Donderdag 26/11/2020

Donderwolken

De eerste jaren van het nieuwe millennium worden een moeilijke periode voor de Blairs. Tony wordt geconfronteerd met internationale problemen die hem boven het hoofd dreigen te groeien, terwijl Cherie een miskraam krijgt en beschuldigd wordt van malversaties met vastgoed.

"Iedereen weet nog waar hij op 11 september 2001 was. Ik zat op het advocatenkantoor. Ik had twee vergaderingen over verschillende zaken: een in de ochtend en een in de middag. De ochtendvergadering was juist voorbij toen het nieuws begon binnen te sijpelen. Mijn eerste reactie was direct terug te gaan naar Nummer 10. Als er iets belangrijks gebeurt, is het zaak om in Downing Street te zijn.

"Tony zat in Brighton, waar hij een toespraak moest houden voor het TUC-congres. Zijn toespraak werd in handen geven van afgevaardigden.

"Hij ging rechtstreeks terug naar Londen. Zijn overheersende gedachte was dat de rook eerst moest optrekken en dat het vertrouwen geen deuk mocht oplopen - vooral in de financiële sector. Hij was ervan overtuigd dat de Amerikanen zich zwaar op de proef gesteld voelden en dat we hun moesten laten weten dat ze niet alleen stonden.

"Tony bleef voortdurend zichtbaar. Vanaf het begin was dit het tegenovergestelde van een bunkermentaliteit. In zijn eerste tv-toespraak, minder dan een uur nadat het nieuws over de aanslagen bekend was geworden, zei hij: 'Ik hoop dat u samen met mij bereid bent ons medeleven te betuigen met het Amerikaanse volk en met president Bush, namens het Britse volk. Het massaterrorisme is het nieuwe kwaad in onze wereld en wordt gepleegd door fanatiekelingen die geen enkel respect tonen voor het menselijke leven. Alle democratische landen moeten zich verenigen om dat kwaad uit onze wereld te verdrijven.'

"Drie dagen later hield Tony tijdens een speciale zitting van het Lagerhuis een geweldige toespraak, die een boodschap bevatte voor Groot-Brittannië én voor de hele wereld: Eén ding is in elk geval glashelder. Door hun daden zijn deze terroristen en de mensen die achter hen staan de vijand geworden van de beschaafde wereld. Het doel is die mensen die deze schandelijke daad hebben georganiseerd, eraan hebben bijgedragen, erbij hebben geholpen en ertoe hebben opgeroepen, ter verantwoording te roepen.

"'De mensen die hen onderdak verlenen of hen ondersteunen, kunnen een keuze maken: ze staken de bescherming van onze vijanden, of ze zullen zelf als onze vijanden worden beschouwd... We weten nog niet precies wat de bron is van dit kwaad. Maar als het de zogenoemde islamitische fundamentalisten betreft - en daar lijkt het op-, dan weten we dat ze niet spreken namens de overgrote meerderheid van fatsoenlijke, gezagsgetrouwe moslims in de wereld. Ik zeg tegen onze Arabische en islamitische vrienden: u noch de islam is hier verantwoordelijk voor. Integendeel, ik weet dat u net zo geschokt bent als wij door deze terreurdaden. We vragen u, als onze vrienden, u bij ons aan te sluiten om een einde te maken aan dit barbaarse gedrag, dat volkomen in tegenspraak is met de geest en de leer van de islam.'

"The Washington Post beschouwde hem, naast de New Yorkse burgemeester Rudy Giuliani, als de 'enige politicus die de verbijstering en het ongeloof in de wereld wist te doorbreken'. Tot de slachtoffers behoorden 67 Britten, een klein aantal vergeleken met het uiteindelijke aantal slachtoffers van drieduizend, al is het de grootste terreuraanslag op Britse burgers ooit. Die vrijdag bezochten we samen een herdenkingsdienst in St Paul's Cathedral. Het was een ontroerende bijeenkomst. We waren allemaal geschokt en bovendien was het hartverscheurend om de familieleden - vrouwen, kinderen - te zien, want een groot aantal vermisten en doden was nog relatief jong.

