Maandag 16/09/2019

'Door pijn komen mijn personages tot liefde'

Ang Lee ('Brokeback Mountain') over seks, politiek en eerlijkheid in zijn pikante film 'Lust, Caution'

Volgens regisseur Ang Lee is er een goede reden waarom seksscènes in films meestal niet erg ver gaan: 'Dat is zeer pijnlijk. En gênant. En onfatsoenlijk.' Zijn nieuwste film Lust, Caution wilde hij zelfs midden in de draaiperiode stopzetten. Uiteindelijk heeft hij hem toch afgewerkt. Dat de film ook in China vertoond wordt, noemt Lee een mirakel, maar dan vooral omwille van de politieke inhoud.

door Jan Temmerman

Waren de seksscènes in de novelle van Eileen Chang even uitgebreid en expliciet als nu in de film?

Ang Lee: "Neen, het was een kortverhaal. Niet iets als Lady Chatterley's Lover. Maar voor mij was het duidelijk dat Chang door haar taalgebruik en door een heel handige, typisch Chinese schrijfstijl probeerde te verbergen waarover ze het eigenlijk wilde hebben. Seks dus. De film gaat echter niet alleen over seks maar ook over politiek. Dit is een verhaal over schijn en illusie, maar ook over het zoeken naar de waarheid. En niets kan dat beter illustreren dan de ultieme prestatie in bed. Seksscènes in films stoppen altijd op een bepaald moment. Omdat het gênant is. En onfatsoenlijk. Maar deze keer wou ik verder gaan en zien wat er dan gebeurt. Waarom ik dat wou doen, weet ik zelf niet. Voor we begonnen te draaien wist ik niet eens wat ik precies wilde doen. Ik was gewoon nieuwsgierig."

Wat hebt u uiteindelijk ontdekt?

"Dat er een goede reden is waarom seksscènes in films gewoonlijk niet zo ver gaan. (lacht) Het is zeer pijnlijk. Ik heb ontdekt dat het zeer moeilijk is om te verwoorden wat zich in de verbeelding afspeelt, want dat is ook een vorm van zich blootgeven. De kunst bestaat erin, zoals Eileen Chang dat doet, om bepaalde zaken verborgen te houden en de verbeelding te stimuleren. Ik weet niet hoe men echte pornofilms kan draaien. Een hele dag lang, het hele jaar door. Ik vermoed dat ze hun gevoelens gewoon afsluiten, want anders kun je dat niet volhouden. Het is zeer intens om, zoals hier, echte emoties te investeren in dramatische seksscènes.

"In het midden van de draaiperiode heb ik er zelfs aan gedacht om de productie stop te zetten, de hele film gewoon te vergeten. Ik vond het zeer oncomfortabel. Ik vroeg mij af waarom ik er mee begonnen was, met welke demonen ik aan de slag was gegaan. Ik was al bang op voorhand en toen werd het alleen maar erger. Ik bevond mij op onbekend terrein. En dan begin je alles in vraag te stellen. Waarom maak ik films? Wat is echt en wat is illusie? Wat kan ik vertrouwen? Al die vragen spookten door mijn hoofd. Wil ik dit wel? Het was nochtans een ideale situatie: twee uitstekende acteurs die alles wilden doen wat ik hen vroeg. Maar met totale controle komt ook de kans op totale ineenstorting. Ik heb zelfs geweend op de set. Dat was mij nog nooit overkomen. Iedereen was met verstomming geslagen. Heel vreemd! Ik kan wel wenen als ik op voorhand aan een bepaalde scène denk, maar dat doe ik als ik alleen ben. Op de set gedraag ik mij altijd heel professioneel. Maar bij deze film was er blijkbaar een moment dat het mij allemaal een beetje te veel werd. Misschien was ik wel ziek. (lacht)"

Voor de release van Lust, Caution in China hebt u wel de schaar moeten zetten in de seksscènes.

"Ja, die versie is ruim tien minuten korter, maar er zit nog genoeg seks in. Alleen het gewicht is minder, het is niet zo intens. Eigenlijk is het dus een aangenamere film geworden. (lacht) Het is romantischer. Mensen die naar Hongkong vlogen om de film te zien en dan naar China terugkeerden om daar Lust, Caution opnieuw te bekijken beweren dat zij de Chinese versie beter vinden. Die is gemakkelijker. Bij de volledige versie kun je nauwelijks ademhalen."

In Amerika krijgt Lust, Caution een NC-17-rating, de zwaarste classificatie, met commerciële consequenties. Daar hebt u niet willen knippen.

"In Amerika had ik de keuze tussen een lagere rating of veel geld verliezen, en dan kies ik voor de volledige versie. In China had ik alleen de keuze tussen de film wel of helemaal niet vertonen. Maar zelfs met minder seksscènes is de release van Lust, Caution in China een enorme stap voorwaarts. Het is een eyeopener voor het publiek, het zet de deur open voor de toekomst.

