Maandag 19/08/2019

Dolen door het New York van NICOLAS PROVOST

New York is tegenwoordig de thuisbasis van kunstenaar Nicolas Provost. Hij gaat er dagelijks op zoek naar schoonheid: de sacrale stilte van een kerk, de sensualiteit van doordeweekse details, het subtiele spel van licht en schaduw. Wij gingen met hem op wandel, keken in zijn ziel en praatten uitgebreid over wat hem inspireert.

Een gitzwarte achtergrond. Op het voorplan lopen mensen in slow motion voorbij, belicht door een intense avondzon. Het zijn beelden uit de nieuwe film van Nicolas Provost, Illumination. Die is momenteel te zien in de expo The Perfect Wave in Waregem. Die ene film vat perfect de essentie van het werk én het leven van Provost. Clair-obscur. Licht en donker. De demonen die hij probeert te bestrijden versus de schoonheid die hij overal in ziet, niet het minst in de kleine dingen. De manier waarop een zonnestraal op een stuk textiel valt. Een mooi vormgegeven verkeersbord. Een goed geklede voorbijganger.

Dat hij overal schoonheid in kan zien heeft deels te maken met de gigantische hoeveelheid films die hij in zijn jeugd zag. Opgroeien met Hollywoodfilms deed hem dromen van schoonheid. Maar ook van grootse en meeslepende verhalen. Van mannen in zwart-wit, met hoeden. Ze spreken coole oneliners uit, hun gezicht half verborgen in de schaduw, terwijl hun sigaret charismatisch in een mondhoek hangt. Van mooie vrouwen die slim en gevaarlijk zijn, die aantrekken en afstoten.

Fundamenteel zoekend

Nicolas Provost, die sinds twee jaar in New York woont, wandelt met mij door een zonovergoten Manhattan. Terwijl de yellow cabs langs ons heen razen, vertelt hij hoe hij elke week minstens één keer downtown gaat ronddolen. Zonder doel, zonder plan. Op zoek naar verhalen. Cecil B. DeMille wist al: "The greatest art in the world is the art of storytelling."

Nicolas Provost: "Altijd ben ik bezig met storytelling. Niet alleen ik, de hele mensheid is erdoor geobsedeerd. Al van bij het prille begin vertelde de mens aan het kampvuur verhalen die de grote vragen des levens proberen te beantwoorden. We hebben altijd behoefte gehad aan dat soort zingeving. Intussen zijn al zo veel fenomenen wetenschappelijk bewezen dat we het moeilijk vinden om nog in mysteries te geloven. Toch bloeit storytelling als nooit tevoren. Kijk maar naar hoe succesvol de baanbrekende HBO-series zijn. Elke avond zit de hele wereld voor de televisie. Die vorm van escapisme en virtueel samenhoren is onze nieuwe spiritualiteit geworden, en tv ons kampvuur.

"Zelf ben ik een fundamenteel zoekend persoon en zal dat altijd blijven. Daar probeer ik me bij neer te leggen. Maar die rusteloosheid kan soms chaos met zich meebrengen. Het is op zulke momenten dat ik een plek als deze opzoek."

Intussen zijn we aangekomen bij een neogotische kerk op Broadway. Ik had Nicolas Provost gevraagd om me mee te nemen naar een plek in New York die voor hem belangrijk is. Hij koos deze Grace Church, "waar ik soms tot rust kom als het wat donker is in mijn hoofd".

Provost spreekt over demonen. Over chaos in zijn hoofd. "Ken je dat, zo'n moment waarop het even niet gaat. Je voelt: ik moet snel ergens naar binnen gaan, anders loopt het mis. Op zo'n moment ben ik in deze kerk gaan zitten. Heel toevallig. En voor je het weet, zit je er een halfuur en kom je tot rust."

Drie jaar geleden in Chicago stapte hij op zo'n donker moment ook een kerk binnen. Hij was in The Windy City uitgenodigd om er te spreken over zijn langspeeldebuut, The Invader, een klassieke antiheldfilm over een Afrikaanse immigrant die een helse tocht aflegt in Brussel. "Het gesprek ging goed, maar toch zat ik slecht in mijn vel. The Invader won prijzen, werd vertoond op prestigieuze festivals, maar de distributie liep niet goed, waardoor veel te weinig mensen de film hebben gezien. Dat was de eerste keer in mijn leven dat ik begon te twijfelen aan mijn eigen religie: cinema.

