Dinsdag 07/02/2023

Donker, duister en dreigend

Thierry De Cordier heeft lang in het Franse binnenland gewoond, maar is al enige tijd teruggekeerd naar Oostende. Misschien is het helemaal niet de Noordzee die De Cordier zo dreigend, duister, adembenemend en subliem heeft geschilderd. Misschien is het een mentale, ideale zee, die de kunstenaar heeft laten stollen in zes monumentale schilderijen.

Iets meer dan twee jaar geleden toonde Thierry De Cordier vier grote werken die hij Verdures noemde: landschappen die marines werden en soms gehuld waren in een ijle, tastbare mist die aan de Engelse schilder William Turner deed denken. In dezelfde ruimtes van Xavier Hufkens Gallery in Brussel hangen nu zes monumentale zeeschilderijen, waarin de metamorfose opnieuw een belangrijke rol speelt.

Het eerste schilderij grijpt de kijker meteen bij het nekvel. Mer montée is een grootschalig werk van 1,7 bij 2,7 meter. Het is niet alleen door zijn afmetingen overdonderend. Het werk is donker, duister en dreigend. Het is dichtgeschilderd. De Cordier schildert en overschildert, zodat de verflagen ondoordringbaar lijken. In de donkerste passages zie je het reliëf van de verf - als geologische lagen of steenkooladers. De Cordier gebruikt niet alleen olieverf maar ook Oost-Indische inkt en emaillak, wat het onpeilbare, harde zwart van de zee verklaart. Een zee van graniet.

De zee is overrompelend, omdat De Cordier veel zee heeft geschilderd: de horizon is hoog, met maar een smalle streep lucht. De toeschouwer is omspoeld door zee, alleen maar zee, en heeft geen enkel oriëntatiepunt. Bij de klassieke marine wordt de zee vanop het land geobserveerd, maar De Cordier laat alle referenties wegvallen. Er is alleen opspattend sop, met meesterlijke hand geschilderd. Er is zwart water en wit schuim, een kolkende zee in verf gestold - niets meer, niets minder.

Big bang

In het tweede schilderij Mer du Nord étude no 1 is er zo mogelijk nog meer zee. Het werk lijkt lieflijker door zijn wat zachtere, vloeiender borsteltrekken, een groter aandeel van blauw en groen, en een spoor van wit schuim, alsof we naar het kielzog van een schip kijken. Maar in in het water tekent zich een onheilspellende kring af. Het begin van een draaikolk? De gevreesde maalstroom? De stilte voor de storm?

Mer haute is een verrassend werk. De Cordier heeft het liggende formaat ingeruild voor een verticaal, staand schilderij. Hoogst ongewoon voor een marine. De toeschouwer kijkt daardoor op tegen een muur van vallend water, een verzwelgende vloedgolf. Het zou ook een waterval kunnen zijn, die van een hoogte naar beneden dondert. De Cordier noemt het dreigende schilderij liefkozend la petite espagnole, wegens de fijne, oude lijst met kleine zware krullen waarin hij de marine heeft gevat. Een fraai contrast. De Cordier heeft elk werk overigens op een andere manier ingelijst, net zoals hij experimenteert met allerlei 'media': doek, paneel, papier.

Een vergelijkbare verticaliteit zit in Mer grosse. De titel bevat ongetwijfeld een Cordieraanse woordspeling: grosse verwijst naar grossesse - zwangerschap - en la mer verwijst, zoals wel vaker bij de schilder, ook naar zijn (Franstalige) moeder - la mère. Er zit een opmerkelijke onderzeese opwaartse stuwing in dit schilderij, alsof de zee zwanger is. Maar waarvan?

De uitwerking zien we op het voorlaatste schilderij. Daar is de zee een berg geworden. Verrassend en tegelijk ook niet, want een dergelijk berglandschap lag al embryonaal besloten in de eerste marine van de cyclus. De zee heeft een berg gebaard. Het zwarte water is graniet, de witte schuimkoppen zijn sneeuw, de hoge golven zijn bergtoppen - en vice versa. Het schilderij heet Zeeberg en De Cordier heeft in de verf volgende worden gekrast: "Alpensee. Mais moi, à mon tour, je perçois / La Montagne, c'est la Mer,/ et la Mer, c'est la Montagne." Hij verwijst ook naar de legendarische Chinese landschapschilder Shitao (1642-1718).

De vreugde na het beëindigen van de serie marinelandschappen heeft De Cordier uitbundig gevierd met Zeestuk, een snel en fel geborstelde 'folie': een omgekeerd vuurwerk van zwart, wit en blauw tegen een groene achtergrond. Je kunt er van alles in projecteren: een borst, een tepel, schaamhaar. Maar dit laatste schilderij laat paradoxaal het begin zien: dit is het picturale embryo van de serie, dit is de oerkracht, de big bang. Hier was de schilder zwanger van.

Amoreel

William Turner, de 19de-eeuwse Britse schilder, liet zich naar verluidt ooit aan een scheepsmast vastbinden om een storm op zee aan den lijve te ondervinden en zo accuraat mogelijk te kunnen weergeven. De Cordier lijkt dit ook te hebben gedaan. Maar De Cordier is geen 19de-eeuwer en geen romanticus, dat zegt hij zelf in een statement. De Cordier is Turner niet en De Cordier is evenmin Caspar David Friedrich: bij De Cordier geen anekdotiek en geen theologie van het landschap. Er is alleen de 'werking' van het landschap, zoals hij dat zelf noemt. Het landschap als duistere, dreigende macht, als nauwelijks te beheersen oerkracht. De natuur 'is' en 'doet'. De natuur is amoreel. De natuur is ook glorieus en adembenemend, vernietigend en levenbarend. En de natuur zwijgt, zoals deze schilderijen.

Schoonheid, vreselijke schoonheid mag weer in de kunst. Zoals in deze zes, sublieme schilderijen van Thierry De Cordier.

Tot 10 december in Xavier Hufkens Gallery, Sint-Jorisstraat 6-8, Brussel. Di-za 12-18 uur, www.xavierhufkens.com, (02)639.67.30

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234