"Ik vind het zelf een mirakel dat de film in China officieel vertoond mag worden, en dus niet alleen via het dvd-circuit. Dat mirakel heeft vooral betrekking op de politieke inhoud: dit is tenslotte het verhaal van een Chinese vrouw die verliefd wordt op de vijand, op een landverrader. Het is ook de eerste keer dat er in een film sprake is van het regime van Wang Ching-wei, de Chinese regering die met de Japanse bezetter collaboreerde. Films die het over die periode willen hebben worden in China nog altijd verworpen. Ook in Taiwan. Dus ook in dat opzicht is Lust, Caution een grote stap vooruit."

Vooraleer Wong Chia-chi kan beginnen aan haar opdracht om Mr. Yee te verleiden moet ze ontmaagd worden. Dat gebeurt door iemand van haar verzetsgroep. Voor haar lijkt het niet meer dan een repetitie.

"Het was pas toen ik die scènes draaide dat ik mij realiseerde dat die jongen eigenlijk het echte slachtoffer is. Zij verliest haar maagdelijkheid, maar hij verliest zijn waardigheid. Hij is beschaamd en zij negeert hem, want zij had meer verwacht. Het is zeer ongewoon om zoiets te vinden in de Chinese literatuur. Het vrouwelijke orgasme is daar de grote afwezige en daarom was dat verhaal van Eileen Chang ook zo schokkend. Zij was niet alleen een van de meest geliefde Chinese schrijvers maar nog een vrouw op de koop toe. De meeste van haar beroemde boeken heeft ze geschreven nog voor ze 25 was, maar dit kortverhaal heeft ze daarna over een periode van bijna dertig jaar geschreven en herschreven. Het is heel eigenaardig. En de stijl is ook helemaal anders dan die van haar eerdere werk."

Het was van Crouching Tiger, Hidden Dragon uit 2000 geleden dat u nog een film in het Chinees had gedraaid. Waarom nu opnieuw?

"Door het boek, dat vond ik zo inspirerend. Het intrigeerde me evenzeer als het mij bang maakte. Ik vond de lectuur veel seksueler dan de film die ik nu gemaakt heb. Dat verhaal ging helemaal tot de kern: heel diep, heel dierlijk, heel fundamenteel. Maar ook heel oncomfortabel, zeker omdat het ook nog eens gesitueerd is tijdens de oorlog met Japan. Dat was dan weer heel macho, heel trots en glorieus, het toppunt van patriottisme. Als je die twee zaken met elkaar in verband brengt, krijg je het verschil tussen dag en nacht. Zodra ik besliste deze film te maken, was het meteen ook duidelijk dat ik hem alleen in het Chinees wilde doen."

De allereerste seksscène heeft een hoog sm-gehalte. Van sm-seks wordt vaak gezegd dat het voornamelijk een spel is, maar in het geval van Mr. Yee is dat duidelijk niet het geval.

"En dan wordt het ook reëel voor haar. Ze zijn allebei, elk op hun manier, fragiele en kwetsbare personages. Bang voor echte liefde. Ze hebben allebei de neiging om dat te verdringen en te ontkennen. Maar als er pijn mee gemoeid raakt, beginnen ze te voelen dat het echt is. Pijn brengt de waarheid aan het licht. Vergeet ook niet dat Mr. Yee een ondervrager is, een folteraar. Je ziet ook dat hij haar de hele tijd observeert en in de gaten houdt. Hij wil altijd alles onder controle houden.

"Maar ik wil die sequentie niet te veel uitleggen, het moet een provocatie blijven. Maar het is wel het ankerpunt van de film, van de psychologie van hun verhouding. Het is ook het moment waarop je te zien krijgt wat zijn werk in feite inhoudt, waarin hij goed is en waartoe hij in staat is. Want elders in de film wordt dat nooit getoond."

Uiteindelijk kiest zij voor de liefde, maar hij neemt een andere beslissing.

"In termen van de liefde is Wong Chia-chi volgens mij de winnaar. Zij zal de rest van zijn beschamende leven blijven beheersen. Zij zal zich als een geest in zijn hart nestelen. Maar nu begeven we ons op een domein waarover ik niet te veel uitleg wil geven. Dit is de kern van de film, de essentie van de verhouding tussen man en vrouw. Bezetten en bezet worden, overwinnen en nagejaagd worden, jager en prooi. Het is allemaal heel complex. Het is altijd een mengeling. En het gaat in deze film dus niet over het soort liefde waarbij men op een bepaald moment elkaars hand vastneemt en 'I do' zegt. (lacht)"

Op bepaalde momenten doet deze film mij terugdenken aan L'Empire des sens van de Japanse regisseur Nagisa Oshima, die indertijd ook pornografisch genoemd werd.