"Ik herinner me dat er net op dat moment op een grote avenue iemand met opzet tegen mij aan liep omdat hij vond dat ik in de weg stond. Ik schrok, keek om en zag een beer van een vent die gewoon verder stapte zonder om te kijken. Een duidelijke boodschap aan mijn adres: watch where you're fucking going. Bij mij brak er iets. Ik zag een kerk en mijn eerste reactie was: er binnengaan. Ik zette me achteraan op een stoeltje en begon te huilen. Op dat moment snapte ik nog niet wat er met mij aan het gebeuren was, maar dat was het begin van de grote teleurstelling in het parcours van The Invader. Zes jaar had ik hard aan die film gewerkt en alle stappen van het proces had ik onder controle. Maar de distributie niet. Toen begon ik alles in vraag te stellen.

"In New York heb ik nadien nog een paar keer een kerk opgezocht. Waarom doe je zoiets? Om alleen te kunnen zijn. En omdat je voelt dat die plek daarvoor gemaakt is. Ik was niet de enige: ik zag er nog mannen die in hun eentje zaten na te denken. Dat vond ik zo ontroerend, dat iederéén op zoek is naar betekenis."

Samen met Provost stap ik nu de Grace Church binnen. Van het felle daglicht het gedempte sacrale licht in. Bij het openen van de zware deur komt orgelmuziek ons tegemoet. We zetten ons achteraan op een harde houten bank en na een tijdje fluistert hij: "Ik heb een citaat voor je: it's okay to be small. Dit gebouw is gemaakt om je je klein te doen voelen, maar tegelijk om je daarmee vrede te laten nemen."

Een drietal maanden eerder, toen hij in België was voor de voorbereiding van zijn tentoonstelling in Waregem, vertelde hij me in zijn geboortedorp Ronse voor het eerst over demonen. Al ging het toen over fictieve demonen op pellicule. "Film is voor mij altijd een clash tussen droom en realiteit. Ik hou ervan de grens op te zoeken tussen droom en nachtmerrie. Een van mijn grootste inspiratiebronnen is niet toevallig de existentiële cinema uit de jaren zeventig van Paul Schrader, Martin Scorsese en John Cassavetes, waarin een antiheld op zoek gaat naar redemption. Dat is voor mij de ultieme film: één man die in zijn kamertje worstelt met zijn demonen en op zoek gaat naar verlossing. Denk maar aan Taxi Driver of The Killing of a Chinese Bookie. Een film geeft nooit alomvattende antwoorden op existentiële vraagstukken, maar een regisseur die erin slaagt om wezenlijke vragen te stellen, is voor mij een groot kunstenaar."

Provost groeide op vlakbij de Sint-Hermeskerk in Ronse. Hier heeft hij een buitenverblijf in de natuur. Hij houdt ervan te gaan wandelen vlak voor de zon volledig onder is. En daarom neemt hij me mee in het schemerduister op een smal wegje met langs weerszijden een rij bomen en een donkere afgrond. Zeer Twin Peaks. Provost fluistert: "Ik wandel heel graag door de bossen als er bijna geen licht meer is. Ik hou van dat moment: het einde van de dag, het begin van de avond. Je zit tussen twee werelden, ziet alles veranderen. Mensen komen thuis van hun werk, het licht dimt, de dieren worden stil. Een moment waarop transcendentie mogelijk is.

"Ik wil niet weer over de invloed van David Lynch beginnen, maar ik kan er niet omheen. Toen ik zeventien was, zag ik Blue Velvet en ik wist: ik wil films maken. De wereld van Lynch, die zie ik als ik hier door de bossen wandel. Hoe hij de natuur kan filmen, met mysterie in de wind, in de bomen. Dat voel ik hier ook. Het is toch fantastisch dat Lynch een wereld heeft gecreëerd die binnendringt in mijn leven en daar voor altijd blijft. Als ik naar de natuur kijk, doe ik dat voor de rest van mijn dagen deels vanuit het perspectief van David Lynch."

