Zondag 27/09/2020

Door de hel naar de hemel

'Ik vind het héél straf dat Mickey Rourke in deze film speelt,' vertelt Erik Van Looy. 'Het was duidelijk dat het scenario van Shades hem heel erg aansprak. Al dat gekonkelfoes en gefoefel van de filmwereld: hij kent dat heel goed." Een goed gesprek met een gek ('maar niet fanatiek') over een film over een film over een seriemoordenaar.

Jan Temmerman

Na enkele korte films debuteerde Erik Van Looy in 1993 met de bioscoopfilm Ad Fundum, over een uit de hand gelopen studentendoop. In Shades, met als ironische slogan 'Welcome to the deadliest place on earth... a movie set', zien we hoe ongeveer alles wat er op een filmset kan mislopen ook inderdaad misloopt:

er zijn problemen met de financiering, de producent (rol van Gène Bervoets) probeert de wantrouwige crew aan het werk te houden, de vermoeid en uitgeblust ogende regisseur (rol van Mickey Rourke) krijgt het aan de stok met zijn hoofdvertolker (rol van Andrew Howard), die blijkbaar een ander soort film voor ogen heeft, de vrouwelijke hoofdrol (vertolkt door Mirelle Leveque) is toevallig het vriendinnetje van de producent, Lebecq (dreigend en meestal stilzwijgend neergezet door Jan Decleir), de moordenaar wiens geschiedenis wordt verfilmd, ontsnapt uit de gevangenis, de erfgenamen van de slachtoffers verzetten zich tegen de verfilming, de rechten blijken (ondanks de geruststellende verklaringen van de producent) toch nog niet helemaal in orde, de misnoegde hoofdrolspeler gaat zwaar aan de zwier, de zich verwaarloosd voelende hoofdactrice heeft emotionele problemen, de pers volgt met argusogen elke nieuwe tegenslag en op de koop toe ontvangen de belangrijkste betrokkenen doodsbedreigingen, die op een verontrustende manier duidelijk maken dat 'the deadliest place on earth' weleens déze specifieke filmset zou kunnen zijn. Van Looy baseerde zich op een scenario van collega-filmmaker Guy Lee Thys. Die publiceerde in 1994 zijn romandebuut De moordenaar met de donkere bril, waarin het verhaal werd verteld van een internationale filmproductie die in België gedraaid wordt en waarvan het scenario gebaseerd is op het levensverhaal van de beruchte moordenaar Freddy Lebecq. Dat personage werd (deels) geïnspireerd door de figuur van Freddy Horion. De titel Shades is trouwens een verwijzing naar de donkere bril waarmee, zoals destijds de echte Horion, de fictieve Lebecq zijn ogen, maar vooral ook een litteken verborgen houdt.

Bij de presentatie van zijn boek vertelde Guy Lee Thys (die indertijd nog plannen had om zijn roman zelf te verfilmen) dat het boek ook interessante lectuur kon zijn voor cineasten in spe, want "als ze na het lezen van mijn boek toch nog films willen maken, zijn ze ofwel gek ofwel fanatiek. Zoals ik."

Geldt dat ook voor Erik Van Looy?

"Fanatiek ben ik niet. Denk ik. Maar wel gek," glimlacht hij. "Het is een zeer dubbelzinnig gevoel, want filmmaken is tegelijk een sprookje en een nachtmerrie. Er zijn filmmakers die dwepen met stress en die kicken op conflicten. Maar als je dat, zoals ik, niet doet, dan begin je volgens mij altijd wel aan een film met het idee dat het een hel is waar je even doorheen moet, om dan een product af te leveren waar je wèl van houdt.

"Als je een film maakt, dan word je met heel veel mensen samen in een soort conservenblik gestopt. In korte tijd wordt daarbij heel veel geld uitgegeven, wat dus ook de nodige verantwoordelijkheid met zich meebrengt. Omdat je met iets artistieks bezig bent, wil iedereen ook zijn eigen inbreng hebben, enzovoort. Als het goed gaat, is het fantastisch. Maar als het slecht gaat, en meestal gaat het slecht, dan is het meteen ook heel erg. Het is alsof je een voetbalmatch speelt waarin je 5-0 achterstaat. Wat je ook doet, je haalt die schade nooit meer in.