"Tony wilde de nieuwe Amerikaanse president, George Bush, zo snel mogelijk onder vier ogen spreken. De week daarop al vlogen we naar Amerika. In de tussenliggende dagen had hij de belangrijkste Europese leiders al ontmoet. Hij vond dat de reactie op de aanslagen een internationaal karakter moest hebben, in plaats van dat Amerika dat alleen zou doen.

"Ik had George Bush eind februari van het jaar daarvoor voor het eerst ontmoet, op Camp David, kort nadat hij president was geworden. We hadden George W. op televisie gezien en kregen niet de indruk dat de internationale politiek nu zijn fort was. Toch was Tony ervan overtuigd dat ze een goede verhouding met elkaar zouden krijgen. Anderen in de Labourpartij hadden daar gemengde gevoelens bij. 'We kunnen gewoon niet ontkennen dat het voor hem evenmin een ideale situatie is', zei ik. 'Hij weet dat wij bevriend zijn met de Clintons. En hij weet ook dat jij een Labourpremier bent en al die andere dingen. Iedereen zal een beetje nerveus zijn en proberen het beste ervan te maken.'

"Dat de ontmoeting plaats zou vinden in de quasirustieke omgeving van Camp David was in zekere zin illustratief voor de verschillen tussen de twee mannen. Bill Clinton had ons getrakteerd op een officieel diner in het Witte Huis, met Stevie Wonder en Elton John. De Clintons kwamen meestal pas later op de avond op gang, terwijl het echtpaar Bush al om tien uur tussen de klamme lappen lag. We waren uit Ottawa gekomen, waar ik half doodgevroren was, niet wetend hoe ongehoord koud het was. Van Washington vlogen we verder met de presidentiële helikopter, de Marine One, veeleer een klein vliegtuig dan een helikopter.

"De eerste avond met het echtpaar Bush zaten we al vroeg aan het diner. Toen we klaar waren, zei de president: 'Zullen we een film gaan kijken?' En dat deden we. Hij kreeg de nieuwste films allemaal op dvd, vertelde hij, en die avond keken we naar Meet the Parents, met Robert De Niro. Er stonden leunstoelen rond de tv en ik zat naast George, die al snel zat te schateren van het lachen. Het was een aangename, rustige avond. We waren niet met z'n vieren; we werden vergezeld door onze ambassadeur Christopher Meyer en Catherine, en natuurlijk waren Jonathan, Alastair en de anderen er ook bij.

"Dit was die beroemde gelegenheid waarbij George opmerkte dat hij en Tony allebei hun tanden met Colgate poetsten. Ze konden het verrassend goed met elkaar vinden. George is een grappige, charmante man, met een goed gevoel voor humor. Hij krijgt zo'n slechte pers, zegt hij, omdat hij 'met een Texaans accent' spreekt. Bill Clinton kwam ook uit het zuiden, maar terwijl Clinton met een zuidelijk accent spreekt, denkt hij niet zuidelijk - en Bush denkt wel Texaans.

"Voorafgaand aan de ontmoeting was er de nodige spanning geweest, maar toen we vertrokken, was de algemene indruk dat dit 'een man is met wie we prima zaken kunnen doen'. We zijn het misschien niet eens over kwesties die in onze eigen landen spelen, maar op het gebied van internationale diplomatie is dat niet echt relevant. Die speciale verhouding was precies de reden waarom er geen twijfel bestond dat we, toen de Republikeinen de macht overnamen, alles in het werk zouden stellen om een goede relatie met hen op te bouwen."

In het late voorjaar van 2002, het jaar van het overlijden van de koningin-moeder, ontdekt Cherie tot haar verbazing dat ze weer zwanger is. Leo's geboorte had al een wonder geleken en onderhand was ze nog eens bijna drie jaar ouder. Aan de ene kant ziet ze op tegen een nieuwe zwangerschap, maar anderzijds realiseert ze zich dat het leuk zou zijn voor Leo om niet op te groeien als bijna enig kind. Haar gynaecologe, Susan Rankin, zorgt ervoor dat er thuis een echografie kan worden gemaakt.

