Maandag 18/10/2021

Reportage

Donetsk leeft van hulp miljardair Achmetov

Medewerkers van het Rinat Achmetov-fonds stellen voedselpakketten samen in het verlaten stadion van de voetbalclub Sjachtar Donetsk, waarvan Achmetov de eigenaar is. De schatrijke zakenman, voorheen de koning van de Donbas, is naar Kiev uitgeweken. Hij onderhoudt echter ook contacten met de rebellen. Beeld REUTERS
Medewerkers van het Rinat Achmetov-fonds stellen voedselpakketten samen in het verlaten stadion van de voetbalclub Sjachtar Donetsk, waarvan Achmetov de eigenaar is. De schatrijke zakenman, voorheen de koning van de Donbas, is naar Kiev uitgeweken. Hij onderhoudt echter ook contacten met de rebellen.Beeld REUTERS

De miljardair Achmetov, de rijkste man van Oekraïne, bezit fabrieken aan beide zijden van het conflict en moet laveren tussen Kiev en de rebellen.

Voetbal mag dan oorlog zijn, in de reusachtige Donbas Arena in Donetsk heeft het voetbal het toch van de echte oorlog verloren. Sinds het uitbreken van het conflict hebben de spelers van Sjachtar Donetsk de wijk genomen naar Lvov, in het westen van Oekraïne. Het stadion, nog maar zes jaar oud, wordt nu gebruikt als verdeelpunt voor noodhulp aan de bevolking van het rebellenbolwerk.

In de fanshop, die verborgen ligt achter een berg zandzakken, gaan geen shirts van spits Luiz Adriano en andere Sjachtar-vedettes meer over de toonbank, maar wachten moeders geduldig terwijl medewerkers van het Rinat Achmetov-fonds hun documenten controleren. Eén keer per maand mogen ze een hulppakket met melkpoeder, babyvoedsel en pampers ophalen voor hun kinderen.

Het hulpproject wordt gefinancierd door Rinat Achmetov, eigenaar van Sjachtar Donetsk en de rijkste man van Oekraïne. De zakenman, die een gigantisch imperium van energiebedrijven, kolenmijnen en staalfabrieken bezit, heeft na de pro-Russische rebellie de benen genomen naar Kiev, maar probeert nog steeds een voet tussen de deur te houden bij de nieuwe bazen van de Donbas, waar hij tal van mijnen en bedrijven bezit.

De bevolking is hem dankbaar, zeker nu Kiev de betaling van de pensioenen, kinderbijslag en andere uitkeringen in het rebellengebied heeft stopgezet. Er komt geen geld meer uit de geldautomaten en geld ophalen bij een bank in het Oekraïense deel is er ook niet meer bij: de inwoners van Donetsk moeten een pasje hebben om door de controleposten te komen.

undefined

'Achmetov wordt hier als een held vereerd. Iedereen leeft van hem', zegt Larisa Goetsal (50), die een hulppakket voor haar acht maanden oude kleinzoontje heeft meegekregen. 'Meer dan twee weken doen we niet met de spullen, maar zonder zouden we het hoofd niet boven water kunnen houden.'

Tegenover het stadion, dat de oorlog vrijwel ongehavend heeft doorstaan, deelt de charitatieve instelling van Achmetov voedsel uit aan bejaarden. 'Natuurlijk zijn we Achmetov dankbaar', zegt de 65-jarige ex-mijnwerker Anatoli Ivanovitsj. Zijn achternaam wil hij niet geven, want hij mag Achmetov dan dankbaar zijn, tegelijk vindt hij dat de oligarch eigenlijk een 'verrader' is. 'Waarom is hij uit Donetsk gevlucht? Hij zou hier moeten zijn en ons moeten helpen in plaats van die fascisten in Kiev.'