"Filmmaken is geen exacte wetenschap, maar als regisseur moet je eigenlijk doen alsof dat wel zo is. Je moet altijd op alle vragen de juiste antwoorden hebben op het juiste moment. Maar als je heel eerlijk bent, dan wéét je niet altijd of het nu wel de juiste antwoorden zijn. Kortom, filmmaken is geen pretje - maar het is natuurlijk ook geen continue nachtmerrie, zoals in Shades, want daar laten we alleen de slechte kanten zien. Maar alles wat je ziet, is of echt gebeurd, of het zou echt kùnnen gebeuren."

In de film-in-de film (die eveneens Shades heet) wordt het verhaal van een seriemoordenaar verteld.

"Dat aspect interesseerde mij ook, want ik hou zelf wel van misdaadthrillers en ik ben nogal een fan van films als Silence of the Lambs en Natural Born Killers," zegt Van Looy. "Maar in essentie is dit een film over film en dus moest ik heel goed uitkijken dat ik niet te ver zou gaan in de moordscènes, maar die vrij suggestief houden. Vooral de verwijzingen naar Horion die nog in het oorspronkelijke scenario zaten wilde ik er compleet uit. Een film over het fenomeen Horion kan best interessant zijn, maar ik zou het zeer onrechtvaardig gevonden hebben om een film over film te draaien die dan óók nog eens over Horion zou gaan. Zijn verhaal gebruiken, misbruiken om andere dingen te vertellen, dat zou toch nogal gratuit geweest zijn. Zijn boek is misschien wel redelijk genuanceerd, maar uiteindelijk is het toch ook een beetje een verontschuldiging voor wat toen gebeurd is. De film is trouwens te speels om zoiets te verantwoorden.

"Ik denk dat de film grappiger is en zichzelf iets minder au sérieux neemt dan het originele scenario. Als filmmaker probeer ik altijd wel een zekere ironie in mijn werk te leggen. Het is tenslotte maar film. En ik amuseer mij ook graag in de cinema. Bij Guy Lee Thys zat het allemaal veel dieper. Hij heeft de meeste van die toestanden zelf meegemaakt. Of veroorzaakt, ja - hij is nu eenmaal niet de makkelijkste mens op aarde."

De productie van Shades verliep (on)behoorlijk turbulent, zozeer zelfs dat fictie en realiteit (die in het scenario inderdaad regelmatig in elkaar overvloeien) ook in werkelijkheid soms met elkaar botsten. Dat had vooral te maken met de aan-, dan wel de afwezigheid van Mickey Rourke. Die speelt in Shades de rol van Paul S. Sullivan, een ooit veelbelovende Amerikaanse regisseur, die nu voornamelijk als een has-been wordt beschouwd en voor wie deze film zowat zijn laatste kans op een comeback betekent.

De ironie is duidelijk en zal natuurlijk ook Mickey Rourke niet ontgaan zijn. Zelf ooit een veelbelovend acteur, die schitterde in films als Rumble Fish van Francis Ford Coppola, The Year of the Dragon van Michael Cimino, Angel Heart van Alan Parker en de Bukowski-verfilming Barfly van Barbet Schroeder, maakte hij zichzelf nadien zo goed als onmogelijk in Hollywood en omstreken. Het zal dus wel met de nodige herkenning geweest zijn dat Rourke hier op een bepaald moment als regisseur zijn eigenzinnige hoofdvertolker op zijn plaats zet met de opmerking dat zij niet langer "koningen" zijn en dat "er wel een reden móet zijn waarom wij hier nu in België een film aan het maken zijn".

"Dat stond uiteraard al in het scenario," zegt Van Looy. "Maar Mickey Rourke is altijd zeer eerlijk en open over de dingen die hij gedaan heeft en dus ook over de dingen die hij verkéérd gedaan heeft. Hij is ook niet iemand die à la Liz Taylor probeert te doen alsof hij nog altijd een vedette is. Hij weet heel goed waar hij geblunderd heeft: hij heeft de rol van Bruce Willis in Pulp Fiction geweigerd, omdat ze niet meer dan het minimumtarief betaalden. Die rol had hem er weer helemaal bovenop kunnen brengen. Travolta vóór Pulp Fiction betekende misschien nog minder dan Rourke nu.

