Donderdag 02/12/2021

Doodsbenauwd voor een busrit

Zowat één op de tien patiënten die bij de huisarts aankloppen, kampt met hyperventilatie. Bij specialisten is dat zelfs één op de zes patiënten en twee van de drie patiënten zijn vrouwen. Hyperventilatie is geen ziekte en er zijn dus geen wonderpilletjes voor te koop. Adequate behandeling bestaat, vooral een snelle diagnose is belangrijk. Klinisch psycholoog Frans Vanhee van het AZ Sint-Jan Brugge heeft een kwarteeuw begeleidingservaring.

Brugge

Van onze medewerkster

Liliane Stakenborghs

Hyperventileren of te veel ademen doet iedereen wel eens en dat is maar goed ook. Flink wat zuurstof binnenhappen, fors koolzuur uitstoten en de spieren stevig spannen kan in bedreigende situaties het leven redden. Bij gevaar moeten we nu eenmaal kunnen wegspringen of vluchten.

Tot daar is er niets aan de hand: het lichaam reageert gepast en instinctief. Anders wordt het wanneer iemand bij stress gaat hyperventileren terwijl geen fysiek gevaar dreigt. Treedt het ingenieuze overlevingsmechanisme dan in werking, dan raakt het lichaam uit balans. Er ontstaat een koolzuurtekort dat hand in hand gaat met een rits vervelende en angstaanjagende klachten.

Die angsten zorgen op hun beurt voor nieuwe stress, waarna men nog forser gaat hyperventileren. Zo gaat het van kwaad naar erger, wordt de cirkel draaiende gehouden en gaat de sneeuwbal pas goed aan het rollen. Vanhee: "Niet zelden worden hier mensen met de MUG-helikopter aangevoerd. Helemaal in paniek. Ze denken dat ze doodgaan en een hartinfarct hebben. Toch blijkt het niets anders dan een acute aanval van hyperventilatie, waarbij het lichaam zich vergist in het lezen van signalen en fout reageert op stress." Bij een vroege diagnose wordt het plaatje soms verbazend snel gekeerd. Inzicht in wat hyperventilatie is en een aantal tips kunnen wonderen doen: in een plastic zakje ademen, de handen in de vorm van een kommetje voor mond en neus houden om zo de eigen uitgeademde lucht weer binnen te halen en de aanval te stoppen. Dat werkt bij iedereen. Voor sommigen is het zelfs genoeg om er een definitieve streep onder te trekken. Zo herinnert Vanhee zich een patiënt, een ingenieur, die bij hem op therapie kwam: "Het verhaal hoe hyperventilatie in zijn werk gaat, was voor de exacte wetenschapper een openbaring. Na amper één sessie was die man gerustgesteld en genezen." Ook relaxatie- en ademtherapie kunnen verlichting brengen.

Hyperventilatie is een complex zoekplaatje dat zich niet altijd even helder laat lezen. Niet zelden is er meer aan de hand dan een ontspoorde stressreactie en schuilt achter de hyperventilatie een ander probleem. Het duiden daarvan is essentieel. Zo niet blijft het bij brandjes blussen. Soms is die oorzaak een medisch probleem. Vanhee: "Enige tijd terug kregen we hier een jongentje van tien met epilepsieaanvallen en hyperventilatie over de vloer. Op voorschrift van de arts slikte hij Prozac. Uiteindelijk bleek het echte probleem astma te zijn."

Niet alleen medische feiten ook trauma's als incest, ingrijpende gebeurtenissen, verlies, verdriet en slecht stressmanagement kunnen leiden tot hyperventilatie. Gedragstherapie kan soelaas bieden. Inmiddels heeft het team van Vanhee heel wat professionele ervaring in de vingers.

Hoe gaat het team te werk? Vanhee: "In een eerste fase pakken wij de hyperventilatie aan, om vervolgens op de achterliggende problematiek te focussen. Die kan erg uiteenlopen. Niet alleen de levensgeschiedenis maar ook de persoonlijkheid speelt een rol."

Voorts onderstrepen Vanhee en collega Fanny Geschier dat iedereen hyperventilatie kan krijgen. Patiënten hebben niet een vast omlijnd profiel en hyperventilatie op zich is geen psychiatrische stoornis. Wel zijn er risicogroepen: perfectionisten, nerveuze mensen en pietjesprecies. "Kwetsbaar zijn ook mensen met minder zelfvertrouwen of personen die gevoelens minder vlot van zich kunnen afgooien", klinkt het bij huisarts Yves Vanlander.

Overigens kan hyperventileren ook bij prettige gebeurtenissen en bij seks. "Hyperventilatie is niet altijd en uitsluitend een gevolg van angst. Wel is het zo dat een omgeving waar men fysiek niet kan ontsnappen, zoals een lift, of waar weinig frisse lucht circuleert makkelijk hyperventilatie uitlokt", aldus Van Diest.

Opmerkelijk is dat twee op de drie hyperventilatiepatiënten vrouwen zijn. "Vrouwen zijn nu eenmaal meer begaan met het gevoelsleven dan mannen", zegt Dr. Vanlander. En, nuanceert Frans Vanhee: "Dames moeten meer jongleren met takencombinaties. Wellicht spelen ook hormonale invloeden een rol." Overigens mag de druk van de samenleving niet worden onderschat. Heel wat mensen worstelen met voortdurend tempo houden en snakken letterlijk en figuurlijk naar adem.

Of een opmars van hyperventilatie valt te noteren, is niet meteen duidelijk. Wel bracht Nederlands wetenschappelijk onderzoek van de jaren negentig, met Hellen Hornsveld als spilfiguur, meer diagnostische zuiverheid. Vandaag wordt hyperventilatie door artsen dan ook beter herkend. Toch blijkt diagnose, vooral bij chronische hyperventilatie met vage klachten, meer dan eens een heikele klus. En dat kan dramatische gevolgen hebben. "Op zich is hyperventilatie geen psychiatrische stoornis maar een fout functioneren. Blijft behandeling uit dan kan de boel ontsporen in fobieën en depressies", aldus Vanhee. Mensen kunnen zich jaren verder slepen met hun klachten en angsten zonder te weten wat precies gaande is. Uit angst dat de klachten opnieuw opduiken, durven zij niet meer naar de supermarkt, op de bus of de tram, autorijden of zelfs de telefoon opnemen. Ze ontsporen, raken almaar meer geïsoleerd, worden fobisch en geloven dat ze gek worden.

De dienst klinische psychologie van het AZ Sint-Jan Brugge kan de toevloed nauwelijks slikken. Vanhee: "De wachttijd loopt hier op tot twee maanden. Diagnostisch scoren wij met een stevig onderbouwd psycho-fysiologisch onderzoek. Wij hanteren standaardklachtenlijsten, kijken naar de manier van ademen en hebben een koolzuurdrukmeter in huis. Bijzonder is dat wij werken buiten een psychiatrische setting. De dienst klinische psychologie is een aparte entiteit."

Wellicht een uniek gegeven in het Belgische ziekenhuislandschap, waar overigens een gepeperd kostenplaatje aan kleeft. Dat heeft alles te maken met het ontbreken van een statuut. Goed nieuws is evenwel dat de wetgeving rond de klinische psychologie zo goed als rond is, zodat wellicht andere ziekenhuizen het Brugse voorbeeld zullen volgen.

'Mensen die hyperventilatie met zich meeslepen, raken almaar meer geïsoleerd, worden fobisch en geloven dat ze gek worden'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234