Terug naar Grace Church. We stappen naar buiten, er racet een luide ambulance voorbij. "De sirens of reality", lacht Provost. De realiteit, vanuit zijn standpunt bekeken, is gelukkig niet alleen zwart. Ook heel licht en mooi. "Zet mijn zonnebril eens op en kijk naar dat verkeerslicht daar. Hoe de schaduw op de straat valt, die kleuren in het zonlicht, dat is zo schoon." Eenzelfde schoonheid ziet hij in Illumination. Dat werk filmde hij met hogesnelheidscamera, die 240 frames per seconde neemt in plaats van 24. Als je de beelden afspeelt, wordt het slow motion. "Door het vertragen worden veel mooie details zichtbaar. Er ontstaat sensualiteit door de manier waarop het licht de lichamen van de passanten streelt."

Balans vinden

Het valt me op dat Provost in alles die sensualiteit ziet. "Sensualiteit gaat voor mij niet enkel over erotiek. Ik zie het hier in Amerika in de bordjes met straatnamen, de trottoirs die breder en lager zijn dan bij ons, de gele strepen op de weg, de prachtige slagschaduwen. In cinema kun je zoiets heel goed vertalen: de beste filmmakers kunnen in hun visuele stijl tonen hoe zij naar het leven kijken. Daarbij denk ik onmiddellijk aan Badlands van Terrence Malick. Over die jongen, een piepjonge Martin Sheen, die geen grenzen heeft, maar wel op zoek is naar liefde en verliefd wordt op een meisje, gespeeld door een nog jongere Sissy Spacek. Hij rukt haar met gemak uit haar wereld omdat zij gefascineerd is door zijn blik op het leven. Ze is zelf nog een kind dat op zoek is naar een eigen waarheid. Samen gaan ze op een killing spree, maar dat wordt niet gemoraliseerd. Fantastisch. Gruwel en liefde. Met prachtige fotografie en xylofoonmuziek van Carl Orff om alles een beetje op te lichten."

Wederom licht versus duisternis. "Daar komt het altijd op neer bij mij: de balans vinden tussen schoonheid en gruwelijkheid, tussen droom en nachtmerrie, fictie en realiteit, emotie en brein, tussen licht en donker." En waar wordt het contrast tussen licht en donker, tussen engelen en demonen, beter gedemonstreerd dan in de VS? Waar een verbazingwekkend groot deel van de bevolking het als zijn missie ziet arme stervelingen te bekeren. Zelf gelooft Provost niet: "Ik vind het heel verwarrend dat anno 2014 een groot deel van de mensheid nog gelooft in de fictie van de bijbel." Maar de schoonheid van de kerkelijke esthetiek, die ziet hij wel.

Een paar dagen later wandel ik door Brooklyn. De zon werpt harde schaduwen op het asfalt. Ik passeer een kerk en door de openstaande glasramen klinkt meerstemmig gezang van het kerkkoor, dat zingt over verlossing. En licht. Want hoewel de duisternis altijd om de hoek loert, overal is ook schoonheid te vinden.

www.nicolasprovost.com The Perfect Wave, tot 11 mei in BE Part, Waregem. bepartlive.org Provost exposeert ook op Cinema Remake: Art & Film, tot 1 juni in EYE, Amsterdam, eyefilm.nl

---

Nicolas Provost

Werd geboren in 1969 te Ronse

Woont in New York met zijn vriendin, topmodel Hannelore Knuts

Studeerde in 1994 af aan het KASK in Gent

Was nadien laureaat aan het Hoger Instituut voor Schone Kunsten

Gebruikt in zijn videokunst de codes van de klassieke Hollywoodcinema en laat hij de grenzen tussen fictie en realiteit vervagen

Was de eerste Belg die op het toonaangevende Sundance-filmfestival in de prijzen viel: zowel in 2005 als in 2008 kreeg hij er een eervolle vermelding voor zijn korte werk

Sleepte een resem prijzen in de wacht voor zijn langspeeldebuut The Invader

Werkt momenteel aan het scenario van een tweede langspeelfilm

Presenteert in 2015 een grote overzichtstentoonstelling in De Warande in Turnhout

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden