Zaterdag 24/10/2020

opinie

Donald Trump is een smartphoneproduct

"De redelijkheid sterft, provocatie werkt. Dat bewijst Donald Trump."Beeld afp

Roger Cohen is columnist bij The New York Times.

Tijd voor een pijnlijke bekentenis: ik ben al mijn hele leven bezig met woorden en toch ben ik ongeletterd. Ik kan de woordenschat van mijn tijd na-apen, maar het is niet mijn taal. Sommige dingen kan ik niet zeggen, maar alleen nazeggen.

Kijk, ik ben met lezers opgegroeid. De lezers zijn verdwenen zoals trekvogels. Ze zijn vervangen door gebruikers, door kijkers en door een publiek. De verbale ervaring heeft plaats geruimd voor de visuele ervaring. Waar vroeger pagina's werden omgedraaid, worden nu beelden aangeklikt. Woorden worden bewerkt om content te genereren. Ze zijn een goed zoals alle andere. De letter heeft plaatsgemaakt voor de link.

Ik beschik niet over de woorden om me comfortabel te voelen in deze wereld van snelle migratie van desktop naar gsm, van zoekrobotoptimalisering, van device-agnostic bundles, van dashboards en buckets, van socialemedia-FOMO - fear of missing out, de angst om iets missen.

Ik voelde me meer thuis bij de fil du jour. 'Jour' was ooit de toepasselijke eerste lettergreep van journalistiek; 'uur' zou nu beter passen. De fil du jour, opgepikt uit de lokale pers, was drinken en eten voor de buitenlandcorrespondent. 'Yesterday's news, today's story!''

Dat was in de tijd van de afstand. Niet-verbonden zijn betekende: tijd hebben om je in te graven. Vandaag betekent verbonden zijn afleiding.

Ik lees, dus ik ben. Ik word geliket, dus ik ben. Ik ben van de plek waar ik me bevind. Ik ben van het toestel dat ik bewoon. Spreek tegen me. Facebook me. Het zijn andere wijzen van zijn. Ze leiden tot andere wijzen van communiceren.

Roger Cohen.Beeld rv

We zitten op een kantelpunt. Hoe we bestaan in relatie tot elkaar, van werken tot flirten, wordt radicaal geherdefinieerd. De smartphone is een faustiaans toestel, tegelijk bevrijding en verknechting. Hij maakt ons vrij om overal te zijn - en vooral nergens te zijn. Hij verbreedt horizonten, én maakt ze onzichtbaar. De rechtopstaande homo sapiens die miljoenen jaren in de maak is geweest, is in tien jaar verworden tot een gebogen homo sapiens van de neerwaartse door het toestel betoverde blik.

Een smartphone is niet genoeg meer. We hebben ook een slimme auto en een slim huis nodig. Dat wordt ons toch verteld. Een huis met een laag IQ vind ik prima.

Misschien voelde de kalligraaf zich zo na 1440, toen duidelijk werd wat Gutenberg geschapen had. Een wereld is verdwenen. Een andere, zoals de arme Jeb Bush ondervonden heeft, ontstaat - een wereld waarin woorden alles betekenen en het tegendeel van alles, waar zinnen hun gewicht kwijt zijn en volume de waarheid versmoort.

Je moet respect opbrengen voor Amerikaanse kiezers. Ze veranderen hun lexicon uit woede om het status quo. Ze hebben maling aan consequentie. Het gaat hen om energie. De redelijkheid sterft. Provocatie werkt. Of je nu voor of tegen iets bent, of beide tegelijk, is ondergeschikt aan de positie die je verwerft. Onze tijd is interpunctieloos. Ook de politiek heeft een nieuwe taal, die vooral gesproken wordt door de Republikeinse koploper wanneer hij herhaalt: 'There is something going on.' Ja, er is iets aan het gebeuren. De frase slaat aan bij mensen die het gevoel hebben dat ze controle kwijt zijn.

Ik sta niet alleen met mijn ongeletterdheid. Overal rondom me zie ik mensen die moeite hebben om te begrijpen, die bang zijn dat ze niet meer kunnen volgen, die op afstand gelopen worden door krachten waarop ze geen vat krijgen. Met kennis van, en toegang tot, de miljarden mensen die deze planeet delen, is een nieuwe eenzaamheid gekomen. Hoe koud en hardvochtig is het kleine scherm van onze verraderlijke verleiding, waarop onze vingers zo hard tekeergaan om zo weinig te produceren!

Die afkorting, FOMO, wordt gebruikt door Nir Eyal, een ex-gameontwikkelaar, in zijn boek Hooked: How to Build Habit-Forming Products. Hij beschrijft erin de fear of missing out die mensen ertoe aanzet te blijven teruggrijpen naar een succesvolle app: "Gevoelens van verveling, eenzaamheid, frustratie, verwarring en besluiteloosheid veroorzaken vaak lichte pijn of irritatie en noden tot een bijna onmiddellijke en vaak onbewuste activiteit om de negatieve sensatie te onderdrukken."

Zoals Jacob Weisberg in The New York Review of Books schreef: "Volgens een studie controleren we 221 keer per dag onze telefoon - om de 4,3 minuten." Hij merkt ook op dat wat jonge mensen zeker niét doen met hun smartphone "echt praten met elkaar is". Het lijkt een soort verslavend delirium. Op een nog ongekende manier is het wellicht gevaarlijk.

Maar dit mag een bekentenis zijn, het is zeker geen klaagzang. Ja, ik voel me ongeletterd. De technologie heeft niet alleen een einde gemaakt aan kranten, ze heeft een einde gemaakt aan de taal zelf, wat niets anders is dan het systeem van een gemeenschap om te communiceren. Wat is vandaag nog een gemeenschap? Kan er überhaupt een gemeenschap zijn met al die naar beneden gerichte blikken? Ik weet het niet. Maar ik weet wel zeker dat cross-platform content iets moois en beloftevols in zich draagt. Als we nu maar de juiste woorden vonden om dat te beschrijven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234