"De radioloog was helemaal lyrisch. 'Nooit eerder heb ik een baby gezien in een moeder van uw leeftijd die niet via ivf werd verwekt', zei ze. Tony was minder in de wolken. 'Ik weet eigenlijk niet of ik op m'n vijftigste nog wel vader wil worden', zei hij.

"Deze keer besloten we niemand iets te vertellen over mijn zwangerschap. Zelfs niet aan mijn eigen vader en moeder. Alleen Jackie, ons kindermeisje, en de kinderen waren op de hoogte. In tegenstelling tot de vorige keren voelde ik me ditmaal helemaal niet goed. Ik besefte dat het een moeilijke zwangerschap zou worden. Het merendeel van de tijd voelde ik me gewoon beroerd.

"Op 5 augustus liet ik een nieuwe echo maken. Het was dezelfde radioloog als de vorige keer en ze was opnieuw helemaal opgewonden en bleef maar zeggen hoe zeldzaam het was voor iemand van mijn leeftijd om zwanger te zijn van een natuurlijk verwekte baby. Ze gleed met de sensor over mijn ingevette buik, maar plotseling stopte ze.

"'Het hartje klopt niet', zei ze, nog steeds naar het scherm starend.

"Een paar tellen lang begreep ik het niet.

"'Wat zei u?'

"'Het hartje klopt niet, mevrouw Blair. Ik ben bang dat de baby dood is.'

"'O', zei ik, 'daarom voel ik me beter.' Want dat was zo. Sinds enkele dagen was het voortdurende gevoel van misselijkheid verdwenen. Ik zei haar dat ik naar de wc moest en ze verwees me naar een toilet vlak naast de spreekkamer. Ik was nog maar nauwelijks gaan zitten of het bloeden begon. Later heb ik gedacht dat het net leek alsof mijn lichaam, nu ik het eenmaal wist, de baby los kon laten.

"Tegen de tijd dat ik eindelijk uit het toilet kwam, was dokter Rankin gearriveerd. Ze moesten mijn baarmoeder schoon schrapen - dilatatiecurettage - zei ze. 'We zullen proberen u zo snel mogelijk uit het ziekenhuis te krijgen.' Niemand behoefde het te weten. Voorlopig zou ik gewoon terug moeten gaan naar Downing Street en rusten.

"Thuis liep ik de trap op naar boven en voelde me plotseling oud, stokoud. Ik kroop onder de lakens en bleef zo liggen, mijn oren vol rare geluiden. Pas toen ik Tony aan de lijn kreeg, liet ik me gaan. Hij zei dat hij meteen naar Londen zou komen, zodra hij de zaak had uitgelegd aan mijn moeder en de kinderen. Twintig minuten later belde hij terug. Alles was oké met de kinderen en hij hoopte dat ik het zou begrijpen, maar hij moest het aan Alastair vertellen. O ja, Alastair. Ik bleef gewoon liggen wachten. Opnieuw de telefoon, deze keer waren ze allebei aan de lijn.

"Er waren implicaties als we niet met vakantie zouden gaan, zeiden ze. Het was bekend dat we naar Frankrijk zouden vertrekken. Het had allemaal te maken met Irak. Er waren geruchten geweest dat wij wellicht troepen zouden sturen. Als we niet met vakantie gingen, bestond de mogelijkheid dat dat een verkeerd signaal zou geven. Ze hadden besloten dat het beter zou zijn de pers te vertellen dat ik een miskraam had gehad. Ik kon mijn oren niet geloven. Daar lag ik te bloeden en zij hadden het erover wat ze precies tegen de pers moesten zeggen. Ik legde de hoorn op de haak en staarde naar het plafond, terwijl de pijn zich meester van me maakte.

"Voor Tony zelf leek het overheersende gevoel opluchting te zijn. 'Je weet dat je voelde dat er iets niet helemaal klopte, Cherie', zei hij. 'Dit is waarschijnlijk gewoon maar het beste.' Ik besef nu wel dat hij gewoon zijn best deed me op te beuren, het kwam gewoon wat onhandig over. Natuurlijk had hij gelijk, maar ik was verbaasd over de mate waarin het mij aangreep. Ik was immers niet kinderloos. Ik had vier prachtige, gezonde kinderen. En toch werd ik overweldigd door een enorm gevoel van verlies. Meer dan voor wie dan ook was de baby voor mij een realiteit geweest. Ik had hem gezien. Ik heb nog altijd de echografie."

