Zondag 20/06/2021

Doe maar. Niemand kijkt

Gewone stervelingen hadden die dag, maandag 19 januari 2004, het gissen naar de redenen voor de opwinding in de wandelgangen van de Brusselse handelsrechtbank. Rechter Ilse Leus was bij enkele collega’s te rade gegaan. Ze zei dat ze onder zware druk stond van, Francine De Tandt, ondervoorzitter van de rechtbank van koophandel. “Maar ik kan niet anders”, zuchtte ze, toen ze de toga dichtknoopte en het faillissement van luchtvaartmaatschappij Sobelair uitsprak. De aandeelhouders waren gekomen met een verzoek tot gerechtelijk akkoord, in overleg met de curator van het voormalige moederbedrijf Sabena, Christian Van Buggenhout.Niks geen akkoord, zei Leus, de toestand is te gortig. Ze zorgde voor een tweede verrassing. Ze koos als curatoren níét Lodewijk De Mot, Bertrand Asscherickx, één van diens vennoten of één van de overige uitverkorenen van de rechtbank. Het dossier-Sobelair werd er één voor curatoren Frans De Roy en Joris De Smet. “Ik wil curatoren van buiten het Brusselse clubje”, had Leus gezegd.Sobelair was een erfenis van het eind 2001 ter ziele gegane Sabena. Na de crash waren Etienne Davignon en Maurice Lippens, twee oude krokodillen uit de Belgische haute finance, naar voren getreden als redders. Ze vonden investeerders om via het kleine Sabena-filiaal DAT een akkoord te bereiken met Van Buggenhout en een doorstart te maken. Exit Sabena, welkom SN Brussels Airlines. Restte er dat ene, kleine obstakel.Onder de nog te valoriseren activa van Sabena zat Sobelair. De chartermaatschappij bestond al een halve eeuw en was een begrip. Tienduizenden Belgen landden ooit met een Sobelairtasje om de schouder op de Spaanse costa’s, Mykonos of Djerba. Sobelair vloog met de Sabenakleuren en met het oude, vertrouwde S-logo op de staart van de vliegtuigen. De maatschappij bediende 70 bestemmingen. Een beetje intelligente investeerder kon Sobelair uitbouwen tot een stevige concurrent voor SN Brussels Airlines.

ALDO VASTAPANE

Net als bij Sabena hadden de 450 personeelsleden van Sobelair een emotionele band met hun werkgever. Managers harkten centen bij elkaar, het personeel stemde in met een zware inlevering en er werden gesprekken aangeknoopt over een verlaging van de huurprijs met het Duitse bedrijf waar twee Boeing 767’s werden geleaset.De ‘management buy-out’ leek te kunnen lukken, maar dat was buiten curator Van Buggenhout gerekend. Hij verkocht Sobelair aan de Brusselse zakenman Aldo Vastapane. De Italo-Belgische multimiljonair was in de jaren vijftig van de vorige eeuw de exclusieve importeur van Martini en kreeg destijds het monopolie in de schoot geworpen voor de uitbating van taksvrije shops op de luchthaven van Zaventem. Vastapane bezat onder meer een eigen natuurpark in Zuid-Afrika, waar hij zakenrelaties wel eens uitnodigde om op buffels te komen jagen. Nu, op zijn 76ste, had Aldo Vastapane zijn eigen luchtvaartmaatschappij gekocht.Deze week raakte bekend dat in het kader van het corruptieonderzoek tegen Francine De Tandt ook de vroegere rechter-commissaris bij het faillissement van Sabena, Michel De Wolf, is ondervraagd. Het weekblad P-Magazine berichtte met vrij veel precisie over het rapport van Glenn Audenaert, het hoofd van de Brusselse federale politie, dat drie weken geleden de zaak-De Tandt deed exploderen. Volgens het blad zitten in dat dossier “bewijzen dat Van Buggenhout, in gezelschap, gratis met Sobelair naar Zuid-Afrika vloog, waar hij dan een vakantie doorbracht in het riante verblijf van de Brusselse zakenman Aldo Vastapane”.Het verkopen van een luchtvaartmaatschappij is niet iets wat je doet via eBay, maar de overwegingen om de ene koper te verkiezen boven de andere zijn grosso modo dezelfde: hoeveel biedt u? In persberichten over de management buy-outwas destijds sprake van een bod van 5,7 miljoen euro. Vastapane kreeg Sobelair voor 3 miljoen euro. De belangen die Van Buggenhout te dienen had, waren die van de schuldeisers en het personeel van Sabena. Sabena was (letterlijk) geplunderd door enkele directieleden bij meerderheidsaandeelhouder Swissair en liet een put achter van 1,9 miljard euro.“Aldo Vastapane heeft exact nul eurocent betaald voor Sobelair”, zegt een bron dicht bij het nu lopende onderzoek. “Of, zoals hij zelf ooit tijdens een vergadering met de curatoren zei: ‘Oké, ik heb niks moeten betalen, maar tijdens de onderhandelingen moest ik op restaurant wel altijd de rekening betalen.’ Er is ooit een cheque overhandigd, maar die is kennelijk nooit te gelde gemaakt.”Via zijn bedrijf Belgian World Airlines (BWA) was Vastapane per 11 juni 2002 de eigenaar geworden van Sobelair. Het zou vanaf dat punt 1 jaar, 7 maanden, 1 week en 2 dagen duren voor Sobelair in navolging Sabena overkop ging. Ook Sobelair was leeggeplunderd. Deze keer waren daar geen Zwitsers voor nodig, en dat was wat rechter Ilse Leus die bewuste maandag deed beslissen dat er maar beter opheldering kon komen buiten het clubje van Van Buggenhout om.Enkele maanden voor de clash was de door Aldo Vastapane benoemde CEO Luc Mellaerts opgestapt. Na een conflict met zijn grote baas. Maar mogelijk was dat niet de enige reden.

