Vrijdag 20/05/2022

Drempel van bibliotheek blijft te hoog

Bibliotheken zijn net zo 'elitair' als andere culturele instellingen. Ondanks de lage kosten en het brede aanbod worden ze immers voornamelijk bezocht door hoger geschoolden. Dat blijkt zowel uit de resultaten van een onderzoek naar het publiek van bibliotheken en culturele centra in Vlaamse Brabant als uit cijfers die vorige maand werden gepubliceerd in Vrind 2003, het jaarraport over de prestaties van de Vlaamse overheid. 'De drempel van bibliotheken is nauwelijks lager dan die van de opera', aldus onderzoeker Hans Waege van de Rijksuniversiteit Gent.

Brussel

Eigen berichtgeving

Jeroen de Preter / Ward Daenen

Als er één culturele instelling principieel democratisch is, dan wel de bibliotheek. Het gebruik ervan is nagenoeg gratis, het aanbod zo breed mogelijk. Niettemin zijn het voornamelijk zij die al over (cultureel) kapitaal beschikken die van de bibliotheken gebruikmaken.

Een gisteren voorgestelde studie, uitgevoerd door Hans Waege van de onderzoeksgroep Social Science Research and Methodology aan de Universiteit Gent, bevestigt cijfers die eerder verschenen in het jaarraport van de Vlaamse overheid. Telkens wordt duidelijk dat bibliotheekbezoekers zonder diploma hoger secundair onderwijs witte raven zijn.

Van de bezoekers van de bibliotheek van Leuven is omstreeks 8 procent nooit verder geraakt dan lager secundair onderwijs. Bedroevend weinig, want in 2002 vertegenwoordigde deze groep 'laaggeschoolden' bijna 38 procent van de Vlaamse bevolking. De minderheid van Vlamingen die een diploma uit het hoger onderwijs op zak heeft (omstreeks 28 procent), vormde in de Leuvense bibliotheek, met 60 procent, de ruime meerderheid. Als het de beroepsgroepen betreft, trof Waege vooral (hogere) bedienden en kaderleden aan. Landbouwers, arbeiders, kleine zelfstandigen, werklozen en gepensioneerden zijn relatief zwak vertegenwoordigd. "Er heerst een relatief grote sociale ongelijkheid in de bibliotheken", stelt Hans Waege. "De opera heeft misschien wat meer kaderleden tussen het publiek, maar voor het overige is die ongelijkheid in beide soorten instellingen vergelijkbaar. De gratis-politiek in bibliotheken is blijkbaar niet van invloed. Die stelling wordt enkel genuanceerd door het feit dat er meer mensen de bibliotheek bezoeken dan er naar een operavoorstelling gaan."

Gelijkaardige conclusies zijn te trekken uit de cijfers die vorige maand gepubliceerd werden in de tiende editie van Vrind (Vlaamse Regionale Indicatoren). Daarin staat te lezen dat ongeveer 27 procent van de universitair geschoolde Vlamingen minstens één keer per maand de bibliotheek bezoekt. Dat cijfer ligt minstens vier keer lager bij Vlamingen die geen diploma hoger secundair onderwijs behaalden.

Bibliotheken zijn de meest laagdrempelige cultuurinstellingen van Vlaanderen. Desondanks trekken ze bijzonder weinig laaggeschoolden aan. "Dat is een hard verdict", reageert Bart Caron, kabinetschef van cultuurminister Paul Van Grembergen (Spirit). "Ik vind niet dat het bibliotheekbeleid van de voorbije dertig jaar is mislukt, maar besef goed dat de uitdaging enorm blijft." Moeten de bibliotheken de hand niet in eigen boezem steken? Zijn ze bijvoorbeeld niet te weinig open? "Misschien. Hoewel, ze zijn toch toegankelijk na de kantoor- en schooluren. Maar zelfs als ze de klok rond open zouden zijn, komen er niet noodzakelijk laaggeschoolden naar de bibliotheek", aldus Caron.

Een andere opvallende bevinding is de ondervertegenwoordiging van ouderen. "Eenentwintig procent van onze bevolking is 65-plus, in de bibliotheek valt hun aandeel terug tot 4,6 procent. Hetzelfde zie je bij 55- tot 64-jarigen. Ze vormen 13 procent van de bevolking, maar qua bibliotheekbezoek slechts 7 procent. Een belangrijke reden is dat de oudere generatie lager geschoold is dan de jongere. Dan nog blijft de conclusie opvallend. Als de overheid in de toekomst leesbevorderingscampagnes lanceert, zou ze beter aandacht aan ouderen dan aan jongeren besteden", meent Waege. Jongeren zijn in de statistieken immers oververtegenwoordigd. Omtrent 40 procent van de bezoekers blijkt 34 of jonger.

Kabinetschef Caron heeft geen pasklare oplossing. "Het onderwijs moet zich heroriënteren", vindt hij. Waege doet wel een concrete suggestie. Uit zijn onderzoek - dat ook op culturele centra betrekking had - blijkt dat cultuurparticipatie een sociaal gebeuren is. "Je doet aan cultuur met vrienden, blijkt uit talrijke studies. Bibliotheekbezoek daarentegen is nog steeds een hoogst individueel en ernstig gebeuren. De bibliotheek moet misschien wel radicaal worden herdacht als multimediale ruimte, onder meer met een ontspanningsruimte en een bar. Maar dat past niet in het oude idee van de Volksbildung, waarbij de cultuurparticipant zich slechts op ernstige wijze in de culturele wereld begeeft."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234