Vrijdag 03/04/2020

Doek valt bijna voor Gents Circus Mahy

Nu de stad Gent met de familie Mahy is overeengekomen om het circus in de Lammerstraat voor 2 miljoen euro over te nemen (DM 4/11), lijkt het einde in zicht voor het laatste overgebleven stenen circus in Vlaanderen. Het merkwaardige gebouw bevindt zich immers in een te slechte staat om te renoveren. Voor de stad zit er weinig anders op dan het circus geheel of gedeeltelijk te slopen. Daarmee valt het doek over meer dan honderd jaar circusgeschiedenis in Gent.

Gent

Van onze medewerker

Thomas Dierckens

Na 25 jaar leegstand waren de Gentenaars het stenen wintercircus in de Lammerstraat bijna vergeten, tot een tentoonstelling van het Huis van Alijn over het circusleven in Gent het oude wintercircus opnieuw onder de aandacht bracht. Al snel barstte in Gent de discussie los over de toekomst van het circus met als kernvraag of het gebouw diende gesloopt te worden of niet. De stad Gent liet bij monde van de schepen van Openbare Werken Geert Versnick (VLD) weten dat het circusgebouw renoveren in zijn oorspronkelijke toestand geen optie is omdat het gebouw daarvoor te weinig architecturale waarde heeft. Volgens burgemeester Frank Beke (SP.A) heeft Gent bovendien geen nood aan een bijkomende zaal van die grootte.

Beke heeft geen zin om de beperkte middelen van de stad nog verder te versnipperen en wil dat geld liever besteden aan de bestaande culturele infrastructuur. Nu het Gentse Stadsontwikkelingsbedrijf eergisteren met de familie Mahy is overeengekomen om het pand voor 2 miljoen euro over te nemen, lijkt het doek te zijn gevallen over het laatste overgebleven stenen circus in Vlaanderen.

De geschiedenis van het stenen circus begint in 1894. Circusvoorstellingen waren toen immens populair, zowel bij de arbeidersbevolking als de hogere klassen. Ondernemers en stadsbesturen zagen wel brood in stenen circusgebouwen en verhuurden die door aan rondtrekkende gezelschappen. Die waren het immers beu om te spelen in inderhaast opgetrokken houten barakken of in bestaande gebouwen die niet aangepast waren aan hun spectaculaire circusshows.

In Gent was het de paardrijvereniging Le Cercle Equestre Gantois die het initiatief nam om het Nouveau Cirque te bouwen; dat groepje welgestelde circusliefhebbers had met de bouw van het circus meteen ook een plek om zijn paarden te oefenen. Het nieuwe circus werd opgetrokken op de vroegere terreinen van een afgebrande textielfabriek tussen de Lammerstraat, Sint-Pietersnieuwstraat en de Platteberg. De ligging was ideaal: tussen de uitgaans- en stationsbuurt aan het Zuid en de wijk rond het Sint-Pietersplein die bekendstond als het foorkwartier.

De eerste voorstelling vond plaats op 10 maart 1895 en was meteen een schot in de roos. Sindsdien trokken duizenden Gentenaars elk jaar naar het circus om er te genieten van de circusspektakels, maar ook van operette, variété, musicals, film en zelfs worstel- en bokswedstrijden. In 1920 legde een hevige brand het circus in as en gaf de Cercle Equestre de opdracht aan de Gentse architect Jules-Pascal Ledoux, die ook tekende voor het interieur van de Minardschouwburg, om het huidige circus te ontwerpen. Ledoux realiseerde een nieuwe zaal met maar liefst 3.400 zitjes uitgerust met centrale verwarming, onafhankelijke lichtinstallaties voor piste en podium en een doordachte akoestiek en verluchting. Om brandgevaar te vermijden koos Ledoux voor een skelet van gewapend beton, wat zeer revolutionair was voor die tijd.

Het Nouveau Cirque deed opnieuw de deuren open in december 1924 en tot in 1939 ontving het voortdurend nieuwe spektakels met als hoogtepunt het Duitse circus Jacob Busch in 1933. Voor de voorstelling Circus onder water liet de Duitser de piste vullen met 500.000 liter water. Het zal niet verbazen dat de zaal drie weken lang volledig uitverkocht was.

Eind jaren dertig braken echter moeilijke tijden aan voor het circus. Er was niet alleen de concurrentie van film en sport als populair volksvermaak, de komst van de auto en de democratisering van het toerisme brachten de toekomst van het circus in gevaar. De stenen circussen probeerden het tij te keren door meer variété en revue te programmeren, maar het grote publiek bleef weg.

Het Gentse circus kwam daardoor in 1939 in de handen van Ghislain Mahy. Die liet toe dat er nog af en toe vertoningen plaatsvonden, maar deed in 1944 definitief de deuren dicht van Le Nouveau Cirque. De nieuwe eigenaar, een notoir oldtimerverzamelaar en garagist, verbouwde vanaf 1947 het voormalige circusgebouw tot garage en brak het volledige interieur uit. Alle functionele en decoratieve elementen van het circus moesten weg om plaats te maken voor de wagens van Mahy. De scène werd genivelleerd, de rijk versierde balkons en loges gingen verloren, en alle losse interieurstukken werden verkocht. Wat overbleef was het betonnen geraamte van het gebouw en het ijzeren skelet van het koepelgewelf. Mahy verminkte het gebouw nog verder door tussen de verschillende niveau betonnen hellingsbanen te gieten. Zo kon de verzamelaar zijn wagens ook op de hogere verdiepingen van het pand kwijt.

In 1978 sloot de garage haar deuren en op een aantal achtergebleven oldtimers na stond het gebouw tot de dag van vandaag leeg. Meer dan 25 jaar lang was het een van de grootste stadskankers van Gent. In 1997 groeide even het idee om een bioscoopcomplex in het oude circus onder te brengen, maar dat plan stierf een stille dood.

Nadat de stad had laten weten dat het tot de koop van het circus ging overgaan, is in Gent een nieuwe discussie opgestart over de toekomst van het gebouw. De klemtoon is daarbij ondertussen verschoven van de architecturale waarde van het circus naar de invulling van de locatie. Enkele ideeën kwamen vorige maand al naar boven tijdens een druk bijgewoond debat over de toekomst van het circus in de Vooruit ter gelegenheid van de Dag van de Achitectuur. Zo groeide daar het idee om de uit haar voegen barstende stadsbibliotheek in het circus onder te brengen of om er een groenzone in te richten met een soort openluchtarena die refereert aan de contouren van het oude circusgebouw.

De toekomst van het circus zal echter onherroepelijk verbonden zijn met het Muziekforum, dat gepland is achter het circus. Het circus zou dan eventueel kunnen dienen als toegangspoort tot het Muziekforum. Burgemeester Beke heeft alvast beloofd dat er volgend jaar een publiek debat zal plaatsvinden over de toekomst van het circus. Hopelijk is tegen dan al geweten of het Muziekforum er al dan niet komt.

Bron: Het Nouveau Cirque te Gent en andere stenen circusgebouwen in België. Eindverhandeling van Katrien Vervloet, Universiteit Gent, 2000-2001

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234