‘AMATEURISTISCH EN ROEKELOOS’

De Morgen kon de hand leggen op de dagvaarding die de curatoren De Roy en De Smet op 10 juni 2004 verstuurden naar Vastapane, Mellaerts en vijf andere (ex-)bestuurders die zij verantwoordelijk achtten voor - letterlijk - “de onvoorstelbare passiviteit ten aanzien van alle daden, gesteld door de heer Luc Mellaerts, diens medewerkers en zijn gelieerde vennootschappen”. Het document beschrijft hoe Sobelair in anderhalf jaar tijd “in een destructieve neerwaartse spiraal terecht is gekomen” en hoe het positieve eigen vermogen van 10,2 miljoen euro in 2001 was geëvolueerd naar een put van 9,2 miljoen euro in 2003. Natuurlijk waren dit rotjaren voor de luchtvaart, met 9/11 zo vers in het geheugen. Maar 9/11, zeggen de curatoren, heeft er niets mee te maken. Bijna onmiddellijk na de overname hadden Mellaerts en Vastapane besloten om te starten met een driewekelijkse lijnvlucht tussen Brussel en Johannesburg. De dagvaarding:“Een voorzichtige berekening leert dat de ‘operatie Johannesburg’ een financiële aderlating veroorzaakte van ongeveer 10.000.000 dollar (...). Het is duidelijk dat de ‘operatie Johannesburg’ door de volstrekt amateuristische en roekeloze wijze waarop deze vluchtlijn werd opgestart en uitgebaat, tot het faillissement van de nv Sobelair heeft geleid.”Ondernemen is risico’s nemen. Volgens de papieren realiteit liet de Sobelairtop zich professioneel adviseren door consultants en hadden die aan het eind van lang en intens denkwerk iets gezegd in de trant van: “Een lijn Brussel-Johannesburg, dat gaat marcheren!” Het is dan nuttig om eens te kijken wie die consultants waren.Op 30 juli 2002, zeer kort na de overname, sluit Luc Mellaerts een contract af met het bedrijf ID Consulting. Het bedrijf gaat zich voor rekening van Sobelair in Johannesburg bezighouden met “businessprospectie”. ID Consulting is gevestigd in een private resort in het badplaatsje La Romana op de Dominicaanse Republiek. Het bedrijf wordt geleid door de daar residerende Belgische Inge D. Welke haar kwalificaties in de luchtvaart zijn, is niet duidelijk, maar volgens de dagvaarding van de curatoren heeft de dame er wel andere: “Maîtresse van de CEO.”Inge D. neemt op kosten van Sobelair haar intrek in een villa aan de rand van Johannesburg naar rato van 3.000 dollar per maand en prospecteert van daaruit de markt. Maar tegen de achtergrond van het bredere geheel is dat volgens de curatoren slechts een anekdote.In Brussel sluit Luc Mellaerts ook een contract af met de nv International Management Contractors (IMC). Ook deze externe consultant moet op zoek gaan naar nieuwe opportuniteiten op de markt en de CEO daarover adviseren. IMC is een vennootschap naar Nederlands recht en huist in een 16de-eeuws herenhuis op de kade van de jachthaven van het Zeeuwse plaatsje Goes, tussen de modezaken en mosselrestaurantjes. Dat is enkele meters verwijderd van de vaste aanlegplaats van de vissersboot waarmee Mellaerts in het weekend wel eens de zee op gaat.De bedrijfsleider-commissaris van IMC is... Luc Mellaerts. Sobelair wordt geleid door een CEO die nu eens duur betaald advies inwint bij zijn maîtresse, en dan weer bij zichzelf. Hij heeft met IMC een contract afgesloten voor vijf jaar, naar rato van 95.000 euro per maand.Om de nv Sobelair te redden heeft het personeel in september 2002 ingestemd met een loonsvermindering met 20 procent, wat de onderneming in het anderhalve jaar dat zal volgen extra ademruimte heeft opgeleverd van ongeveer 4 miljoen euro. Een voorzichtige berekening laat zien dat meer dan de helft van dat geld is weggevloeid naar IMC en ID Consulting.