"Natuurlijk heb ik die film ook gezien en die heeft toen een zeer sterke indruk nagelaten. Ik moet toen zo'n jaar of 23 geweest zijn. Ik had al veel over de film gelezen toen ik nog in Taiwan woonde, maar ik heb hem pas gezien toen ik naar Amerika kwam om film te studeren. Hij is lange tijd in mij blijven spoken. Voor mij was dat echt een scary movie. (lacht) Het deed mij denken aan die vrouwtjesspinnen of -sprinkhanen die na de seks het mannetje opeten. Ik heb mij door L'Empire des sens niet laten inspireren wat de seksscènes betreft, maar wel door hoe een man in dergelijke situaties bang kan zijn voor een vrouw. Ik heb altijd gevonden dat Mr. Yee bang is voor Wong Chia-chi. Hij is de meerdere, de macho, de dominante figuur, maar in zijn hart is hij volgens mij bang voor haar. Net zoals hij ook bang is voor de liefde. Hij heeft evenzeer behoefte aan een moederfiguur als zij aan een vaderfiguur. In feite maken ze elkaar zeer nerveus, zijn ze echt bang voor elkaar. Dat maakt het ook zo opwindend."

Het is een zoektocht naar eerlijkheid, naar echte emoties.

"Dat doen we allemaal, maar meestal verbergen we ons. We verstoppen onze echte ik, omdat we op een bepaalde manier door anderen gezien willen worden. Hugh Hefner is misschien een van de weinigen die daar geen last van heeft. (lacht) Zelf ben ik een heel verlegen iemand, als kind was ik ook heel gehoorzaam. Ik had geen rebels beentje in mijn lijf, tot ik zo'n jaar of veertig was.

"We willen wel eerlijk zijn, maar we zijn bang voor de waarheid. En als we dan toch dieper graven, komen we allerlei shit tegen. (lacht) Allerlei demonen. Maar het is ook een natuurlijk proces. We moeten groeien. En eerlijk zijn. Ik kan ook wel vrij goed een orgasme faken, maar wat is het nut daarvan? Ik kan films maken, geld verdienen en prijzen winnen, maar al dat succes heeft minder te betekenen dan te proberen eerlijk te zijn. En meer te leren over de menselijke natuur, ook al kan dat behoorlijk angstaanjagend zijn. Voor mij is film een vehikel om meer te leren over het leven. Door films te maken kom ik dus ook meer te weten over mezelf. Maar vooraleer ik voldoende weet, zal ik oud en vermoeid zijn. En zal niemand nog naar mijn films komen kijken."

Hebt u tijdens de casting aan de kandidaten verteld dat er expliciete seksscènes gedraaid zouden worden?

"Neen. De titel Lust, Caution was wel een hint, maar als ze dan naar mij keken, konden ze toch moeilijk geloven dat ik dergelijke scènes zou draaien. (lacht) Zodra ik Tang Wei gecast had, heb ik haar apart genomen en haar gewezen op het woord Lust in de titel. Ze heeft toen geantwoord dat ze mij volledig vertrouwde."

Hier en daar is al gesuggereerd dat niet alle seksscènes in Lust, Caution geacteerd zijn. Klopt dat?

"Om dat te weten te komen zult u mij moeten folteren. (lacht) Maar ik heb in ieder geval geen body double gebruikt. Ik vind dat je altijd het verschil kunt zien. Zelfs een rug kan acteren."

Lust, Caution draait vanaf 30 januari in de Belgische bioscopen.

Seksscènes in films stoppen altijd op een bepaald moment. Met 'Lust, Caution' wou ik verder gaan en zien wat er dan gebeurtDe versie voor China is ruim tien minuten korter, maar er zit nog genoeg seks in. Alleen is het niet meer zo intens. Eigenlijk is het dus een aangenamere film gewordenWe willen eerlijk zijn, maar we zijn allemaal bang voor de waarheid. Ik kan ook wel vrij goed een orgasme faken, maar wat is het nut daarvan?

Wie is Ang Lee?

Regisseur Ang Lee, die in 1954 in Taiwan geboren werd, heeft al voldoende bewezen dat hij zowat elk filmgenre aankan, van de Jane Austenverfilming Sense and Sensibility tot de gaywestern Brokeback Mountain, van het martial arts-spektakel Crouching Tiger, Hidden Dragon tot het psychologische seventiesdrama The Ice Storm. Maar een film als Lust, Caution, waarin seks zo'n uitdrukkelijke en fundamentele rol speelt, had hij nog niet eerder aangepakt.

Lust, Caution situeert zich in de late jaren dertig en vroege jaren veertig, in de periode dat China bezet werd door Japan. De jonge actrice Wong Chia-chi (Tang Wei) wordt gerekruteerd door toneelregisseur Kuang Yu Min (popster Wang Leehom) om in Hongkong mee te spelen in propagandistische theaterstukken, waarin tegen de Japanse invasie van het Chinese vasteland gefulmineerd wordt. Maar de regisseur wil meer. Hij verlangt van zijn actrice dat ze infiltreert in de omgeving van de notoire collaborateur Mr. Yee (Tony Leung).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234