Dinsdag 11/08/2020

Dokter Paul kan zijn 'wereldkampioen' niet meer zien winnen

Stichter van Janssen Pharmaceutica werkte aan een krachtig medicijn voor hiv-patiënten

Nieuwe, betere geneesmiddelen vinden. Ook na zijn pensioen bleef Paul Janssen, de stichter van het wereldbefaamde geneesmiddelenbedrijf Janssen Pharmaceutica, erdoor gebeten. Zijn jongste kind noemde hij zelf 'zijn wereldkampioen'. Daarmee hoopte hij hiv-besmette patiënten te kunnen helpen met één krachtige pil per dag. Zijn droom zal dokter Paul echter niet meer zien uitkomen: de pil nog tijdens zijn leven bij patiënten krijgen.

Brussel

Eigen berichtgeving

Nathalie Carpentier

Janssens verwezenlijkingen zijn moeilijk onder één noemer te plaatsen. Zijn interesse voor neurologie leverde Haldol op, een product tegen schizofrenie dat tientallen miljoenen patiënten een uitweg bood. Later voegde hij middelen tegen pijnbestrijding, diarree, schimmelziektes en antiparasitaire middelen toe aan het indrukwekkende lijstje medicijnen op zijn naam.

Begin jaren negentig richtten Janssen en Janssen Pharmaceutica samen met het Leuvense Rega-instituut hun pijlen op een nieuwe, gevreesde vijand van de volksgezondheid: hiv, het virus dat aids veroorzaakt. Met succes. Ze ontdekten een stof die het virus op een nieuwe kwetsbare plek wist te raken. Een nieuw soort anti-hiv-medicijn, Tibo, waaruit later het bedrijf Tibotec groeide, werd ontdekt.

Intussen hebben cocktails van aids-medicijnen sinds hun introductie in 1997 het sterftecijfer in westerse landen met meer dan 80 procent teruggeschroefd, zo bleek onlangs. Patiënten zouden met de medicijnen tien jaar of langer overleven. Maar het virus geeft zich nog lang niet gewonnen. Steeds meer patiënten raken ongevoelig voor de medicijnen. Door zijn genetische samenstelling te wijzigen, weet het virus de geneesmiddelen te omzeilen. Om resistent te raken tegen de huidige producten heeft het virus vaak aan één mutatie al genoeg.

Maar Janssens ambities reikten verder. "Hij wou een stof vinden die actief was tegen alle resistente virusstammen die je vandaag wereldwijd kunt vinden", zegt Paul Stoffels, afgevaardigd bestuurder van Tibotec, dat intussen net als Janssen Pharmaceutica tot Johnson & Johnson behoort. "En een medicijn dat je eenvoudig kunt geven. Eén pil per dag. Dat was zijn doel."

Eén combinatiepil per dag zou voor aidspatiënten een enorme vooruitgang betekenen, beaamt professor virologie Jan Balzarini van het Leuvense Rega-instituut, gespecialiseerd in hiv-onderzoek. Om het virus zo weinig mogelijk kans te geven om resistentie te ontwikkelen, krijgen patiënten nu een cocktail van medicijnen die het hiv telkens op andere plaatsen aanvalt. Hoe meer doelwitten, hoe moeilijker het virus het heeft om zich eraan aan te passen.

Die cocktail heeft echter ook een keerzijde. "Omdat patiënten vaak ook nog allerlei neveninfecties hebben, betekent dat algauw dat patiënten soms tot vijftien pillen per dag moeten nemen op verschillende tijdstippen", vervolgt Balzarini. "Het is niet meer dan menselijk dat je dan al eens een pilletje vergeet. Maar dan krijgt het virus de kans om weer de kop op te steken. Dat werkt resistentie in de hand, wat nu al een enorm probleem is. Als je er maar één keer per dag moet aan denken om je medicijn te nemen, is het al een stuk makkelijker."

Janssen liet het niet bij loze beloften. Samen met zijn team schoof hij een erg beloftevol kandidaat-geneesmiddel naar voren: het product dat hij zelf zijn 'wereldkampioen' noemde. Terwijl andere middelen het moesten opgeven, wisten deze de ongevoelig geworden virussen nog wel te raken. Om resistent te worden, zou het hiv er bovendien in moeten slagen om niet één, maar twee tot vier genetische wijzigingen door te voeren, aldus Stoffels. "We proberen het het virus zo moeilijk mogelijk te maken. Dat is het idee."

Of dat ook zal leiden tot één pil per dag is echter nog lang niet zeker. "Maar we geloven wel heel erg dat het de therapie sterk zal kunnen simplificeren", benadrukt Stoffels. "Het product is erg eenvoudig toe te dienen. Eén keer per dag is genoeg. Het zou mogelijk moeten zijn om de cocktail te beperken tot twee producten of een combinatiepil."

In celcultuur gooide het product, dat voorlopig nog geen naam heeft, volgens Tibotec al hoge ogen. Op dit ogenblik doorloopt het de nodige klinische testen bij patiënten. Binnen drie jaar hoopt het bedrijf het product op de markt te krijgen. Al zou het de beloften waarmaken bij patiënten, het zal hoe dan ook geen genezing brengen. Het zal patiënten net zoals de huidige generatie medicijnen helpen om langer en beter met het virus te leven.

'Eén pil per dag tegen hiv. Dat was zijn doel'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234