ALLES MOET MIS

Op 16 september 2002 presenteert IMC aan de raad van bestuur van Sobelair een studie naar de haalbaarheid van de lijn Brussel-Johannesburg. Sobelair, tot dan toe een chartermaatschappij, moet volgens IMC drie lijnvluchten per week inleggen. Die zouden een gegarandeerde bezettingsgraad krijgen van 70 procent, wat tegen eind 2003 al een operationele winst zou opleveren 600.000 dollar. De Sobelairtop ziet het helemaal zitten en besluit nog voor het einde van 2002 te starten. Volgens de dagvaarding van de curatoren is dat veel te snel, “omdat het een activiteit betreft die volledig nieuw is voor Sobelair en totaal verschillend van charteroperaties”.De maatschappij moet een verkoopsysteem uitbouwen in Zuid-Afrika en zich aansluiten bij IATA, de International Air Transport Association, die wereldwijd het financiële verkeer onder luchtvaartmaatschappijen regelt. Maar er is meer dat ontbreekt, zeggen de curatoren: een marketingplan, een general sales agent die op de Zuid-Afrikaanse markt tickets met bestemming Brussel kan verkopen. En, staat er: “Een gedegen businessplan ontbreekt volledig.”Ook het verkopen van tickets in eigen land verloopt verre van ideaal: “De officiële aanduiding van een general sales agent in België gebeurt pas op 18 december 2002, een week voor de eerste vlucht.”Toen Sabena naar Johannesburg vloog, haalde het 70 procent van zijn omzet in Groot-Brittannië. Die Britse klanten zijn binnen te halen, maar Sobelair doet geen moeite. Nogmaals, de dagvaarding: “De heer Mellaerts heeft met zijn minnares de operatie-Johannesburg aangegrepen als een ideale gelegenheid voor een maandenlange ongestoorde vakantie, dure en totaal nutteloze reizen en uitgaven (...). Mevrouw D. heeft als verantwoordelijke ter plaatse niets maar dan ook niets uitgestoken om de operatie-Johannesburg commercieel te laten slagen.”Op 31 maart 2003, na goed vier maanden, beslist de raad van bestuur van Sobelair het aantal vluchten terug te schroeven van drie naar twee per week. Nog eens twee maanden later, op 3 juni, wordt de lijn naar Johannesburg gesloten. Er vliegt dan misschien geen lege Boeing 767 meer heen en weer over het Afrikaanse continent, Sobelair blijft volgens de curatoren wel vrolijk tickets verkopen, goed wetende dat het vliegtuig niet zal vertrekken, en er een regen schadeclaims komt. De dagvaarding: “De uitvoering van de praktische sluiting bleef volledig in gebreke. De contracten voor de distributiesystemen en voor het reservatiesysteem zijn blijven lopen tot de faling.” Sobelair huurde zijn Boeing 767 voor 325.000 dollar per maand bij DSF, en nu wil het gelukkige toeval dat Ethiopian Airlines in juni 2003 dringend op zoek is naar een Boeing 767. De dagvaarding: “Er was een opportuniteit om het vliegtuig uit de vloot te nemen en terug te geven aan de verhuurder tegen verwaarloosbare kost. De CEO verzette zich hiertegen en wou het vliegtuig behouden in het kader van een hypothetische operatie tussen Brussel en India. Operatie die nooit van de grond is gekomen.”

