Woensdag 14/04/2021

Door kritiek en karikatuur kan de islam groeien

Rachid Benzine is als islamoloog werkzaam in o.m. Parijs. Hij besluit vandaag en op 4 februari de lezingenreeks 'Le Coran expliqué aux Bruxellois' (vertaling voorzien) in de KVS.

Allahoe akbar! We vertalen deze woorden best met: 'God is groter'. Ze roepen de gelovige - zoals ik er trouwens een ben - op tot meer redelijkheid, tot diepere wijsheid, tot grotere welwillendheid, tot ruimere solidariteit, tot hechtere broederlijkheid, tot meer humanisme. En vooral tot grotere nederigheid.

Maar tegenwoordig willen sommigen de zin van die woorden omkeren. Ze beweren dat Allahoe akbar staat voor: 'Sterf en brand in de hel'. Die gekken ontheiligen deze formule die, door haar voortdurende herhaling in het gebed van de moslim, bovenal aanspoort tot nederigheid. Ze lijken zich deze unieke gebedsformule te willen toe-eigenen. Voor wie op zijn vrouw mept: Allahoe akbar! Voor wie zich in de massa tot ontploffing brengt: Allahoe akbar! En voor de moordenaars van Charlie Hebdo, zelfde litanie. Allahoe akbar komt zo voor barbarij te staan. Allahoe akbar lijkt met vunzige domheid te maken te hebben. Allahoe akbar wordt een walgelijk synoniem voor lafheid.

We moeten deze walging echter te boven komen. En onze tranen drogen. Want als jarenlange lezer heb ik gejankt van woede en wanhoop omdat mijn broeders en zusters van Charlie Hebdo er het leven bij gelaten hadden. Het waren compagnons de route voor mij, want ze brachten me als gelovige met hun karikaturen van geschifte, belachelijke of gewoon dwalende moslims aan het lachen. Bovendien heb ik veel geleerd uit hun tekeningen, analyses of columns, steevast gekenmerkt door de kwaliteit en dat typische sfeertje van Charlie.

Maar nu moeten we voort, we moeten proberen te begrijpen, te analyseren, te handelen. En daarbij kunnen we niet anders dan vertrekken bij de vaststelling dat andermaal jongeren uit Frankrijk - zoals tevoren Khaled Kelkal, Mohammed Merah en Mehdi Nemmouche dat ook waren - tot dergelijke barbarij komen. Het lijstje verklaringen voor het feit dat 'kinderen van de Republiek' muteerden tot 'antithesen van de Republiek' is lang. Soms sluimert de barbarij op nauwelijks verklaarbare wijze iemands geest binnen. Maar doorgaans schiet ze wortel in miserie, in een opeenvolging van onrechtvaardigheden, in het herhaalde gevoel verworpen te worden. Maar wat verklaard kan worden, kan niet - onder geen enkel beding - aanleiding geven tot verschoning van deze barbarij.

Natuurlijk heeft dit alles ook met politiek te maken. In Frankrijk en elders leidt het beleid vaak tot schizofrene identiteitsconstructies in plaats van een volle valorisatie van de rijkdom van diverse origines, culturen en leefwerelden. In een republiek als de onze zou de school tot wijsheid moeten leiden, ons republikeinse model zou tot eenheid moeten leiden.

Mislukt? Frankrijk is er niet in geslaagd van diversiteit een waarde te maken, een gemeenschappelijk belang. In plaats van het eigen model te verrijken met wat mannen en vrouwen van diverse origine aanbrengen, heeft de republiek van diversiteit een oorlogskreet gemaakt. Ze heeft er haar eigen Allahoe akbar van gemaakt. Waar is het contrat social gebleven? Onze typische laïcité - hefboom voor redelijkheid, vooruitgang en vrede - wordt alleen nog gemobiliseerd om te verbieden en te straffen.

Wat baat mijn jammerklacht echter als ik niet voor mijn eigen deur durf te vegen? Hoe vaak heb ik geloofsgenoten geen weerzinwekkende gedachten horen verkondigen? Hoe vaak ben ik daar niet bezorgd om geweest maar ben ik het debat uit de weg gegaan, overtuigd dat het toch tot niets zou leiden. Ja, dat stilzwijgen waaraan ik me soms bezondig, maakt mij ten dele mee verantwoordelijk. Idem voor onze mosliminstellingen, want zij hebben in de moskeeën aan het meest achterlijke en extreme gedachtegoed een tribune geboden in plaats van er de weg van een vredevolle islam verder te ontwikkelen. Ook sociale media hadden dragers moeten zijn van verlicht begrip. In plaats daarvan braakt het internet duizenden teksten en filmpjes uit waarop moslims oproepen de Andere uit te sluiten.

Er is slechts één mensheid, we zijn allen broers en zusters, ontologisch gelijk aan elkaar. Elke subgroep binnen die mensheid brengt haar eenheid in het gedrang. Elke bejubeling van de ene groep is een oproep tot uitsluiting van anderen. Telkens we zelf onze 'wij' en 'zij' creëren, steken we de vlam aan het communautarisme. Of het nu die van gelovigen of van atheïsten zijn, zodra groepswaarden sacraal worden leidt dit tot totalitarisme.

En ja, natuurlijk is de islam een mooie godsdienst. Haar capaciteit om aan te zetten tot redelijkheid, wijsheid, tederheid en broederlijkheid maakt haar mooi. Maar gesacraliseerd kan de islam inderdaad verontrustend zijn, want in staat aan te zetten tot haat, geweld en barbarij.

Het is door kritiek op en karikatuur van de islam - of die nu terecht is of niet - dat mijn godsdienst kan groeien en ontsnappen aan fanatieke idolatrie. Daarom ben ik de journalisten en karikaturisten van Charlie Hebdo dankbaar. Zij hebben mijn geloof in vraag gesteld en mijn redelijkheid gevoed, mij op mijn weg begeleid. En hoe vaak hebben ze mij bovendien niet aan het lachen gebracht; daar zal geen enkele zure freak op deze planeet ooit in slagen, of hij nu moslim is of niet. Allahoe akbar!

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234