Woensdag 30/11/2022

Vijf vragenBrandstofprijzen

Donderdag wordt tanken al duurder: hoe de Russische olieboycot zich meteen bij ons laat voelen

null Beeld ANP
Beeld ANP

Na de aankondiging van de Europese olieboycot tegen Rusland wordt een tankbeurt nog wat duurder. Voor een liter benzine 98 betaal je morgen aan de pomp een recordprijs van 2,4 euro. De vrees voor verdere inflatie neemt toe. ‘Het kan een prijsprikkel zijn om ons gedrag te veranderen.’

Jorn Lelong

Wat heeft Europa beslist?

Er waren lastige, wekenlange onderhandelingen voor nodig, maar de Europese lidstaten hebben nu toch een akkoord bereikt over een zesde sanctiepakket tegen Rusland. Het belangrijkste daarin is een invoerverbod van Russische olie die via zee wordt aangevoerd. Daarnaast beloven Polen en Duitsland om tegen eind dit jaar ook geen Russische olie via pijpleidingen meer in te voeren. Op die manier zou eind 2022 ongeveer 90 procent van de huidige import van Rusland naar de Europese Unie geweerd worden.

Hongarije, Tsjechië en Slovakije blijven nog wel Russische olie via pijpleidingen krijgen, omdat zij erg afhankelijk zijn van Russische olie. Orbán en co krijgen steun van de EU om hun raffinaderijen om te bouwen voor andere oliesoorten.

Nu we van Russische olie afstappen: wat zijn de alternatieven?

Met het olieverbod tegen Rusland bant de Europese Unie een belangrijke aanvoerder voor olie. Begin dit jaar kwam meer dan een vijfde van alle geïmporteerde olie in de EU nog uit Rusland. Maar omdat oliegiganten Shell en Total hun handel met Rusland beperkten, zakte dat aandeel al. Volgens Brafco, de Belgische federatie van brandstoffenhandelaars, hebben Belgische handelaars geanticipeerd op een ban van Russische olie.

“We kunnen bijvoorbeeld meer olie importeren uit het Midden-Oosten, voornamelijk uit Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten”, zegt Johan Mattart, woordvoerder van Brafco. Zij hebben de capaciteit om meer olie te leveren, de vraag is alleen of ze dat ook willen. Die landen, die samen in het oliekartel OPEC zetelen, houden er namelijk rekening mee dat de Russische olie wel zijn weg vindt naar andere landen. “In tegenstelling tot vroeger merken we dat die landen niet zo snel meer bereid zijn om extra olie te produceren”, zegt Mattart.

Gelukkig zijn er nog opties buiten het Midden-Oosten. De EU kan bijvoorbeeld meer olie invoeren uit het Verenigd Koninkrijk of Noorwegen. Al is ook die optie minder evident dan het lijkt, zegt energieconsultant Cyril Widdershoven. “Als we over olie spreken, spreken we eigenlijk over 130 verschillende soorten. Het probleem is dat onze olieraffinaderijen vooral op Russische olie ingesteld zijn. Hoewel olie uit het VK of Noorwegen in principe van betere kwaliteit is, kunnen we er toch minder producten uit halen.”

Hoe reageren de markten op de Russische olieboycot?

Die onzekerheid over de aanvoer van olie laat zich nu al voelen op de markt. Dinsdagochtend kostte een vat (159 liter) van de Noordzeeolie Brent 123,32 dollar, een stijging van 1,65 dollar tegenover maandag. De olieprijzen hebben het hoogste niveau op twee maand tijd bereikt. Omdat in België de maximumprijs van brandstof via een uniek systeem van maximumprijzen bepaald wordt, moeten meerdere dagen op rij prijsdrempels overschreden worden alvorens de brandstofprijzen omhooggaan. Toch denkt Mattart dat we de prijsstijgingen bij ruwe olie ook snel aan de pomp gaan voelen. “Als het zo blijft evolueren, dan kunnen de benzineprijzen donderdag al omhooggaan. Ook de dieselprijzen zouden eind deze week kunnen stijgen.”

De vraag is hoelang deze stijging zich zal doorzetten, zeker ook omdat China weer meer olie zal verbruiken als de lockdowns daar afgelopen zijn. “Het is lastig voorspelllingen doen, want de markt is heel volatiel op dit moment”, zegt Jean-Benoît Schrans van de federatie Energia. “Toch verwachten we dat de prijzen zich na verloop van tijd gaan stabiliseren.”

Dan nog lijkt de kans dat we snel teruggaan naar de olieprijzen van voor de pandemie weer wat kleiner geworden. En dat voelen we niet alleen aan de pomp. Aardolie is ook een belangrijke grondstof voor de industrie. “Vijftig procent van de olie uit raffinaderijen gaat naar de petrochemische sector”, zegt Schrans. “Daar wordt ze verwerkt in bouwmaterialen, medisch materiaal of toestellen die iedereen in huis heeft. En als de brandstofprijzen stijgen, stijgen ook de transportkosten voor tal van goederen.”

Hoe zit het met de gastoevoer uit Rusland?

Behalve olie moet de EU mogelijk ook versneld op zoek naar nieuwe gasbronnen. Nadat Poetin de gaskraan al dichtdraaide naar Polen, Bulgarije en Finland, krijgt ook de Nederlandse gasgroothandelaar Gasterra sinds dinsdag geen gas van staatsbedrijf Gazprom meer. Volgens de Nederlandse minister van Energie Rob Jetten zijn er geen acute gevolgen voor bedrijven en huishoudens. Maar dat ziet energieconsultant Widdershoven anders. “Door die leveringsstop valt een aanzienlijk gat in het aanbod. Zelfs als we erin slagen om dat op korte termijn elders te halen, dan zal dat tegen een veel hogere prijs zijn. Op de VS kunnen we alvast niet rekenen, want Biden zal het gas willen houden om de Midterms te winnen.”

Wat betekent dit voor de inflatie?

De dreiging van zowel hogere olie- als gasprijzen doet de vrees voor verdere inflatie toenemen. Nu al staat die in België op het hoogste peil in de afgelopen veertig jaar. “Je ziet nu vooral dat de inflatie zich verbreedt”, zegt econoom Geert Noels (Econopolis). “Ook de gestegen voedingsprijzen spelen nu een grotere rol.” Volgens hem zou het dan ook geen slimme zet zijn om bij stijgende olieprijzen opnieuw naar een accijnsverlaging te grijpen. “Stijgende olieprijzen kunnen pijn doen, maar ze kunnen daardoor ook net een prijsprikkel zijn om ons gedrag te veranderen. In tijden van grote klimaaturgentie zou het onverstandig zijn om die prikkel meteen weg te nemen.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234