Een ongeluk komt nooit alleen. Niet lang na haar miskraam wordt Cherie opnieuw het mikpunt van de pers. Het begint onschuldig, als ze een vriendin vertelt dat ze van plan is een appartement te huren in Bristol, waar zoon Eaun gaat studeren. De vriendin raadt haar aan om niet te huren maar te kopen, dat is een verstandige investering. Cherie vindt dat een goed idee en koopt uiteindelijk niet een maar twee appartementen, eentje voor haar zoon en eentje om zelf te verhuren.

Helaas komt ze tijdens de transactie in contact met Peter Foster, de partner van weer een andere vriendin, die haar graag wil adviseren. Cherie wimpelt hem af, maar Foster blijkt een oplichter te zijn die met een lasterverhaal over financieel geknoei naar de pers stapt. Cherie is eerst zo dom om te ontkennen dat ze Foster kent, waarna een heus schandaaltje losbarst. Ze heeft zichzelf niets te verwijten, maar voor de public relations is het hele incident een ramp.

"Trouw aan dat briljante grondbeginsel van de sensatiepers - geen rook zonder vuur - bleef 'Cheriegate', zoals het geestig was gedoopt, wekenlang aanslepen, totdat ten langen leste de belangstelling ervoor wegebde. Het enige positieve aan de hele zaak waren de meelevende brieven die ik ontving, van de liefdadigheidsinstellingen waarbij ik betrokken was, van collega's uit de advocatuur en de rechtelijke macht, van politici van beide zijden van het Huis, van priesters en dominees, monniken en nonnen, van vrienden en van mensen die ik nooit had ontmoet en ook nooit zou ontmoeten.

"Ik kreeg zelfs een aardige brief van prins Charles. Hoewel ik ze destijds uiteraard allemaal beantwoord heb, zullen ze nooit precies weten hoe ongelooflijk veel hun steun voor mij heeft betekend. Die sympathiebetuigingen van zoveel uiteenlopende mensen zorgden ervoor, net als na mijn miskraam van nog geen zes maanden geleden, dat het allemaal nog net draaglijk bleef. Ik had het gevoel niet helemaal alleen te staan.

"Uiteindelijk werd Peter Foster het land uitgezet. Foster zit op dit moment in Australië een gevangenisstraf uit van vierenhalf jaar wegens fraude. Zelfs vervalsen was hem niet te min. Een paar maanden nadat hij het land was uitgezet, had hij opnieuw contact opgenomen met de Mail en kopieën gestuurd van vervalste e-mails die moesten aantonen dat ik geprobeerd zou hebben geld naar een buitenlands belastingparadijs te sluizen. Hij had er duidelijk geen idee van hoe weinig geld we hadden."

"Terwijl al deze onzin speelde, begon de toestand in Irak hoe langer hoe meer gespannen te worden en dat betekende voor Tony niet alleen een dag en nacht rinkelende telefoon, maar ook eindeloze bilaterale gespreksrondes, waarbij ik hem soms moest vergezellen.

"Op 11 oktober waren we naar Moskou gevlogen voor een ontmoeting tussen Tony en Vladimir Poetin. Het doel van de bijeenkomst was de Russische president ervan te overtuigen dat de Verengde Naties zich eendrachtig moesten tonen, zodat de Amerikanen niet het gevoel kregen eenzijdig te moeten optreden. Het was een kans, zei Tony, om te laten zien dat in de nieuwe wereldorde de Verenigde Naties wel degelijk macht hadden en dingen voor elkaar konden krijgen. Ik herinner me dat Poetin zich die avond enorm inspande om ons duidelijk te maken dat hij verre van een overtuigd communist was geweest, maar juist altijd een godsdienstig man die een sterke band had met de orthodoxe kerk. Hij heeft mij evenwel niet helemaal weten te overtuigen.

