Zaterdag 14/12/2019

Malta

Doorbraak in onderzoek naar vermoorde journalist op Malta leidt naar regering en premier

Demonstranten in Malta met de foto van de vermoorde journalist Daphne Caruana Galizia. Beeld AP

Na twee jaar onderzoek is er bijna volledige helderheid gekomen over de moord op de Maltese journaliste Daphne Caruana Galizia, die omkwam bij een autobom. Een opgepakte zakenman beschuldigt de ex-stafchef van de premier ervan het brein achter de huurmoord te zijn. Premier Joseph Muscat, ook wel bekend als ‘de zakkenroller van Europa’, komt in nauwe schoentjes, maar wil voorlopig niet opstappen. De bevolking is woedend.

In oktober 2017 ontplofte een auto op het eiland Malta. Het dodelijke slachtoffer bleek Daphne Caruana Galizia te zijn, een journaliste die bekendstond om haar bijdragen aan de Panama Papers, waarmee journalisten verdachte geldstromen in kaart brachten. Haar onthullingen legden een constructie op Panama bloot voor het wegsluizen van smeergeld voor Maltese politici. 

Premier Joseph Muscat noemde haar dood destijds een “een barbaarse aanval op de persvrijheid”. “Ik zal niet rusten tot gerechtigheid is geschied in deze zaak”, stelde hij op de Maltese televisie. Twee jaar later komen die woorden als een boemerang in zijn gezicht terug. 

Het onderzoek naar de moord lag lang stil, tot vorige week een taxichauffeur werd aangehouden. Die bleek belastende geluidsopnames in zijn bezit te hebben. Kort daarna probeerde een rijke zakenman in allerijl met een jachtboot het eiland te ontvluchten, tevergeefs. 

De zakenman is bekend in Malta en is de eigenaar van een bedrijf dat vermeld wordt in de Panama Papers. In ruil voor strafvermindering zou hij beschuldigingen hebben geuit aan het adres van de stafchef van premier Joseph Muscat. De stafchef is opgestapt en gearresteerd, maar inmiddels weer vrijgelaten. Ook twee ministers hebben hun ontslag ingediend. Het hele moordcomplot komt zo op straat te liggen.

Moord op bestelling

Het begon in de zomer van 2017, toen twee leden van een criminele bende, Vincent Muscat (geen familie van de premier) en Alfred Degiorgio, naar de Busy Bee reden, een chique patisseriezaak aan de haven, dicht bij de hoofdstad Valetta. Vincent Muscat zette zijn kompaan af, die even later opnieuw bij de auto aankwam. Hij kon melden dat hij bij een portie cannoli met ricotta een deal had binnengehaald: de moord op journaliste Daphne Caruana Galizia. 

Het persbureau Reuters maakt bekend dat de huurmoordenaars 150.000 euro was beloofd. 30.000 euro kregen ze als voorschot, de rest later. Vincent Muscat heeft die details in april 2018 blijkbaar zelf bekendgemaakt aan de politie, in ruil voor gratie, die hij voorlopig niet heeft gekregen van de premier. Volgens Muscats bekentenis was het aanvankelijke plan de journaliste dood te schieten. Ze kochten een geweer en begonnen Caruana Galizia te schaduwen. 

Onderzoeksjournaliste Daphne Caruana Galizia. Beeld REUTERS

Ze zagen dat ze thuis regelmatig aan een raam zat te werken op haar laptop. Op een bepaald moment plaatsten ze zandzakken op een muur met zicht op het raam, waarop het geweer zou kunnen rusten. Maar uiteindelijk besloten ze, voor nog onduidelijke redenen, dat schieten geen optie was. Ze ruilden het geweer in bij hun leverancier, die hen een bom gaf en toonde hoe ze die moesten gebruiken. 

Daarna was het wachten op een moment dat haar auto niet op haar oprit maar op straat geparkeerd stond om te kunnen inbreken in de auto. Terwijl Degiorgio de bom onder de zetel plaatste, hielden zijn broer en Vincent Muscat de wacht. ’s Anderendaags activeerden ze de bom van een afstand met een gsm. 

De auto van de journaliste na de explosie. Beeld REUTERS

Vincent Muscat wees de taxichauffeur aan als de tussenpersoon die de deal tot stand bracht. Die gaf dat vervolgens toe en kreeg wel gratie van de premier. Op zijn beurt wees hij de zakenman Yorgen Fenech aan.

Ondertussen is duidelijk dat Fenech en de stafchef van de premier veelvuldig telefoneerden. De inlichtingendiensten van Malta zouden die telefoon een jaar lang hebben afgetapt. Volgens de krant Malta Today komt in die opnames de som van 450.000 euro naar boven voor de uitvoerders van de moord, een drievoud van het bedrag dat Reuters noemt. 

Ook de arts van Fenech is gearresteerd in het onderzoek. Hij zou betrokken geweest zijn bij het ontsnappingsplan van Fenech, per boot naar Tunesië en dan richting Dubaï.

Protest met eieren

Nu de hele keten van de operatie duidelijk wordt en het brein van de operatie een centrale functie in de regering blijkt te hebben, komt de bevolking op straat. Ze eist gerechtigheid. Vijf dagen na elkaar al komen duizenden mensen samen voor het kantoor van premier Muscat. Woensdag gooiden ze met eieren en muntjes naar regeringsauto’s. 

“Het is mijn taak ons op de best mogelijke manier door deze turbulente tijden te loodsen”, zei premier Muscat. Met het ontslag van zijn eigen stafchef en twee ministers is het maar de vraag of hij daar de juiste persoon voor is. Tenslotte duidde de vermoorde journaliste destijds ook de vrouw van de premier aan als eigenaar van zo’n offshorebedrijfje. De Maltese politici sluisden zo het smeergeld weg dat ze hadden ontvangen via een schimmige deal met een energiebedrijf in Azerbeidzjan.  

Het lot van de premier hangt aan een zijden draadje, nu het Europees Parlement heeft beslist  zo snel mogelijk een missie naar Malta te sturen. “De situatie in Malta heeft gevolgen voor het hele Europese project”, zei Manfred Weber, de Duitse leider van de EPP, de grootste fractie in het parlement. “Duidelijke politieke linken moeten duidelijke politieke gevolgen krijgen.”

John Sweeney, journalist bij het BBC-programma Newsnight en auteur van een boek over de zaak, vatte het vorig jaar al samen in een interview met premier Muscat. “De aanklacht, in een notendop, is dat u de Artful Dodger van de Europese Unie bent”, refereerde hij aan het zakkenrollerspersonage in Oliver Twist. Muscat lachte dat weg. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234