Vrijdag 24/09/2021

Draai

Nu negentig jaar geleden, begin 1917, liep ene Marcel Duchamp de J.L. Mott Iron Works in New York binnen en kocht er een standaard-Bedfordshire-urinoir, een massaproduct. U kent het wel: zo'n halve cirkel met nog een teut eraan - voor de bijziende plassers. Hij draaide het ding negentig graden, bracht het naar een tentoonstelling, het werd geweigerd en toen was het gebeurd: ook de hele kunstgeschiedenis was onherroepelijk minstens negentig graden gedraaid.

Hij noemde het Fontein.

Bijna een eeuw is het geleden. Nog altijd struikelen we over de duchampkes in de kunst, replica's van replica's van replica's. Maar Duchamp heeft meer omgedraaid dan de kunst. Al was hij radicaal tegen de cultus van de schoonheid, de lokroep van het retinale, malgré lui-même zit hij nu diep in mijn blik en de uwe. Ik kan geen eigentijdse windmolen voorbijrijden, die dansers langs de snelwegen, of hij schiet mij te binnen. Er staat vreemde kunst te molenwieken langs de E17, en dat had iemand negentig jaar terug al gezien.

Hoe overeind ze ook staan, die molens wentelen telkens even mijn blik op zijn kop, zoals hij met het urinoir. En als ik thuiskom, kon hij mijn dochter zijn. Nauwelijks gaat er een dag voorbij of ik moet haar omdraaien. Dan gaat zij, dagelijks ding, stokstijf voor mij staan, klaar voor ons kunstje, en keer ik haar, als was ik een reus, eerst negentig en dan honderdtachtig graden om.

Dan kirt zij van plezier.

Hoe slim en talloos ook de boeken over Duchamps genadeloze aankoop, altijd heeft hij zijn 'plezier' beklemtoond. Om verdraaid naar wereld & kunst te kijken. Maar ook zijn onheilige ernst. Niet alleen keerde hij een urinoir, de kunst en de wereld om, zelfs aan zijn dood gaf hij een draai. Op zijn graf staat: "Trouwens, het zijn altijd de anderen die sterven."

Zoals de omgekeerde dochter zei: "Het is de keuken die verkeerd is, ik niet."

Bernard Dewulf

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234