Dinsdag 02/03/2021

Werelderfgoed

Doet Unesco genoeg om Venetië en Machu Picchu te beschermen? ‘Ons werelderfgoed verdient beter’

Canal Grande, Venetië Beeld David De Vleeschauwer
Canal Grande, VenetiëBeeld David De Vleeschauwer

Venetië is in gevaar en Machu Picchu wordt bedreigd. Maar wat doet Unesco om dat werelderfgoed te beschermen? Veel te weinig, claimt Our World Heritage, een gloednieuwe organisatie die zich inzet voor ons werelderfgoed en de problemen wil aanpakken. ‘Bescherming is een secundaire zorg van Unesco geworden.’

Het wassende water heeft om de zoveel tijd als gevolg dat Venetië overstroomt. Gigantische cruiseschepen werpen – in coronavrije tijden – dagelijks duizenden toeristen aan wal in de stad. Venetië, sinds 1987 op de werelderfgoedlijst van Unesco, heeft zorgen. Grote zorgen. Alleen: Unesco weigert Venetië op zijn lijst met bedreigde erfgoedsites te plaatsen. Er was al een waarschuwing in 2017, maar dat kwam er niet van. Nu gaf Unesco de stad een nieuwe deadline om tegen eind 2021 de nodige maatregelen te nemen. 

Too little too late, vinden ze bij Our World Heritage. Er moest al langer gehandeld en opgetreden worden. En, zegt de nieuwe organisatie, ook in andere dossiers talmt Unesco. Van de Piramiden van Gizeh tot Stonehenge, en van de Taj Mahal tot de Galapagoseilanden. “Ons werelderfgoed is in gevaar”, meent de nieuwe organisatie. Machu Picchu wordt bedreigd door de bouw van een luchthaven. De Chinese autoriteiten plegen een culturele genocide op de Oeigoeren. Een groot nationaal park in Tanzania wordt bedreigd door de bouw van een dam. Hoge wolkenkrabbers vervuilen het stedelijke landschap van Wenen. En wat doet Unesco? Nauwelijks iets. “Er zijn veel dossiers waar men er niet in slaagt om grote erfgoedsites te beschermen”, claimt Our World Heritage. 

Our World Heritage wordt opgericht aan de vooravond van de vijftigste verjaardag van het Unesco Werelderfgoedverdrag. Dat kwam er in 1972 met als doel het erfgoed dat van unieke en universele waarde is voor de mensheid beter te kunnen bewaren voor toekomstige generaties. Alleen, zegt Our World Heritage, verdwijnt de zorg voor erfgoed steeds meer op de achtergrond. “Bescherming is een secundaire zorg van Unesco geworden.”

Meer dan duizend sites

De nieuwe organisatie heeft de ambitie van die bescherming weer een primaire zorg te maken om zo de problemen aan te pakken. “Op dit moment wordt er gekeken en gewacht, er is veel te veel politieke inmenging, en uiteindelijk vergeten mensen wat het hoofddoel is van ons werelderfgoed”, zegt stichtend lid Jean-Louis Luxen, professor emeritus aan de UCLouvain en erfgoedspecialist. “We hebben meer dan duizend sites, maar heel veel van deze sites zijn in een zeer slechte onderhoudsstaat. Dat is een probleem. Het is hoog tijd om de alarmbel te luiden, en de aandacht te wekken zodat er een betere aanpak kan worden ontwikkeld.”

“Bij Our World Heritage zijn zowel burgers als professionals welkom om samen te reflecteren over hoe het met ons werelderfgoed gesteld is en samen tot oplossingen te komen”, vertelt Luxen. “Laat ons alstublieft nadenken over een betere aanpak voor ons werelderfgoed.” Our World Heritage roept iedereen op om toezicht te houden en verslag uit te brengen over de status van de werelderfgoedsites. “Samen staan we sterker”, klinkt het.

Het klopt inderdaad dat er problemen zijn, zegt ook expert Koen Van Balen, professor aan de KU Leuven en directeur van het Raymond Lemaire International Centre for Conservation. Uit de monitoringsrapporten blijkt dat een deel van het werelderfgoed en de sites inderdaad niet meer in goede staat zijn. Dat ligt aan het beheer van het erfgoed, maar vaak ook aan maatschappelijke veranderingen, zoals stedelijke uitbreiding. Daarnaast zijn er heel veel sites die lijden onder de klimaatsverandering. Weer- en klimaatsveranderingen maken het moeilijk om bepaalde materialen in goede staat te houden.”

Machu Picchu, Peru.  Beeld KEYSTONE
Machu Picchu, Peru.Beeld KEYSTONE

Al is een deel van het probleem ook de manier waarop landen met de erfgoedlijst van Unesco omgaan. “Op dit moment is de Werelderfgoedlijst een soort targetlist, een lijst waar verschillende landen graag op willen staan”, vertelt Van Balen. “Het geeft een boost aan de reputatie, maar eigenlijk staan de landen amper stil bij het engagement dat ermee gepaard gaat. Veel landen willen alleen maar het toerisme aanzwengelen, maar dat is nooit de bedoeling geweest van de Werelderfgoedconventie.”

Our World Heritage telt 27 stichtende leden; de meesten hebben ook nauwe banden met zowel Unesco als Icomos (International Council on Museums and Sites). Maar het is niet de bedoeling om Unesco te beconcurreren, benadrukt men. Het doel is om de problemen samen aan te pakken met de intergouvernementele organisatie en de staten die de principes van de Werelderfgoedconventie echt ondersteunen, en er dus niet louter een toeristisch vehikel in zien. 

Unesco zelf heeft in The Art Newspaper gereageerd op het nieuwe initiatief. “We verwelkomen alle initiatieven, ook van het maatschappelijk middenveld, die gericht zijn op het versterken van de bescherming van cultureel en natuurlijk erfgoed, het aanpakken van nieuwe en opkomende uitdagingen en het bevorderen van een constructieve dialoog en belangenbehartiging met lidstaten en belanghebbenden op het gebied van erfgoed in het algemeen. We kijken ernaar uit om meer te weten te komen over Our World Heritage.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234