"Hij heeft nog wel meer dingen verschrikkelijk verkeerd gedaan: hij is beginnen boksen, heeft zijn gezicht laten vermassacreren en heeft daar ook een of ander hersenletsel aan overgehouden waardoor hij zijn teksten nog moeilijk kan onthouden. Kortom, Rourke weet heel goed wat hij fout heeft gedaan en dan krijgt hij plots een scenario op z'n tafel over precies dát soort personage: een has-been die niet in de pas van Hollywood heeft willen lopen, die daar dus uitgespuwd is door het systeem en die dan uiteindelijk... tja, in België een film komt maken, in de hoop op een comeback.

"Als acteur is Rourke iemand die zeer intuïtief werkt. Hij heeft ooit weleens het scenario van Shades gelezen, maar zeker niet de avond voor de opnamen. Hij komt dus volkomen blanco op de set en vraagt dan wat de scène is, wat de tekst is en waar hij moet gaan staan. Dat is eigenlijk ieël plezaant, want eerst denk je natuurlijk: 'Mickey Rourke, die gaat mij van het kastje naar de muur dirigeren.' Als regisseur voel je je vrij - machtig is een groot woord, maar vrij nuttig, omdat je hem helemaal moet sturen. En zo komt hij er uiteindelijk wel.

"Rourke improviseert ook graag. Bij elke take doet hij iets anders: dikwijls met opzet, soms ook omdat hij zijn tekst bijvoorbeeld niet meer kent. Van alle scènes met Rourke die nu in de film zitten, denk ik niet dat er ook maar één is waarvan alle shots uit één en dezelfde take komen. Het was echt puzzelwerk. Maar daardoor is de film uiteindelijk veel sterker geworden en heeft hij af en toe zelfs een klein beetje, vind ik, een Tarantino-gehalte gekregen, in die zin dat er bijvoorbeeld heel plezant omgesprongen werd met de dialogen. De rol van regisseur Paul Sullivan was het minst goed uitgeschreven personage in het scenario, maar in de film is het nu wel een zeer sterk personage, omdat Rourke het helemaal invult. Op die manier zorgt hij er ook voor dat de Belgische acteurs, die dit systeem niet gewend zijn, ook avontuurlijker en gedurfder beginnen te acteren en zelf ook wel eens durven freewheelen. Binnen bepaalde contouren natuurlijk, want als regisseur moet je wel opletten dat het niet de spuigaten uitloopt.

"Het enige probleem met deze werkwijze is dat de Belgische manier van produceren daar niet tegen opgewassen is. In Amerika hebben ze 70 of 80 draaidagen; wij hadden er maar 34. We hadden sowieso al een zeer druk draaischema, want Shades is een vrij visuele film, met redelijk wat actie erin. Ook wat de belichting betreft was het een geëlaboreerde productie. Danny Hiele is een fantastische directeur de photo, maar als je schoon licht wilt, dan heb je daar dus ook tijd voor nodig. En het is zo dat Mickey Rourke over zijn rol wil discussiëren, dingen wil uitproberen en nog op zoek wil gaan naar zijn personage, óók net op het moment dat alles uitgelicht is, de hele ploeg klaar staat en de opname eigenlijk zou moeten beginnen. Dat soort dingen zou in feite de avond voordien moeten gebeuren of desnoods 's morgens, maar ja, dan ligt hij in zijn bed omdat hij graag wat langer slaapt.

"Het was allemaal vrij hectisch gepland en ik had wel de indruk dat hij het na twee weken beu was - àlles: het scenario, de film en ik denk dat hij ook België wel gezien had. Mickey Rourke is iemand die met enorm veel demonen worstelt. Hij beweert ook, en ik geloof hem, dat hij behalve Year of the Dragon nog nooit één van zijn films volledig heeft gezien, omdat hij niet naar zichzelf kan kijken en er zijn allerlei signalen die erop wijzen dat dat geen boutade is. Dat imago van sekssymbool ten tijde van 9 1/2 Weeks vindt hij ook maar niks. Het is misschien makkelijk om zoiets te beweren, maar ik denk dat het bij hem wel degelijk heel diep zit en dat het een enorme ravage heeft aangericht.

