Zondag 21/07/2019

Dopingstrijd is de pedalen kwijt

Nicole Vettenburg, Dieter Burssens, Peter Goris en Bie Melis zijn criminologen en maken deel uit van het Team Preventie Ontwikkeling (TPO), een organisatie die zich al jaren bezighoudt met theorie-ontwikkeling, vorming en publicaties op het domein van algemene preventie. Ze dringen aan op proportionaliteit bij preventiemaatregelen zoals whereabouts.

Afgelopen week werden zware straffen uitgesproken voor het niet naleven van de regels rond de whereabouts. Yanina Wickmayer, Xavier Malisse en Sugar Jackson huilen bittere tranen en reageerden verbolgen. En ze zijn niet alleen. Ook criminologen vinden de sanctie buiten proportie: 'De strijd tegen dopinggebruik moet zijn grenzen kennen', schrijven Nicole Vettenburg, Dieter Burssens, Peter Goris en Bie Melis.

Wie een misdrijf begaat, krijgt een straf. En die straf houdt op een of andere manier een inbreuk in op de rechten en vrijheden van mensen. Zo ontneemt een gevangenisstraf voor enige tijd de vrijheid van mensen om te gaan en staan waar zij willen. En een geldboete knabbelt willens nillens aan je persoonlijk bezit. Om ervoor te zorgen dat elke straf rechtvaardig is, hanteert het strafrecht strikte principes. Zo bewaakt het proportionaliteitsbeginsel dat de straf in relatie staat tot het gepleegde misdrijf en niet 'buiten proportie' is. Een jongere die enkele snoepjes steelt in de buurtwinkel hoeft geen zware gevangenisstraf te krijgen en een recidiverende gangster die een gewelddadige overval pleegt, komt er beter niet vanaf met een waarschuwing.

Om die sancties te bepalen hanteren rechters een resem aan criteria. Niet alleen de aard van het misdrijf wordt in rekening gebracht, maar ook specifieke omstandigheden of de situatie en motivatie van diegene die het misdrijf beging.

Ook sporters die naar doping grijpen, brengen schade toe aan anderen en dat verdient dus ook een gepaste straf. Daar bestaat geen twijfel over.

Geen misdrijf
De sancties die nu worden uitgesproken naar aanleiding van het niet goed opvolgen van de whereabouts roepen veel discussie op. Zijn deze nu wél of níet gepast? Is er sprake van een veel te repressieve aanpak of verantwoordt de dopingproblematiek dat men mensen voor lange tijd hun job en bijhorend inkomen ontneemt?

Een sluitend antwoord ligt niet voor het grijpen. Normaal gezien relateert men de straf aan het gepleegde misdrijf. Er is dan een ankerpunt dat onder- en bovengrenzen vastlegt. Zo kunnen we beoordelen of een sanctie rechtvaardig is. Maar in dit geval hebben de personen het misdrijf, het dopinggebruik, niet begaan. Er is dus geen ankerpunt, en men kan geen sanctie bepalen op basis van de ernst van het gepleegde misdrijf, de mate waarin men zich dopeerde, de context waarin men dat deed, de mate waarin anderen daardoor zijn gedupeerd of de mate waarin de sport als geheel schade leed.

Whereabouts zijn niet meer of niet minder dan een preventiemaatregel, een poging om te voorkomen dat personen zich ongezien kunnen doperen. En daar ligt de kern van het probleem: we stellen vast dat wanneer preventieve maatregelen in het leven worden geroepen, men zich weinig of niets aantrekt van het proportionaliteitsbeginsel. Wie vandaag een bewezen misdrijf heeft begaan, is verzekerd van een sanctie die in verhouding staat tot de feiten. Maar wie (voor zover we weten) niets heeft misdaan, maar een preventiemaatregel niet opvolgt kan dus wel onevenredig aangepakt worden. Die ontwikkeling vraagt dringend om bezinning.

Balans uit evenwicht
Want de balans is niet meer in evenwicht. Nog zonder dat er van enig misdrijf sprake is, doen whereabouts als preventieve maatregelen toch een aanslag op de privacy van de atleten. Want wie gooit graag zijn bestedingspatroon dag in dag uit te grabbel? Bovendien mikken whereabouts niet alleen op wie in de fout dreigt te gaan, maar op bredere populaties. Aan de whereabouts worden alle sporters onderworpen, zodat men zeker ook de potentiële dopinggebruikers vat. Maar ook die sporters die zich nooit zou laten verleiden door doping worden gevat door dergelijke initiatieven.

Als men dus een preventiemaatregel afkondigt die deze mensen beknot in hun vrijheid, dan zijn daar zonder meer mensen gestraft voor iets wat zij niet hebben gedaan en nooit zouden gedaan hebben. Voor deze groep atleten lijken deze maatregelen alvast bijzonder buitenproportioneel. Over 'met een kanon op een mug schieten' gesproken... Voor de groep atleten die daadwerkelijk in de problemen komen met hun whereabouts, oogt de toekomst niet rooskleurig. Zij worden verondersteld dopingzondaars te zijn. Hun imago is naar de vaantjes, terecht of ten onrechte. Tussen al die vragen en twijfels door, gaat men die mensen dan ook nog eens zwaar straffen door hun job en carrière te torpederen. Op het moment dat een wielerpeloton zich massaal de verdoemenis dreigt in te spuiten, kunnen zo'n noodinterventies en alle neveneffecten die daarbij horen misschien verantwoord worden. Maar die tijden liggen gelukkig al even achter ons.

Matiging aan de orde
Hoog tijd dus om opnieuw enige gematigdheid aan de dag te leggen. Het credo 'voorkomen is beter dan genezen' gaat jammer genoeg niet altijd op. Met preventiemaatregelen moet men omzichtig omspringen. Men moet dringend gaan beseffen dat ook goedbedoelde preventiemaatregelen zeer negatieve en schadelijke effecten kunnen hebben. Men moet zich dringend gaan bezinnen over hoe men preventiemaatregelen kan toetsen op hun proportionaliteit en hoe men zoveel als mogelijk kan vermijden dat men ook onschuldige mensen straft omwille van de fouten van een minderheid.

Meer info: www.teampreventieontwikkeling.be

 Nog zonder dat er van enig misdrijf sprake is, doen whereabouts als preventieve maatregelen toch een aanslag op de privacy van de atleten. Want wie gooit graag zijn bestedingspatroon dag in dag uit te grabbel?  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden