Vrijdag 24/09/2021
null

AchtergrondCoronavaccin

Doseerfout van farmabedrijf AstraZeneca doet steeds meer vragen rijzen bij experts

Beeld Getty Images

Het vlaggenschip van de coronavaccins blijkt bij nader inzien toch wat slagzij te maken. Daags nadat het ‘Oxfordvaccin’ van farmaceut AstraZeneca en de Universiteit van Oxford klinkende resultaten meldde, twijfelen kenners of die resultaten echt wel zo mooi zijn, of toch wat opgepoetst. Topman Pascal Soriot laat inmiddels uitschijnen dat AstraZeneca mogelijk een bijkomend wereldwijd onderzoek zal voeren naar zijn vaccin.

Zo zou het vaccin – met 300 miljoen bestelde doses de grootste aankoop van de EU – wel eens minder goed kunnen werken bij ouderen, uitgerekend de groep die het meest baat heeft bij vaccinatie. Bovendien zijn er aanwijzingen dat de fabrikant zijn mooie resultaten bij elkaar heeft gezocht in plaats van op zich af heeft laten komen, een doodzonde in de wetenschap.

Maandag meldde AstraZeneca nog vol trots dat het vaccin na 12.000 inentingen ‘zeer effectief’ blijkt te beschermen tegen corona. Het vaccin, gebaseerd op hetzelfde principe als het coronavaccin van de Leidse farmaceut Janssen, zou de ziekte bij zeven op de tien ingeënten voorkomen. Bij een subgroep die een lagere dosering kreeg, was zelfs negen op de tien beschermd, maakte de fabrikant per persbericht bekend.

Vermetel

Maar de afgelopen dagen zijn er in die glazuurlaag toch wat barstjes gesprongen. Zo blijkt de subgroep waar het vaccin 90 procent bescherming biedt geen mensen ouder dan 55 te bevatten, liet een Amerikaanse vaccinambtenaar zich tegen journalisten ontvallen. Dat zou wel eens kunnen betekenen dat de betere werkzaamheid niet zozeer komt door de andere dosering van het vaccin, maar door de leeftijd van de deelnemers.

Bovendien blijkt er geen sprake van een of ander vermetel plan om de dosering aan te passen, maar van een ordinaire vergissing. Een onderaannemer had per ongeluk te weinig vaccin in de flesjes gestopt, moest AstraZeneca toegeven. Bij de grote bubs proefpersonen die wél de volle dosis kreeg, vond de fabrikant een werkzaamheid van ‘maar’ 62 procent, veel lager dan de 95 procent effectiviteit die fabrikanten Moderna en Pfizer de afgelopen weken meldden voor hun vaccins.

Er is nog een verschil, want terwijl Moderna en Pfizer hun vaccins testten volgens van tevoren plechtig vastgelegde spelregels, blijkt AstraZeneca zijn resultaten bij elkaar te hebben geraapt uit de diverse proeven die men bij in totaal 60.000 mensen in meerdere landen heeft lopen.

Opgeteld

Het onderzoek was immers opgehakt in losse stukjes, met verschillende doseringen, verschillende placebomiddelen en verschillende leeftijdsgroepen. En onduidelijk is welke stukjes men bij elkaar heeft opgeteld om tot de mooie cijfers te komen, constateren critici die de kleine lettertjes in de onderzoeksplannen van AstraZeneca doorvlooiden.

De terugslag was onmiddellijk voelbaar op de beurs, waar de koers van het bedrijf niet steeg, maar juist een paar procentpunt inzakte. In een aantekening voor Amerikaanse investeerders noteert beursanalist Leerink zelfs met zoveel woorden: ‘We geloven dat dit product nooit zal worden toegelaten tot de Amerikaanse markt.’ Intussen zou AstraZeneca ‘duidelijk’ voorsorteren op inzet van het vaccin in armere landen, aldus de analist.

‘Als dit vaccin 70 procent effectief is, hebben we een dilemma’, zei ook de Amerikaanse hoofdinfectioloog Anthony Fauci tegen de farmaceutische nieuwssite STAT. ‘Want wat ga je doen met die 70 procent als je ook twee vaccins hebt die op 95 procent effectiviteit zitten? Aan wie ga je zo’n vaccin dan geven?’

Ook immunoloog Cécile van Els ziet die bezorgdheid. Al in een eerste reactie gaf ze aan dat de 90 procent werkzaamheid schreeuwt om een verklaring. ‘Het is zelfs nog onduidelijk welke aantallen er eigenlijk bij horen. Het is de vraag of het allemaal wel statistisch significant is, of dat er sprake kan zijn van toeval.’

Toch vindt ze het ook nog veel te vroeg om het Oxfordvaccin al af te schrijven. Zo wijst ze op een lichtpuntje: in de vooronderzoeken op kleinere groepen proefpersonen, die AstraZeneca vorige week beschreef in vakblad The Lancet, leek het Oxfordvaccin ook wel degelijk ouderen te beschermen. ‘Maar er moeten nu harde data komen in de leeftijdssubgroepen. En dat is nog wel een lange weg’, zegt ze.

Topman Pascal Soriot laat intussen uitschijnen dat AstraZeneca mogelijk een bijkomend wereldwijd onderzoek zal voeren met betrekking tot zijn coronavaccin. Er is twijfel gerezen over het beschermingsniveau dat het vaccin biedt. “Wij hebben dus een bijkomende studie nodig”, zei Soriot.

Het wordt wellicht een internationale studie die in de plaats komt van een uitbreiding van een lopende test in de VS. Het zou zich toespitsen op een lagere dosis die beter presteerde dan een volle dosis. De testfase zou volgens Soriot minder tijd vragen. “We weten dat de effectiviteit groot is, wij hebben dus (maar) een kleiner aantal patiënten nodig.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234