Donderdag 06/05/2021

Door de spiegel van het echtpaar Arnolfini

Carson schrijft over de geuren en kleuren van onze vijftiende eeuw, ten tijde van Jan van Eyck, maar doet dat op een door en door Ierse manier

Ciaran Carson uit Belfast is zoals nog wel meer mensen uit zijn deel van de wereld een dichter. Niet zomaar een dichter, trouwens, hij kreeg er prijzen voor, onder meer de heel prestigieuze T.S. Eliot prijs. Maar hij werkt ook als verantwoordelijke voor Ierse volksmuziek bij de Northern Irish Arts Council en schreef eerder een paar boeken over Ierse traditionele muziek. Sinds kort is hij ook romanschrijver, eerst met Fishing for Amber en nog recenter met Shamrock Tea.

Carson is een poëtisch romanschrijver en naast een degelijke voorbereiding (hij las voor zijn eerste roman nagenoeg alles wat er ooit over amber werd geschreven en zijn lijst met geraadpleegde lectuur bevat meer dan honderdtwintig titels) werkt hij graag met formele beperkingen. Fishing for Amber heeft exact 26 hoofdstukken die als titels slechts één woord hebben, dat telkens begint met de juiste letter van het alfabet, van Antipodes tot Zoetrope.

In Shamrock Tea doet hij iets dergelijks met zijn titels, maar hij heeft het zich nog wat moeilijker gemaakt. Dit keer zijn er exact honderd-en-één hoofdstukken, elk met de naam van een kleur, poëtische namen als 'dragon's blood' en 'gallaher's blue' en 'doll's eye blue'. Alleen het laatste hoofdstuk hoort niet in het rijtje thuis, het heet 'blank' en daar is een heel goede reden voor. Voor Carson was deze beperking nog niet genoeg: alle hoofdstukjes zijn ook nog eens even lang, alsof we een puzzel hebben met honderd vierkante en exact even grote stukjes.

Carsons materiaal is net als in Fishing for Amber heel Iers en tegelijk ook niet. Fishing for Amber begint met een aantal verhaalopeningen die in de Ierse orale traditie gebruikt worden. Ook in Shamrock Tea is de held Iers en katholiek, en de titel zelf verwijst natuurlijk naar het belangrijkste symbool van de Ierse identiteit, het klaverblaadje waarmee Sint Patrick aan de heidense Ieren uitlegde hoe de heilige drie-eenheid juist werkte. Het boek zit ook barstensvol heiligen en uit het vaste bronnenoverzicht achteraan in het boek leren we dat Carson zijn wijsheid heeft gehaald uit negen verzamelingen heiligenlevens.

Maar deze roman is meer dan een streng-gestructureerde anthologie van het rijke roomse leven, al was het maar omdat Carson net als in zijn vorige roman ook heel wat andere boeken heeft gelezen. De belangrijkste rol in deze roman wordt gespeeld door een aantal historische figuren: de schrijvers Arthur Conan Doyle en Oscar Wilde, de filosoof Ludwig Wittgenstein, de jezuïet en dichter Gerard Manley Hopkins en de Belgische Nobelprijswinnaar Maeterlinck. Maar centraal staat de schilder Jan van Eyck en meer bepaald zijn meesterlijke Het echtpaar Arnolfini.

Dit in de National Gallery in Londen bewaarde portret speelt een centrale rol in het verhaal van de verteller, een Ierse schooljongen, die samen met zijn nicht ontdekt dat je door het gebruik van de klaverthee uit de titel niet alleen kunt vliegen maar ook door de tijd kunt reizen. Maar er is meer aan de hand in het ogenschijnlijk zo rustige en vreedzame Ierland: een samenzwering van belangrijke katholieke lieden heeft de toekomst van de wereld in handen en ook hierin speelt die klaverthee een belangrijke rol.

Als we Carson voor het gemak even gelijkstellen met de verteller van Fishing for Amber dan is hij voorbestemd om over de Lage Landen te schrijven. Zijn vader correspondeerde in het Esperanto met een Nederlander die Ome Arie heette en die exotische prentkaarten naar het verre Belfast stuurde. Die prachtige foto's van tulpen, windmolens en kanalen hadden een diepe invloed op de jonge Ciaran die Nederland begon te zien als een soort paradijs op aarde en die de hele roman Fishing for Amber nodig had om zich van die obsessie te bevrijden.

In Shamrock Tea doet Carson iets vergelijkbaars met België: natuurlijk spelen de Van Eycks en hun tijd een centrale rol, maar er is ook het katholieke Vlaanderen, het Franstalige Gent, een Vlaamse Nobelprijswinnaar literatuur die in het Frans schrijft, en Dimphna, een van de kleurrijke heiligen, die vooral vereerd wordt in Geel. Carson schrijft over de geuren en kleuren van onze vijftiende eeuw, maar doet dat op een door en door Ierse manier.

Carson is een dichter die graag verhaaltjes vertelt en die zich niet zomaar door de werkelijkheid laat inperken. Als in een oosterse verhalencyclus, kan alles in dit boek aanleiding zijn voor een nieuw verhaal-binnen-het-verhaal, tot je de laatste kritische zin opgeeft en je mee laat drijven met nog een uitweiding of weer een nieuw personage. Pas helemaal op het einde komen de meeste van deze losse draden weer bij elkaar en merk je wat een jongen, Wittgenstein, Hopkins, Maeterlinck, Doyle en Wilde met elkaar te maken hebben. En wat ze in godsnaam in Geel te zoeken hebben.

Geert Lernout

Ciaran Carson

Shamrock Tea Granta Books, Londen, 308 p., 14,99 pond.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234