Het tekent de ongemakkelijke positie waarin Achmetov verkeert. Onder de vorig jaar afgezette president Janoekovitsj was hij de ongekroonde koning van de Donbas. Hij was de belangrijkste geldschieter van Janoekovitsj' Partij van de Regio's en hielp hem in 2010 aan de macht komen. Nu moet hij voorzichtig tussen Kiev en de rebellen laveren om te voorkomen dat hij zijn imperium kwijtraakt.

undefined

Achmetov. Beeld Photothek via Getty Images
Achmetov.Beeld Photothek via Getty Images

Achterdocht

De rebellen bezien hem met de nodige achterdocht, vooral omdat hij wist te voorkomen dat de havenstad Marioepol vorig jaar in handen viel van de rebellen. Achmetov riep toen de arbeiders van zijn staalfabrieken de straat op om de rebellen uit de stad te verdrijven, zonder dat er een schot viel. Nu kunnen de rebellen de strategische havenstad alleen in handen krijgen door een nieuw offensief te lanceren.

Maar ook bij de Oekraïners ligt hij niet helemaal goed. In Kiev gaan hardnekkige geruchten dat Achmetov, wiens vermogen op ruim 6 miljard euro wordt geschat, nauwe betrekkingen heeft met rebellenleider Aleksandr Chodakovski en zelfs diens Vostok-bataljon zou financieren. Achmetov ontkent dat. Zijn woordvoerster wijst erop dat hij alleen in Oekraïne belasting afdraagt. Begin dit jaar werd de zakenman door de Oekraïense autoriteiten aan de tand gevoeld op verdenking van het financieren van de rebellen. Maar uiteindelijk liet Valentin Nalivajtsjenko, de chef van de Oekraïense veiligheidsdienst, vorige maand weten dat er geen aanwijzingen zijn dat Achmetov zich daarmee bezighoudt.

De Oekraïense autoriteiten proberen wel paal en perk te stellen aan de macht van Achmetov. De openbaar aanklager is een onderzoek begonnen naar de privatisering van enkele energiebedrijven onder president Janoekovitsj. Die bedrijven zouden tegen een veel te lage prijs aan Achmetov en een zakenpartner zijn verkocht. Maar Kiev durft ook weer niet al te hard tegen de oligarch uit de Donbas op te treden, uit vrees dat hij de kant van de rebellen kiest.

undefined

Ook de rebellen durven Achmetov niet al te hard aan te pakken. Aanvankelijk dreigden de leiders van de door de rebellen uitgeroepen Volksrepubliek Donetsk (DNR) zijn fabrieken en mijnen te nationaliseren. 'Als die bedrijven niet nauw met ons gaan samenwerken, dan hebben we geen andere keuze', liet Denis Poesjilin, een van de DNR-leiders vorig jaar weten. Maar zover is het nooit gekomen.

Achmetovs kapitale residentie aan de rand van Donetsk staat nog altijd leeg, maar wordt netjes bewaakt door de rebellen. Ook zijn ondernemingen zijn nog in zijn handen, al ligt een aantal ervan stil als gevolg van de oorlog.

Volgens sommigen zou Vostok-commandant Chodakovski een stokje hebben gestoken voor de plannen om Achmetov zijn ondernemingen af te nemen, maar ook andere rebellenleiders waren ertegen. 'Achmetov mag zijn bedrijven houden in ruil voor het overeind houden van de werkgelegenheid en de lonen', legde voormalig DNR-premier Aleksander Borodaj uit. 'De Volksrepubliek Donetsk leeft praktisch van de hulp vanhet Rinat Achmetov-fonds.'

undefined

Een Oekraïense soldaat in Kurahovo, in de Donetsk-regio. Beeld AP
Een Oekraïense soldaat in Kurahovo, in de Donetsk-regio.Beeld AP

Rebellen zetten hulporganisatie buiten de deur

De rebellen in het oosten van Oekraïne hebben de vestigingen van de hulporganisatie International Rescue Committee (IRC) gesloten. Stafmedewerkers zijn korte tijd in de stad Donetsk vastgehouden en vervolgens in een bus naar de Oekraïense hoofdstad Kiev gezet. De rebellen beschuldigen IRC-medewerkers van spionage. Dat meldde de BBC donderdag.

IRC, dat wordt geleid door de Britse oud-minister van Buitenlandse Zaken David Miliband, broer van de Labour-leider, zet zich in voor slachtoffers van conflicten en rampen. In het oosten van Oekraïne ijverde IRC voor betere hygiëne voor vrouwen en verbetering van de veiligheid van de bevolking. Volgens de rebellen probeerden IRC-medewerkers in contacten met rebellen geheime informatie los te krijgen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234