GEEN JAARREKENINGEN

Als bedrijfsleiders zich schuldig maken aan het soort wanbeheer als beschreven in deze dagvaarding en als de raad van bestuur daar niets tegen onderneemt, dan is er onder normale omstandigheden altijd nog een bedrijfsrevisor. Zeker in de penibele jaren na het debacle van Lernout & Hauspie wordt de revisor geacht een alarm te doen afgaan bij de rechtbank van koophandel. Dat is volgens de dagvaarding ook gebeurd: “De bedrijfsrevisor van de nv Sobelair, de heer Eric Clinck van het revisorenkantoor KPMG, heeft bij brief van 2 september 2003 de voorzitter van de rechtbank van koophandel te Brussel ingelicht van zijn bevindingen nu hij (...) van de raad van bestuur van de nv Sobelair geen kennis kreeg van enige beraadslaging over de genomen maatregelen of de in het vooruitzicht gestelde maatregelen om de continuïteit gedurende een redelijke termijn te vrijwaren. Dit verslag maakt gewag van de niet-goedkeuring van de jaarlijkse rekeningen van het jaar 2001 en van het jaar 2002.”Waar wetten worden overtreden, zou je denken, zijn er rechtbanken om daar tegen op te treden. Dat is ook wat rechter Ilse Leus, tegen de druk van haar oversten in, die bewuste maandag 19 januari 2004 doet. Toch zal iedereen vrijuit gaan.Aldo Vastapane wordt in 2006 in de adelstand verheven. Voortaan is het Aldo baron Vastapane.Luc Mellaerts wordt bijna na het faillissement van Sobelair benoemd tot directeur bij de Stichting voor Duurzame Visserijontwikkeling (SDVO). Met een overheidsdotatie van zo’n 2 miljoen euro per jaar moet SDVO Belgische vissers bijstaan in de omschakeling naar duurzame vismethoden. De vzw werkt zich permanent in nesten. Er loopt een rechtszaak tegen SDVO van mosselkweker Reynaert-Versluys. Die zegt dat Mellaerts zijn idee voor een hangcultuur in volle zee heeft gepikt en hem beconcurreert in plaats van te helpen omschakelen. SDVO brengt ook zelf mosselen op de markt, en voor het bemonsteren van de mosselboeien huurt SDVO twee vaartuigen, de Blue Cat en de N34 L’Etaplois, van de Nieuwpoortse rederij Northern Sky. De zaakvoerder van die rederij is - rarara - Luc Mellaerts. SDVO krijgt ook de wind van voren van Jean-Marie Dedecker, nu ze is gestart met de actie Promotie Dagverse Vis. Acht bevriende topchefs aan de kust krijgen dagelijks van SDVO’s immense hoeveelheden gratis vis. “Je reinste concurrentievervalsing”, vindt Dedecker.Inge D. woont weer op de Dominicaanse Republiek. De firma ID Consulting plooide zich terug op haar corebusiness: het verhuren van luxueuze appartementen met zicht op zee op de Caraïben.

NIET MEER FAILLIET

Op 30 juni 2004 is Sobelair niet langer failliet. Het Brusselse hof van beroep is van mening dat er een procedurefout is begaan: het faillissement is uitgesproken zonder dat het openbaar ministerie formeel advies heeft uitgebracht omtrent de faillissementsvoorwaarden. Als gevolg van het arrest wordt het faillissement opgeheven en worden de advocaten Lodewijk De Mot en Jean-Pierre Walravens van het kantoor van Bertrand Asscherickx aangesteld als vereffenaars. Al vijf jaar geeft het arrest aanleiding tot oeverloze discussies onder experts in handelsrecht. Een van de raadsheren die het arrest mee uitspraken, is Paul Blondeel, die in 2007 aan de basis lag van het tuchtonderzoek tegen Francine De Tandt. Het was hij die haar oversten met zijn rapport op de hoogte bracht van haar uitstaande lening van ruim 500.000 euro bij zakenman Luc Vergaelen, maar wel erg nadrukkelijk beklemtoonde dat hij geen weet had van strafbare feiten en volgens in P-Magazine geciteerde passages uit het politierapport “deel uitmaakt van het systeem”. De vereffening is nog steeds aan de gang en zal nog jaren duren. De financiële put is nog altijd even groot, maar heel anders dan bij het faillissement van Sabena werd helemaal niemand ter verantwoording geroepen. Toch wel, zegt Luc Mellaerts nadat we hem een kladversie van dit artikel - tot deze paragraaf - hebben gemaild: “Ik ben begin 2004 eens om zes uur ’s ochtends uit mijn bed men gehaald door politieagenten uit Brussel. Men heeft mij zestien keer naar Brussel doen komen voor een verhoor. Na drie jaar onderzoek zijn wij allemaal buiten vervolging gesteld.”

Dat is nu net een deel van het probleem. Als klopt wat in het politierapport staat, dan wordt er in Brussel in dit soort zaken helemaal geen recht gesproken.

“Ook door onderzoeksrechters? En door de federale politie? Dat is een wel erg groot complot. Ik ken die dagvaarding. Daar staan dingen in die kloppen en dingen die helemaal niet kloppen.”

Het klopt dat u advies inwon bij uw eigen bedrijf en dat van uw minnares?

“Dat klopt, maar die beslissingen zijn altijd goedgekeurd door de raad van bestuur. IMC leverde goed werk, mijn minnares ook.”

Zo goed dat Sobelair op anderhalf jaar failliet was.

“Vastapane wou per se naar Zuid-Afrika vliegen, omdat hij daar een domein heeft. Er werden ons aan alle kanten onbekwame oudgedienden van Sabena opgedrongen. Dát is het ware verhaal achter dat faillissement. Maar ja, u schrijft wat u wilt. Ik heb niet de illusie dat ik u op andere gedachten ga brengen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234