Zondag 26/05/2019

Burundi

Dramatische escalatie van geweld brengt Burundi aan rand van grootschalig conflict

Het Burundese leger toont een deel van hun 'vangst': wapens en mannen die volgens hen strijders zijn. Beeld REUTERS

Burundi balanceert op de rand van een burgeroorlog nadat het leger een aanval op zijn kazernes vergold met de standrechtelijke executie van tientallen jongeren in volkswijken van de hoofdstad Bujumbura. Wat nare herinneringen oproept aan de genocide uit de jaren negentig.

"Er zijn bijna geen woorden voor wat er zich moet hebben afgespeeld in de wijken Nyakabiga en Musaga. Volgens onze ooggetuigen kwamen de soldaten er in de nacht van vrijdag op zaterdag in de huizen zoeken naar jongeren. Sommigen werden ter plaatse op straat afgemaakt. Andere zijn meegenomen en elders dood teruggevonden. Nog anderen zijn ook nu nog vermist."

Een medewerker van een Belgische ngo - die om veiligheidsredenen anoniem wenst te blijven - bevestigde ons gisteren de verontrustende berichten dat zaterdag voor dag en dauw in Bujumbura tientallen jongeren standrechtelijk zijn geëxecuteerd. "Volgens een voorlopige telling door lokale ngo's vielen in beide wijken minstens 135 burgerdoden", zegt de ngo-werker. "Er zijn ook nog veel vermisten wiens lot onduidelijk is. Het is duidelijk niet gestopt: ik krijg net (zondagnamiddag, MR) bericht dat sectoren 4, 5 en 6 van de wijk Ngagara afgesloten zijn door politie en militairen en dat ze jongeren arresteren en afvoeren."

Volgens het leger doodden ze na de aanval op drie kazernes vrijdag tijdens een klopjacht 79 "gewapende rebellen", een versie die intussen door meerdere bronnen wordt tegengesproken. De Franse radiozender RFI en Reuters berichtten dat bij een aantal slachtoffers "de handen op de rug gebonden waren" en ze "van dichtbij door het hoofd werden geschoten". Op sociale media circuleren schokkende foto's die dit staven.

"Volgens gelijklopende bronnen is hun reactie buiten proportie en worden willekeurige executies uitgevoerd", zegt ook Belgisch buitenlandminister Didier Reynders (MR), die oproept tot een "onmiddellijk en onafhankelijk onderzoek". Een absolute noodzaak, meent ook de ngo-medewerker, "al wordt het moeilijk". Gemaskerde Burundese agenten brachten zaterdagochtend in allerijl de lichamen weg naar een massagraf - officieel om de verspreiding van ziektes tegen te gaan, volgens de getuigen om identificatie en telling onmogelijk te maken.

Beeld REUTERS

Gewapende rebellie

De vraag is nu hoe erger kan worden voorkomen. Grote Meren-kenner Filip Reyntjens (Universiteit Antwerpen) waarschuwt voor een vicieuze cirkel van geweld die Burundi in een grootschalig burgerconflict kan storten. "Wat er dit weekend gebeurt, is opnieuw een game changer", zegt hij. "We staan opnieuw een stap dichter bij een groter conflict."

Het politiek geweld in Burundi begon toen president Nkurunziza in april dit jaar een ongrondwettelijke derde ambstermijn aankondigde. Een maand later volgde een mislukte coup. De president maakte daarna de politieke oppositie en onafhankelijke media monddood voor hij zich in juli liet herverkiezen. Sindsdien is er dagelijks repressie door het regime. De aanval op de kazernes toont nu aan dat ook een gewapende rebellie vorm krijgt, wat volgens Reyntjens het slechtste is wat er kan gebeuren. "Er zijn helaas aan beide kanten bad guys", zegt hij. "Wie de kazernes aanviel, speelde met vuur want kon zich verwachten aan repressie op burgers - al had niemand zo'n blind tegengeweld verwacht."

Reyntjens bepleit strenge maatregelen als het regime internationaal onderzoek naar het geweld van de voorbije dagen afwijst. "Dan moeten we de Burundese leiders persona non grata maken en alle buitenlandse hulp aan het regime opschorten, zelfs al kan dat in Bujumbura een interne paleisrevolutie inluiden. Als we nu niets ondernemen, geef je een vrijgeleide aan straffeloosheid."

De inzet is groot. Burundi riskeert een etnisch conflict met massamoorden op Tutsi's en Hutu's, zoals tijdens zijn bloedige burgeroorlog die in oktober 1993 uitbrak - een half jaar voor de Rwandese genocide van april 1994 (waarin gelijkaardig etnisch extremisme speelde). Huidig president Nkurunziza's partij stoelt op de toenmalige rebellenbeweging CNDD-FDD, die door Hutu's wordt gedomineerd. Afgelopen weekend deden al snel onbevestigde geruchten de ronde dat het leger enkel Tutsi-jongeren doodde, al zijn in de praktijk veel Burundezen (inclusief Nkurunziza) een 'genetische mix' van de grote bevolkingsgroepen.

Rwandese inmenging

Reyntjens waarschuwt dat de internationale gemeenschap er alles moet aan doen om het niet tot een artificiële etnitisering van het conflict te laten komen. Naast Nkurunziza moet er ook druk worden gezet op Rwandees president Paul Kagame. Volgens gewezen VN-expert Jeff Drumtra rekruteren diens militairen sinds juni mensen onder de Burundese vluchtelingen in het Mahama-kamp - in het zuidoosten van Rwanda - voor een pro-Rwandese rebellenbeweging in Burundi. Reyntjens, die dit "zeer ernstig" neemt, zegt dat gewapende Rwandese inmenging te allen prijze moet worden vermeden. "Voor het Burundese regime zou het dan makkelijk worden om alle Tutsi's voor te stellen als 'vijfde colonne'. Het risico op een genocide zou dan reëel worden."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.