Vrijdag 03/02/2023

AchtergrondBuitenland

Dom Phillips en Bruno Pereira moesten hun liefde voor de Amazone met de dood bekopen

Inheemse bewoners van de Javari-regio in het Amazonewoud zoeken naar sporen van Dom Phillips en Bruno Pereira, die op dat moment nog worden vermist.  Beeld João Laet / AFP
Inheemse bewoners van de Javari-regio in het Amazonewoud zoeken naar sporen van Dom Phillips en Bruno Pereira, die op dat moment nog worden vermist.Beeld João Laet / AFP

Dat het beschermen van het regenwoud en zijn inheemse bewoners gevaarlijk was, wisten de Britse journalist Dom Phillips en de Braziliaanse activist Bruno Pereira. Nu is er, nadat het tweetal al ruim een week vermist was, een bekentenis van de moordverdachte.

Sterre Lindhout

Dom Phillips en Bruno Araújo Pereira zijn dood. Een verdachte in de zaak rond de Britse journalist en de Braziliaanse onderzoeker heeft toegegeven de twee vermoord te hebben, zei de Braziliaanse federale politie tijdens een persconferentie. De verdachte heeft de politie naar de begraafplaats van de lichamen geleid, waar vervolgens menselijke resten zijn aangetroffen. De politie zal samenwerken met Interpol om de lichamen te identificeren en geeft aan dat er mogelijk meer arrestaties zullen volgen.

De hoop dat de Phillips (57) en Pereira (41) nog in leven konden zijn, was de afgelopen dagen al vervlogen, vanwege de vondsten die zoekteams van inheemse bewoners de afgelopen ­dagen deden. Behalve een rugzak, laarzen en Pereira’s ziektekosten­verzekeringspasje vonden ze ook een menselijke maag, zo schreef The New York Times na inzage in politierapporten. Dna-onderzoek moet uitwijzen of de maag van een van de twee slachtoffers is.

Al relatief kort na de verdwijning van de mannen had de federale politie een visser uit de buurt gearresteerd, Amarildo da Costa de Oliveira, die door getuigen in de buurt van de mannen was gezien met zijn boot, waarop de politie later bloedsporen ontdekte. Een paar dagen eerder zou hij Phillips en Pereira met een vuurwapen hebben bedreigd. Begin deze week nam de politie ook zijn broer, Oseney da Costa de Oliveira in hechtenis.

De Amazone herbergt een rijkdom aan zeldzame vissoorten die veel geld opleveren. Vissers, vooral degenen die vissen in het gebied dat eigendom is van inheemse volkeren, beschouwen activisten en internationale pers als ongewenste pottenkijkers.

Groene long

De moord op de Britse journalist en de Braziliaanse onderzoeker en beschermer van inheemse volkeren staat niet op zichzelf, maar is een hoofdstuk in het grotere verhaal van botsende belangen in de Amazone, van oorspronkelijke bewoners tegenover goudzoekers, houthakkers, vissers en drugshandelaren. Van smerig geld tegenover schone lucht. Als groene long is de Amazone van essentieel belang voor het klimaat. Precies dat verhaal wilde Dom Phillips, met behulp van Pereira en diens uitgebreide netwerk ter plaatse, vertellen in een nog te verschijnen boek.

De afgelegenJavari-regio waar de mannen verdwenen, ligt in het hart van de Amazone. Er wonen inheemse volkeren die geen of nauwelijks contact hebben met de westerse beschaving. Behalve door ontbossing worden zij ook bedreigd door het steeds drukkere verkeer van gewelddadige drugshandelaren die cocaïne smokkelen uit buurlanden Colombia en Peru, die via Brazilië naar Europa wordt vervoerd.

Sinds Jair Bolsonaro in 2019 aan de macht kwam, waait in de Amazone de wind van escalatie. De radicaal-rechtse president is groot voorstander van economische exploitatie van het ondoordringbare noordwesten van zijn land. Dus versoepelde hij de klimaatwetgeving en bezuinigde hij drastisch op de overheidsuitgaven voor het ­milieu. Ook verklaarde hij de oorlog aan de oorspronkelijke bewoners. Hij liet zich een keer ontvallen dat hij het ‘jammer vond dat de Braziliaanse ­cavalerie niet zo efficiënt was geweest als die van de VS, waar veel meer indiaanse gemeenschappen werden uitgeroeid’.

Ontbossing

De exploitatie van de Amazonedelta begon al eerder, in de jaren dat Brazilië een dictatuur was, tussen 1964 en 1985. De regeringen vóór Bolsonaro probeerden, onder internationale druk, de ontbossing juist aan banden te leggen en hadden wat meer oog voor het voortbestaan van de inheemse gemeenschappen en hun leefwereld.

Dit is waar het lot van de Amazone verbonden is met dat van Bruno Pereira. De man uit de Noord-Braziliaanse stad Recife was tot 2019 ambtenaar bij de Funai, de overheidsdienst die zich bezighoudt met de bescherming van de oorspronkelijke bewoners van de Amazone.

Pereira was in zijn land bekend als dé specialist op het gebied van geïsoleerde gemeenschappen. Hij genoot aanzien, en als hij zich zorgen maakte, schreven journalisten dat op. Ook van journalisten, met name de internationale pers, moet Bolsonaro niets hebben. Hij heeft geen baat bij publicaties over de vernietiging van grote stukken regenwoud.

Jarenlang bereisde Pereira de meest afgelegen streken van zijn land en bouwde hij een sterke band op met de mensen die hij bezocht. De ambtenaar was dusdanig betrokken dat hij in het voorjaar van 2019 meehielp een illegaal mijnwerkerskamp op inheems grondgebied te verwoesten. Daarop besloten leidinggevenden ver weg in hoofdstad Brasília, waar Bolsonaro net was aangetreden, Pereira te ontslaan.

Vogelvrij

Pereira, vader van twee peuters van 2 en 3, ging daarop aan de slag voor Univaja, een organisatie die opkomt voor de rechten van inheemse bewoners van de Javari-delta die zich in het Brazilië van Bolsonaro vogelvrij voelen en zichzelf daarom organiseerden om verzet te bieden tegen indringers. Vlak voor hun verdwijning bezocht Pereira met Phillips een project van Univaja.

Door de inheemse gemeenschappen werden de twee op handen gedragen, getuige de protestmarsen die er in Amazonestadjes werden gehouden nadat de mannen vermist bleken. Zoveel engagement voor een man uit de stad en een buitenlandse journalist is niet vanzelfsprekend.

Buiten het regenwoud had Pereira door zijn activisme de afgelopen jaren steeds meer vijanden gekregen. Hij werd met grote regelmaat met de dood bedreigd, verklaarde Eliesio da Silva Vargas Marubo, advocaat van Univaja, tegenover verschillende ­media.

Dat werken met Pereira riskant was, wist Dom Phillips toen hij in 2018 met hem de Javari-regio binnenvoer. Het was de eerste van een reeks bezoeken in het kader van Phillips’ boek over het behoud van de Amazone. Ze voeren samen duizenden kilometers over kronkelige rivieren, sliepen in hangmatten en trokken elkaar uit de ­modder, schrijft de Britse krant The Guardian.

Mode en stijl

De liefde voor en betrokkenheid bij het regenwoud is Phillips tweede journalistieke carrière. Tot vijftien jaar geleden had hij een column over mode en stijl in de Britse krant The Independent en gaf hij een tijdschrift uit over elektronische muziek. In 2007 toog hij naar Brazilië om in alle rust zijn boek over de rave-cultuur te kunnen afmaken.

Hij keerde nooit terug, maar begon als freelancer te schrijven voor allerlei kranten, met name The Guardian en The Washington Post. De Amazone, met zijn verbluffende natuur en zijn bittere conflict, werd zijn voornaamste werkterrein. Hij werd vermoord omdat anderen hem als partij in het conflict waren gaan beschouwen.

Phillips familie heeft laten weten zijn boek alsnog te willen uitgeven.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234