"Dat voel je ook aan de rollen die hij kiest. Meestal zijn het personages die met zichzelf worstelen. Dat zijn altijd films waarin hij absoluut niet de schone jongen moet spelen. Hoe zag hij eruit in Barfly? En Johnny Handsome is ook al zo'n extreem voorbeeld, want daarin speelt hij een mismaakte man. En als je hem gewoon op straat ziet lopen, zou je hem zo vijf frank geven.

"Hij heeft blijkbaar ook nog altijd veel liefdesverdriet over Carré Otis. Niet dat hij drinkt. Hij zegt ook dat hij eigenlijk spijt heeft dat hij die rol in Barfly gespeeld heeft, omdat iedereen nu denkt dat hij een dronkelap is. Maar zelf zegt hij dat hij dronkaards háát. Ik heb hem inderdaad nooit zien drinken. Er is natuurlijk nog iets anders dan drank; ik denk dat hij wel andere dingen tot zich neemt die ook niet altijd even gezond zijn. Rourke is een zelfvernietigend iemand. Hij weet volgens mij ook dat hij nog zeer weinig gevraagd wordt omdat hij dikwijls ambetant is. Als hij iemand een klootzak vindt, dan zegt hij dat ook, terwijl je dat beter niet doet als je in het systeem wilt meedraaien.

"Maar ik vind het dus wel heel straf dat Mickey Rourke hier in deze film speelt. Niemand heeft hier ooit met zo'n ster gewerkt, ook producent Paul Breuls niet. Het heeft inderdaad wel lang geduurd. Niet zozeer omdat Rourke twijfelde, maar vooral omdat het finaliseren van het contract met zo'n ster iets is waar de productie zich toch wel efkes op verkeken heeft, denk ik. Maar èlke Vlaamse filmproducent zou zich daarop verkeken hebben, want dat houdt niet op. Dat blijft maar doorgaan via advocaten en agents. Ja, zelfs bij een rebel als Mickey Rourke.

"Toen hij nog niet was aangekomen, liepen er hier weddingschappen tussen filmproducenten - want zo is de Belgische filmwereld: niemand gunt een ander het licht in de ogen - dat hij hier nooit zou opdagen. En toen hij hier dan wel verscheen, was hij plots een has-been. Best mogelijk, maar het is ook een feit dat hij toch nog steeds over de hele wereld bekend is. Je voelt ook dat Shades daardoor in het buitenland makkelijk verkoopt. Op zijn naam, ja. En zelfs al is hij een has-been, toch zal hij niets doen wat hij niet graag doet. In Amerika zal hij weleens een actiefilm doen die eigenlijk niet om aan te kijken is. Maar hij zal niet speciaal naar België komen om hier iets te doen dat hem helemaal niet aanstaat. In Oesje!, bij wijze van spreken, was hij niet komen spelen en daar hadden ze hem nochtans ook voor kunnen vragen.

"Het was duidelijk dat het scenario van Shades hem heel erg aansprak. Die thematiek, die personages, al dat gekonkelfoes en gefoefel van de filmwereld: hij kènt dat ook heel goed. Hij weet heel goed wat de wereld, en vooral de filmwereld, te koop heeft, maar hij weigert zich te plooien naar de regels die dat wereldje voorschrijft omdat hij nu eenmaal een rebel is."

Door al die perikelen - hij komt, hij komt niet; hij is er; hij is er nog niet - moet bij regisseur Erik Van Looy toch soms het gevoel ontstaan zijn dat hij met Shades zo'n beetje zijn eigen verhaal aan het verfilmen was.

"Bij momenten wel," knikt hij. "Als je de scènes in de garage aan het einde van de film zorgvuldig bekijkt, kun je zien dat Jan Decleir en Mickey Rourke nooit samen in beeld zijn, want ze hebben elkaar ook nooit ontmoet. We hebben die actiescènes dus twee keer gedraaid. Het was allemaal vrij surreëel, maar ik ben er altijd van overtuigd gebleven dat het uiteindelijk wel zou lukken. Op een zaterdagavond werd de productie stilgelegd en de zondagochtend daarop ben ik gaan voetballen. Dat heeft mij goed gedaan" (lacht).

Shades draait vanaf 15 september in de Belgische bioscopen.

Mickey Rourke als regisseur Paul Sullivan en Mireille Leveque als actrice Michelle. (Foto RV)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234