Dinsdag 26/01/2021

Donkere onheilsprofeet of scherpe realist?

In Parijs is de Frans-Joodse filosoof Alain Finkielkraut ingehuldigd als lid van de eminente Académie Française. Maar met zijn pessimistische kijk op de multiculturele samenleving is Finkielkraut, nu officieel 'onsterfelijk', ook flink omstreden.

Clivant,'doormidden snijdend'. Het bijvoeglijk naamwoord komt niet eens in hun gezaghebbendeDictionnairevoor, maar toen de 28 stemmende leden van de Académie Française filosoof Alain Finkielkraut (66) tot hun genootschap toelieten, kozen er 16 voor en 12 tegen hem. Teclivant,zo vonden zijn tegenstanders hem.

Met zijn islamkritische uitspraken splijt Finkielkraut, auteur van boeken alsDe ondergang van het denkenofOngelukkige identiteit,de ontsporing van de multicultuur, als weinig anderen de samenleving in twee, opperden ze.

Eén ingewijde stelde zelfs dat de Académie "de ideeën van Le Pen in haar midden binnenliet" door Finkielkraut zetel 21 aan te bieden, vrijgekomen na de dood van de Belgisch-Franse toneelschrijver Félicien Marceau.

Enkel door de volharding van eeuwig voorzitster en Rusland-kenner Hélène Carrère d'Encausse, alias de Tsarina, en van schrijver Jean d'Ormesson, die het peterschap over Finkielkraut opnam, boog een meerderheid alsnog voor de filosoof, romantische stokebrand en nazaat van Auschwitz-slachtoffers.

Grandioos uit de tijd voor de enen, net vandaag onmisbaar volgens de anderen: een tempel van de intellectuele ritus is de Académie Française alleszins. De instelling werd 400 jaar geleden opgericht door Kardinaal de Richelieu, die de Franse taal aan het firmament wilde zien stralen. In dit kransje opgenomen worden en de titelimmortel('onsterfelijk') meekrijgen, net als destijds Montesquieu of Victor Hugo: voor schrijvers, dichters en denkers is het de ultieme consecratie.

Alleen de prelude al tot Finkielkrauts inhuldiging, gistermiddag om drie uur, had ceremonieel cachet. Uit handen van de Frans-Libanese auteur enacadémicienAmin Maalouf nam hij vorige week zijn degen in ontvangst. Puntgaaf volgens de traditie had Finkielkraut zijn wapen van een drievoudige gravure laten voorzien: een Normandisch rund, zijn lievelingsdier maar ook een verwijzing naar Nietzsches koeien inZo sprak Zarathoestra;de alef, de eerste letter van het Hebreeuwse alfabet; een citaat ten slotte van de in de Grote Oorlog gesneuvelde dichter-essayist Charles Péguy. "Eén en ondeelbare republiek, ons Frans koninkrijk."

De plechtigheid zelf, onder de koepel van het Institut de France, was niet minder illuster. Premier Manuel Valls en de verzamelde intelligentsia luisterden hoe Finkielkraut, in het donkergroene uniform dat oud-topmodel Inès de la Fressange hem aanmat, zijn rede aanhief:"Mesdames, Messieurs de l'Académie..."

Finkielkraut moest zijn woorden aan Marceau opdragen, een Franstalige schrijver uit Kortenberg die tijdens Wereldoorlog II voor Radio Bruxelles werkte, na de Bevrijding tot dwangarbeid veroordeeld werd, zijn Belgische nationaliteit verspeelde maar eerherstel kreeg van generaal De Gaulle.

Zweem van collaboratie

Het mocht niet baten, aan de in 2012 overleden Marceau, auteur van het populaire stukl'Oeufen winnaar van de prestigieuze Prix Goncourt, is altijd een zweem van collaboratie blijven hangen. Zij die menen dat Finkielkraut het pluche niet verdient - en vooral actief zijn op sociale media - lieten niet na er cynisch op te wijzen: ziedaar een reactionair die de fauteuil van een collaborateur bezet.

In zijn discours praatte Finkielkraut Marceaus keuze tijdens de oorlog geenszins goed, al wees hij erop dat achteraf oordelen, zonder rekening te houden met de grijze zone, nogal makkelijk is. "Het geheugen doet de mist optrekken waarin de mensen op het moment zelf verkeerden", oreerde hij.

Kennis, lectuur en inzicht zijn fundamenteel, stelt Finkielkraut. In een interview metDe Morgen,twee jaar geleden, verweet hij de Europese elite het eigen erfgoed in de uitverkoop te hebben gezet. "Frankrijk heeft het moeilijk nieuwkomers op te nemen doordat het het contact met de eigen cultuur kwijt is. De integratiecrisis valt samen met wat ik de crisis van de overdracht noem,la transmission.Niet kennis of belezenheid tellen nog, alleen het spel der meningen. Op die manier reduceren we de democratische gedachte tot een proces van neerwaartse nivellering."

Finkielkraut zelf wordtimmortel,zijn land helaas niet. "Ik heb de liefde voor Frankrijk ontdekt op de dag dat ik besefte dat het sterfelijk was", zei hij aan de Académie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234