Zondag 05/12/2021

NieuwsAl-Qaida

Dood gewaande leider van Al-Qaida: ‘VS gebroken en verslagen uit Afghanistan vertrokken’

Fragment uit de nieuwe videoboodschap waarin de Amerikaanse terugtrekking uit Afghanistan wordt vermeld. Beeld RV
Fragment uit de nieuwe videoboodschap waarin de Amerikaanse terugtrekking uit Afghanistan wordt vermeld.Beeld RV

Uitgerekend op de dag dat 9/11 werd herdacht, is de leider van Al-Qaida met een nieuwe boodschap naar buiten gekomen. In de video van een uur spot Ayman Al-Zawahiri (70) met de Amerikanen. “Ze zijn vertrokken uit Afghanistan, gebroken en verslagen.” Zijn verschijning kwam als een grote verrassing, want iedereen ging er stilaan van uit dat de man gestorven was.

Ze houden er altijd de spanning wat in, de mediakanalen van een terreurgroep zoals Al-Qaida. Belangrijke publicaties worden enkele uren — of zelfs dagen — van tevoren aangekondigd, zodat aanhangers én specialisten al wat kunnen speculeren over wat er op stapel zou staan. Maar toen Al-Qaida’s persagentschap As-Sahab (letterlijk: de wolken) vrijdagnamiddag de simpele woorden “Coming soon” de wereld instuurde, was iedereen wel overtuigd dat het een boodschap over 9/11 zou zijn.

Bericht waarmee As-Sahab, het persagentschap van Al-Qaida, liet weten dat er iets op stapel stond. Beeld RV
Bericht waarmee As-Sahab, het persagentschap van Al-Qaida, liet weten dat er iets op stapel stond.Beeld RV

Niet dus. Het was een geschrift van 852 pagina’s met als titel: Het boek en de macht - Overeenkomst en afscheiding - Reflecties over politieke corruptie en de gevolgen in de geschiedenis van de moslims (deel 1). Waarbij uitdrukkelijk vermeld werd dat de schrijver Ayman Al-Zawahiri is. Die man van Egyptische afkomst met een diploma van arts kwam aan de leiding van Al-Qaida toen Osama Bin Laden in 2011 was gedood. Welsprekendheid was nooit zijn grootste kwaliteit en het verbaast dus niet dat hij een boek schreef dat zowel qua onderwerp als qua lengte bitter weinig volgelingen tot het einde zal boeien.

Een natuurlijke dood gestorven

Maar wat wel een golf van ongeloof door het wereldje deed rollen, was de datum die Al-Zawahiri onder de inleiding schreef: april 2021. Dat is een maand na de verspreiding van een video die zowat iedereen had doen besluiten dat hij overleden is. Geruchten dat hij in de herfst van vorig jaar een natuurlijke dood gestorven zou zijn, deden al sinds november de ronde. Sommigen geloofden die en anderen niet. Maar toen Al-Qaida hem op 12 maart van dit jaar opvoerde in een videoboodschap, versterkte dat ironisch genoeg de overtuiging dat hij niet meer onder de levenden is.

‘Dokter Z’ — zoals jihaddeskundigen hem dikwijls noemen — was in die video wel te horen, maar in beeld verscheen hij niet. En op een totale duur van bijna 22 minuten weerklonk zijn stem alleen in zes afzonderlijke fragmenten, samen goed voor drie minuten en 45 seconden. De video ging over het lot van de moslimbevolking in Myanmar, maar naar recente gebeurtenissen in dat land verwees hij niet. Integendeel. Dat Al-Zawahiri sprak over de democratische regering, terwijl die toen al aan de kant geschoven was door een militaire coup, leek te onderstrepen dat het om oudere opnamen ging.

Al-Qaida durft niet te liegen

Merkwaardig was ook dat zijn naam niet vergezeld ging van de woorden “dat Allah hem moge beschermen”. Dat is een geijkte formulering die Al-Qaida eerder nagenoeg altijd gebruikte en alleen op levenden toepasbaar is. Als iemand al gestorven is, dan luidt de wens: “dat Allah hem genadig moge zijn”. Ook die woorden kwamen niet in de video voor, alsof de makers ervoor kozen om de kwestie te ontwijken. Dat zou dan kunnen betekenen dat ze zijn dood nog niet wilden bevestigen, maar er ook niet over durfden te liegen.

Wijlen Osama Bin Laden (links) en zijn toenmalige adjudant Ayman al-Zawahiri in november 2001. Beeld REUTERS
Wijlen Osama Bin Laden (links) en zijn toenmalige adjudant Ayman al-Zawahiri in november 2001.Beeld REUTERS

Toen de stichter van de aan Al-Qaida gelieerde taliban in 2013 stierf, werd dat meer dan twee jaar verzwegen. Om de groepering niet te verzwakken, zo gaf die achteraf toe. Dat motief zou ook kunnen spelen bij Al-Qaida, waar de benoeming van een nieuwe leider moeilijk ligt. Uit onderschepte documenten blijkt dat er in 2014 wel een lijst van opvolgers vastgelegd is. Maar van de vier namen die daarop vermeld staan, zijn er intussen al drie gesneuveld.

Opvolger met huisarrest in Iran

De enige die nog leeft, is de eveneens uit Egypte afkomstige Saif Al-Adel. Maar die zit al jarenlang met een soort van huisarrest in Iran. Terwijl de documenten over de opvolging uitdrukkelijk eisen dat de nieuwe leider zich bevindt in één van de gebieden waar Al-Qaida afdelingen heeft — zoals Afghanistan, Jemen of de Sahel. Dat alles deed de meeste vorsers de voorbije maanden besluiten dat Al-Zawahiri dood is, maar dat Al-Qaida dat verzwijgt totdat Al-Adel uit Iran is weggeraakt.

Maar nu is er dus dat boek — en ook een nieuwe videoboodschap die zaterdagnamiddag verscheen. Anders dan de vorige toont ze Al-Zawahiri wel en in zijn toespraak verwijst hij dus naar de Amerikaanse terugtrekking uit Afghanistan. Dat betekent niet noodzakelijk dat de speech héél recent is opgenomen, want het was al in april dat VS-president Joe Biden verklaarde dat zijn troepen tegen 11 september weer thuis zouden zijn. Maar het minste wat we leren is dus wel dat de Al-Qaidaleider vorig jaar niet stierf en ook nu nog steeds in leven kan zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234