Maandag 18/10/2021

AnalyseAmerikaanse politiek

Doet streng coronabeleid de gouverneur van Californië de das om?

Gavin Newsom. Beeld AP
Gavin Newsom.Beeld AP

Wordt gouverneur Gavin Newsom van Californië de eerste vooraanstaande politicus in de VS die de rekening krijgt voor zijn strenge coronabeleid? Dinsdag bepalen de inwoners van de staat of de Democraat mag aanblijven als hun gouverneur. Als hij bij de stemming over de recall minder dan 50 procent van de stemmen haalt, moet hij aftreden.

Pogingen om de gouverneur tussentijds af te zetten horen bij de politieke cultuur van Californië. Vrijwel iedere Californische gouverneur krijgt wel een recall voor de kiezen, aangezien de lat voor het organiseren van zo'n stemming heel laag ligt. Maar tot nog toe moest alleen de Democraat Gray Davis het veld ruimen. Hij verloor in 2003 van filmster Arnold Schwarzenegger, een Republikein.

In theorie heeft Newsom weinig te vrezen: Californië is sinds jaar en dag een Democratisch bolwerk. Maar president Trump en het coronavirus hebben ook in Californië het politieke klimaat onvoorspelbaar gemaakt, zelfs zo erg dat president Biden en vicepresident Kamala Harris het nodig vonden om in de Golden State campagne te voeren voor Newsom.

Republikeinse tegenstanders van Newsom begonnen al vóór het uitbreken van de coronapandemie handtekeningen in te zamelen voor het afzetten van de gouverneur, maar de recall-campagne kreeg pas vleugels door het coronavirus. Newsoms strenge lockdown stuitte op heftige protesten uit het Republikeinse kamp, vooral toen er eind vorig jaar foto’s opdoken van de gouverneur bij een verjaardagsdinertje voor een bevriende lobbyist in het exclusieve Californische restaurant French Laundry.

Dat was voor veel Californiërs het bewijs voor het elitaire karakter en de hypocrisie van de Democratische gouverneur met het Bobby Kennedy-achtige uiterlijk die zich graag met grootheden uit Silicon Valley en Hollywood omringt.

De Republikeinen zagen alle commotie rond het dinertje als een mooie gelegenheid om af te komen van de gouverneur, die president Trump jarenlang voor de voeten liep en nu volgens hen bezig is de Californiërs van hun vrijheden te beroven.

Vergeleken bij Florida, waar de Republikeinse gouverneur Ron DeSantis voor een heel terughoudende aanpak koos (geen mondkapjesplicht, restaurants open et cetera), scoorde Californië met zijn strenge coronamaatregelen aanvankelijk stukken beter als het ging om het aantal besmettingen en coronadoden. Maar het verschil nam later af, wat in Republikeinse kringen werd opgevat als een bewijs voor het gelijk van DeSantis.

Inmiddels valt de vergelijking weer duidelijk uit in het nadeel van Florida. Daar zijn tot nog toe 3,4 miljoen coronagevallen geregistreerd, tegen 4,5 miljoen in Californië, hoewel die staat bijna twee keer zoveel inwoners heeft als Florida en bovendien veel grotere en dichter bevolkte steden telt.

Terwijl scholieren in Californië met het oog op het oprukken van de deltavariant op last van Newsom nog steeds een mondkapje moeten dragen, dreigt DeSantis in Florida met boetes voor scholen en bedrijven die het dragen van mondkapjes verplicht stellen. In tegenstelling tot DeSantis neigt Newsom ook naar het verplicht stellen van vaccinaties voor overheidsambtenaren. De vaccinatiegraad ligt in zijn staat iets hoger dan het gemiddelde in de VS, maar ver onder het niveau van de meeste westerse landen. Van de Californiërs is 58 procent volledig gevaccineerd tegen 54,4 procent van alle Amerikanen. Florida komt op 55 procent.

De Democraten vrezen dat het afzetten van Newsom de doodsteek zal worden voor de vaccinatiecampagne en andere coronamaatregelen. Al zijn Republikeinse tegenkandidaten, onder wie de zwarte conservatieve talkshowpresentator Larry Elder, gaan er prat op dat zij fel tegen Newsoms corona-aanpak zijn.

Het wegsturen van Newsom zal volgens de Democraten mogelijk ook repercussies hebben voor politici in de rest van het land die zich sterk maken voor strenge maatregelen om greep te krijgen op de pandemie.

Maar er speelt ook een puur politiek motief mee: als Newsom wordt vervangen door een Republikein, dan zou dat ook gevolgen kunnen hebben voor de Senaat. Momenteel hebben de Democraten daar nog net de meerderheid, dankzij Kamala Harris, die de Senaat als vicepresident voorzit. Maar als Dianne Feinstein, de 88-jarige Democratische senator uit Californië, onverhoopt voortijdig aftreedt, zou de nieuwe Republikeinse gouverneur een opvolger voor haar mogen benoemen.

Vorige maand nog zag het er somber uit voor Newsom, maar zijn kansen om de recall -poging te overleven lijken iets gestegen nu de deltavariant ook in Californië hard heeft toegeslagen. Volgens de recentste opiniepeilingen wil een kleine meerderheid van de bevolking dat hij aanblijft als gouverneur. Ook de Republikeinen ruiken onraad: net als Trump beginnen ze al vooraf te klagen over kiesfraude. Maar niet iedereen is ervan overtuigd dat het een gelopen race is, alleen al omdat uit peilingen blijkt dat kiezers die Newsom weg willen hebben veel sterker gemotiveerd zijn om naar de stembus te komen dan de meeste Democraten.

Hoe gaat de ‘recall’ in zijn werk?

Bij de recall-stemming moeten de kiezers antwoord geven op twee vragen:

1. Wilt u dat gouverneur Newsom aftreedt?

2. Als de gouverneur moet aftreden, wie moet hem dan opvolgen?

Als meer dan 50 procent voor het afzetten van Newsom stemt, moet hij aftreden. Degene die vervolgens de meeste stemmen krijgt, wordt de nieuwe gouverneur. Ook als die slechts 30 procent van de stemmen zou halen en eigenlijk minder stemmen zou krijgen dan Newsom. Dat laatste is heel wel mogelijk aangezien er liefst 46 kandidaten voor de opvolging van Newsom zijn.

Om zijn tegenstanders dwars te zitten, roept Newsom de kiezers op ‘nee’ te antwoorden op de eerste vraag en de tweede vraag over te slaan. Dat brengt wel het risico met zich mee dat er, als hij verliest, in ieder geval een Republikein aan de macht komt. Er staat één Democraat op de lijst van mogelijke opvolgers, maar die heeft dan geen schijn van kans.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234