pensioenleeftijd tot 60 jaar voor wie vandaag 45 is of jonger probleemloos goedgekeurd? Is het misschien omdat die groep leerkrachten - gelukkig maar - nog niet wakker ligt van zijn of haar pensioen? Of komt de huidige heisa voort uit het feit dat wie tussen 46 en 55 jaar oud is een derde van het leerkrachten- of ledenbestand uitmaakt?

Waarom niet onderhandeld over de 58+-regeling, maar dan voor iedereen - dus ook voor wie pas in 2011 vijfenvijftig wordt en in de huidige regeling vijf jaar langer moet werken dan zijn of haar één jaar oudere collega?

J. De Vos / Gent

©

Om de werkloosheid op te lossen heeft men de schoolplicht opgetrokken van 14 naar 18 jaar. Het resultaat: een hoop ongeïnteresseerde leerlingen, herrie in de klas, overwerkte leerkrachten, een tekort aan losse en/of geschoolde arbeiders. Nu zijn de leerkrachten niet tevreden.

Een logische oplossing: breng de leerplicht terug op 14 en er komt een massa werknemers beschikbaar op de arbeidsmarkt, en tevens kunnen de zo overwerkte leerkrachten voor altijd vakantie nemen als ze dat echt willen.

F.F. Beyl / Lovendegem

©

In De Morgen van 20/9 gaat Yves Desmet weer eens te keer tegen de leerkrachten en hun vakbonden. Wat zijn de argumenten? "De onderwijzersgroep is gaan geloven dat prepensioen een verworven recht is." Gemakkelijkheidshalve wordt hier voorbijgegaan aan het feit dat nog niet zolang geleden de pensioenleeftijd (géén prepensioen) voor veel leerkrachten 50 was en voor anderen 55. De eenheidswet heeft in zijn oneindige rechtvaardigheid voor alle leerkrachten de pensioengerechtigde leeftijd op 60 jaar gebracht. Van verworven rechten gesproken! Of hebben we het hier over vernietigde rechten? Al wie op 31 december 1960 in dienst was, kon vanaf 50 of 55 met pensioen. Voor wie later in dienst kwam (op 1/1/'61 bijvoorbeeld) werd het 60 jaar. Niemand die zich blijkbaar afvroeg of die verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd met 10 jaar wel doenbaar was voor mensen in onderwijs.

Gelukkig werd de uitstapregeling op 55 jaar bedacht, waardoor leerkrachten - ook al verloren ze 20.000 tot 30.000 frank netto - vervroegd konden uitstappen. Drie vierde van hen doet dat ook. Niet omdat ze ondertussen de centen niet meer nodig hebben, maar omdat het welletjes is geweest en de onafgebroken intensieve inzet in de school niet langer op te brengen is. En omdat mensen hun gezondheid al eens laten primeren op centen, en ook al eens denken aan de kinderen in de klas. Verantwoordelijkheidszin noemen we dat.

"De Vlaamse regering heeft wat ongelukkig deze maatregel als een besparingsmaatregel voorgesteld." Maar wat is dit anders dan een becijferde besparing van 1,1 miljard? De regering klopt zich op de Vlaamse borst en doet ons kond dat ze 20 miljard inkomsten niet meer nodig heeft, 10 miljard overschot heeft én dat onderwijs moet bezuinigen om zelf zijn computers te kunnen betalen. Waar is de logica? Is dat respect? Sociale rechtvaardigheid? Verstandig beleid? Of spaart men al op de kosten van onderwijs om de nakende put die Deurganckdok heet en 13 miljard kan kosten (en dan moet de echte bouw nog beginnen) te dempen?

"De demografische evolutie laat geen andere keus." Met andere woorden: deze maatregel zou bedoeld zijn om het leerkrachtentekort te bekampen. Dat leerkrachtentekort is er, maar de oorzaken daarvan hebben niets te maken met demografische evolutie. Een bezuinigingsbeleid van vijftien jaar, vernederende en lasterende uitspraken over leerkrachten door het beleid, denigrerende artikels in de pers, het steeds maar zwaarder en onaantrekkelijker worden van het beroep... Dát zijn de oorzaken van het huidige leerkrachtentekort.

Het normale segment van idealistische jongeren die in iedere nieuwe generatie aanwezig zijn om te kiezen voor onderwijs, wordt al jaren niet meer bereikt. Uitgerekend Vanderpoorten had die trend via het stopzetten en afbouwen van de vroegere besparingsmaatregelen weer stilaan op het goede spoor gezet. De lineaire loonsverhoging, die alle leerkrachten ten goede kwam, hoe bescheiden ze ook was, werd ervaren als een blijk van herbeginnende appreciatie. En nu dit! We zijn er stellig van overtuigd dat wanneer het beleid opnieuw de weg van afbraak en sociale achteruitgang kiest, het leerkrachtentekort in de komende jaren onvoorstelbare dimensies zal aannemen. Zeker indien men het voornemen van prepensioen op 58 ook uitvoert.

De aankondiging van de 58-maatregel is hard aangekomen in de scholen. Zonder één enkel teken dat er mogelijk maatregelen zouden getroffen worden, en dat tot de eerste week van september. De sfeer wordt er opnieuw door verziekt. Honderden leerkrachten gaan enorme persoonlijke problemen tegemoet. En dat alles terwijl er juist in september door de federale overheid een discussie was aangekondigd over het lerarenambt als belastend beroep, wat eventueel zou kunnen leiden tot het creëren van een vervroegde pensioengerechtigde leeftijd.

In plaats daarvan wordt van de ene op de andere dag een eigenaardige plat geserveerd. De leerkrachten lusten hem niet. En dus ook hun vakbonden niet. Wanneer je wordt behandeld door de overheid als een dweil, en je hebt nog enig gevoel voor zelfrespect, dan sla je terug. Keihard.

We zijn er ons van bewust dat de stakingsdagen de mogelijkheid geven tot een verlengd weekend. En voor deze keer, beste Yves, zijn we er eens niet beschaamd over. Al te dikwijls wordt het geweten dat leerkrachten ten overstaan van ouders en kinderen misbruikt. Mag ook de Vlaamse regering, Dewael op kop, een geweten hebben? En indien dat blijkt niet zo te zijn, mogen we er hen dan trachten een te schoppen?

F. Maerten / Borgerhout

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234