"Je voelde gewoon dat in hem nog altijd de voormalige KGB-agent schuilde. Hij heeft een enorm krachtige uitstraling, hij is breed geschouderd en houdt zich uitstekend in vorm met judo. Hij hecht veel waarde aan fysieke kracht, zowel die van hemzelf als die van Rusland. Dit is niet een man die je tegen je in het harnas wilt jagen.

"Dat hij ons uitnodigde op zijn privédatsja was een teken dat hij ons goedgezind was en die avond brachten we, afgezien van de tolk, gewoon met z'n vieren door. Het was in feite een jachthut en Ljoedmila, zijn vrouw, was er zelfs nooit eerder geweest. Hun voornaamste datsja lag tenslotte net buiten Sint-Petersburg. De maaltijd was traditioneel Russisch en lag zwaar op de maag: veel vlees en geen groente, tenzij je de augurken meetelde. Toen we klaar waren, stond Poetin op en rekte zich uit.

'En nu', sprak hij, 'wil ik jullie meenemen op everzwijnjacht.' Het was op dat moment ongeveer halfelf 's avonds. De wanhoop was van mijn gezicht af te lezen. Niemand had iets gezegd over jagen op wilde zwijnen of op wat dan ook, ik was gekleed voor een diner, met hoge hakken en een japon, en de temperatuur buiten lag ver onder het vriespunt. Tony kwam me in mijn mantel helpen.

"'Tanden op elkaar meid en niet zeuren.'

"Ljoedmila wierp me een blik toe: zij kon zich ook wel iets leukers voorstellen.

"Buiten was het aardedonker en ik kon absoluut niets doen aan het geklikklak van mijn hoge hakken op het betonnen pad, terwijl de anderen allemaal overdreven heimelijk hun weg zochten. Ik was verstijfd van angst.

"De met machinegeweren uitgeruste Russische lijfwachten bevonden zich ergens achter ons, terwijl onze eigen lijfwachten zich vermoedelijk weer achter hen bevonden. Dat hoopte ik althans, voor het geval wij op het punt stonden ceremonieel vermoord te worden. Ik wist niet of ik banger moest zijn voor al dat wapentuig of voor de wilde zwijnen waarvan ik foto's had gezien en waarvan ik wist dat het bijzonder wreedaardige dieren zijn. Poetin leidde ons naar een schuilhut en deed ons de fijnere kneepjes van de zwijnenjacht uit de doeken, terwijl hij door het vizier van zijn geweer met nachtvisie tuurde. Ooit, dacht ik bij mezelf, zal ik mijn kleinkinderen hierover vertellen. Ongetwijfeld zal tot hun grote teleurstelling, maar niet de mijne, het verhaal niet eindigen met een gewelddadige ontknoping. We hebben die avond niet één wild zwijn te zien gekregen, laat staan gedood.

"De Russische gastvrijheid is niet voor tere zieltjes. De dag daarop kregen we te horen dat we zouden gaan picknicken. De temperatuur was opnieuw onder nul, maar het was heel erg mooi, op een woeste manier, met een immens meer en overal watervogels en glitterende rijp. Er werd een everzwijn geroosterd boven een gigantisch vuur en daarnaast was er in een soort prieeltje een tafel gedekt, compleet met wit tafellaken en zilveren bestek.

"Toen hij me zag rillen van de kou beval Poetin een van zijn soldaten me zijn overjas, die zo uit Dokter Zjivago had kunnen komen, te geven. En toen restte er nog slechts één ander praktisch probleempje. Om het vlees te kunnen snijden, moest ik mijn handschoenen uittrekken, maar als ik mijn handschoenen uittrok, vroor het bestek vast aan mijn huid. Het everzwijn was overheerlijk, maar het was zo verschrikkelijk koud dat ik overdrijf als ik zou zeggen dat ik ervan heb genoten.

"De ontmoeting werd daarentegen algemeen beschouwd als een succes.

"Tony had de indruk dat Poetin begreep wat zijn beweegredenen waren, dat hij dit niet slechts had gedaan als boodschappenjongen van de Amerikaanse president maar omdat hij wilde dat het VN-systeem zou functioneren.

"In december gingen we op soortgelijke missie naar de Schröders in Berlijn. Gerhard Schröder was in 1998 aan de macht gekomen en aangezien hij sociaaldemocraat was en een vernieuwer was er sprake van een natuurlijke affiniteit. Zijn vrouw Doris had kort blond haar en was journaliste geweest, ondanks haar frêle verschijning. Ik mocht haar. In tegenstelling tot het gangbare gebruik waren we te gast bij hen thuis, waar we kennismaakten met haar dochter uit een vorig huwelijk.

"Opnieuw was het een heel ongedwongen ontmoeting, gewoon met ons vieren. Gerhard verzekerde Tony dat, hoewel hij op eieren moest lopen met het oog op zijn eigen politieke positie, hij de Amerikanen niet zou dwarsbomen indien die met een VS-mandaat zouden opereren. Maar uiteindelijk vormden hij, Jacques Chirac en Poetin een bondgenootschap dat Tony's pogingen eendracht te smeden om zeep heeft geholpen. Op 24 februari 2003 steunden de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Spanje een nieuwe resolutie. Frankrijk kondigde aan een veto uit te spreken over die nieuwe resolutie 'wat de omstandigheden ook mochten zijn'. Zij werd nooit geratificeerd.

"Na die avond bij de Schröders was er een vraaggesprek met Tony op het radiostation voor de Britse strijdkrachten in Duitsland, vlak voor Kerstmis. Zij wisten beter dan wie dan ook dat de voorbereidingen voor een invasie in Irak al in een vergevorderd stadium waren. Toen hem een vraag werd gesteld over de uiteindelijke beslissing om al of niet ten strijde te trekken, en hoe moeilijk die beslissing zou zijn, antwoordde Tony: 'Dit zijn de allerzwaarste beslissingen omdat je weet dat er mensenlevens op het spel staan, en dat is waarom wij nooit ten strijde mogen trekken voordat we alle andere opties en mogelijkheden volledig hebben uitgeprobeerd.'

"Dat was daadwerkelijk wat hij voelde, waarmee hij zich bezighield en waarmee hij zich bezig had gehouden, maanden achter elkaar. Op hetzelfde moment dat Tony zijn best deed een bondgenootschap tussen de Europese leiders te smeden, overlegde hij ook met Chili, Kameroen en Angola, destijds allemaal lid van de Veiligheidsraad, met gesprekken die tot diep in de nacht duurden, in een wanhopige poging een verenigd front te behouden, opdat Saddam Hoessein uiteindelijk zou inbinden. Dat was de boodschap.

"En dat is waarom, toen Chirac zei dat hij die tweede resolutie niet zou steunen 'wat de omstandigheden ook mochten zijn', al Tony's omzichtige onderhandelingen teniet werden gedaan, en hij wist dat als Saddam Hoessein niet zou inbinden, de Amerikanen hoe dan ook ten aanval zouden trekken.

"Dat is uiteraard precies wat er is gebeurd. George Bush bood hem een uitweg, maar die weigerde Tony. Hij vond dat hij Amerika moest steunen, omdat hij meende dat dat de juiste handelwijze was. Hij kon niet toezien dat Saddam Hoessein ongestraft de internationale gemeenschap aan zijn laars lapte en het leven van zijn eigen volk tot een hel maakte. De teerling was geworpen. Daarna was het slechts een kwestie van tijd.

"Tot op de avond van 10 maart de rode telefoon in ons appartement overging.

"Het was het telefoontje dat Tony al had verwacht. Het waren de Amerikanen om te zeggen dat ze tot de aanval overgingen."

MORGEN:

De oorlog in Irak en de onvoorwaardelijke steun van de regering van het Verenigd Koninkrijk aan George Bush lokken veel verzet uit, ook binnen de Labourpartij. De druk eist zijn tol en Tony moet een hartoperatie ondergaan.

Ze hadden besloten dat het beter zou zijn de pers te vertellen dat ik een miskraam had gehad. Ik kon mijn oren niet geloven. Daar lag ik te bloeden en Tony en Alastair hadden het erover wat ze precies tegen de pers moesten zeggenEn nu, sprak Poetin, wil ik jullie meenemen op everzwijnjacht. Het was halfelf 's avonds. Ik was gekleed voor een diner en de temperatuur buiten lag ver onder het vriespunt

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234