Dinsdag 24/11/2020

AchtergrondFrankrijk

Doe-het-zelfterroristen stellen Frankrijk voor onmogelijke opgave

Omstanders aan de basiliek Notre-Dame de Nice reageren geschokt op de terreurdaad.Beeld EPA

De Franse kranten staan sinds kort weer vol met islamisme en terreur. Waar komt deze nieuwe reeks aanslagen vandaan? En was de relatief terrorisme-luwe periode hiervóór, achteraf bezien een intermezzo? Is Frankrijk terug bij af?

Frankrijk schrok donderdag opnieuw op van een gruwelijke terreurdaad, twee weken nadat leraar Samuel Paty in een Parijse voorstad was onthoofd. Om halfnegen stapte een man de basiliek Notre-Dame de Nice binnen, waar hij de koster met een mes de keel afsneed en daarna een oudere, vrouwelijke kerkbezoeker zou hebben onthoofd. Een derde persoon kon de kerk ontvluchten maar stierf daarna aan zijn verwondingen, zes anderen raakten gewond.

De politie wist de dader vlak na negen uur na een korte schietpartij te overmeesteren. Bij zijn arrestatie en op weg naar het ziekenhuis, waar hij moest worden behandeld aan zijn schotwonden, zou hij voortdurend “Allah is groot" hebben geroepen. De dader blijkt een 21-jarige Tunesiër te zijn die in september op Lampedusa was aangekomen en daarna illegaal is doorgereisd naar Frankrijk.

Ook elders vonden donderdag terreurdaden plaats. In een voorstad van Parijs werd een man gearresteerd die een aanslag op een kerk wilde plegen. De politie was gewaarschuwd door de vader nadat zijn zoon in de auto was gestapt met de mededeling “zoiets als in Nice” te gaan doen. In het centrum van Lyon werd een man aangehouden die met een dertig centimeter lang mes de tram in wilde gaan. In Montfavet, vlak bij Avignon, werd een man doodgeschoten die omstanders op straat had bedreigd met een wapen. In Saudi-Arabië werd een bewaker van het Franse consulaat in Jeddah verwond door een man met een mes. 

Na aankomst in Nice later op de dag zei president Macron: “We worden aangevallen wegens onze waarden van vrijheid en ons verlangen niet voor terreur te wijken.”

Profeet beledigen

De reeks terreurincidenten lijkt een rechtstreeks gevolg van de verontwaardiging in de Arabische wereld over de strengere aanpak van moslimfundamentalisme die Macron heeft aangekondigd na de moord op leraar Paty. Ook is er woede over de verdediging van Macron van het publiceren van Mohammed-spotprenten. De premier van Pakistan verweet Macron islamofobie uit te lokken, de Turkse president Erdogan riep op tot een boycot van Franse producten. In landen als Indonesië, Pakistan en Bangladesh gingen duizenden mensen de straat op om te protesteren tegen het Franse beleid dat “beledigingen aan de profeet” onder het mom van vrijheid van meningsuiting toestaat.

Vanuit de hele wereld kwamen donderdag steunbetuigingen, ook vanuit de islamitische wereld. Ibrahim Kalin, woordvoerder van Erdogan, bracht zijn condoleances op Twitter over in het Frans en Turks en zei: “We zullen elke vorm van terreur en extremisme bestrijden met volharding en in solidariteit.” Ook vanuit de Verenigde Arabische Emiraten en Qatar kwamen boodschappen van medeleven. De Libanese premier Saad Hariri noemde de aanval in Nice een gruwelijke daad. “Terrorisme heeft geen religie en alle moslims worden opgeroepen om zich uit te spreken tegen deze criminele daden die niets te maken hebben met de Islam of de profeet van liefde”, schreef hij op Twitter.

Frans president Macron: “We worden aangevallen wegens onze waarden van vrijheid en ons verlangen niet voor terreur te wijken."Beeld REUTERS

De recente terreur roept herinneringen op aan 2015 en 2016. Toen ging Frankrijk gebukt onder een grootschalige aanslagengolf die honderden Fransen het leven kostte. In de jaren die daarop volgden verdreven andere onderwerpen het terrorisme langzaam maar zeker naar de achtergrond. Om de zoveel tijd werd er weliswaar een aanslag gepleegd, maar ze volgden elkaar niet in rap tempo op en maakten relatief weinig slachtoffers. Gevoelsmatig was Frankrijk drukker met de gele hesjes en het verzet tegen de pensioenhervorming dan met jihadisten.

Nu de voorpagina’s van de Franse kranten weer vol staan met islamisme en terreur dringt zich de vraag op of die terrorisme-luwe periode achteraf bezien een intermezzo was. Is Frankrijk terug bij af? En waar komt deze nieuwe reeks aanslagen vandaan?

Val van kalifaat

Goed beschouwd is de terreurdreiging in Frankrijk nooit weggeweest. Nationaal antiterrorismeaanklager Jean-François Ricard zei in augustus dat er in de maanden daarvoor ten minste zes aanslagen waren verijdeld. Het risico op een aanslag blijft buitengewoon hoog, zei minister van Binnenlandse Zaken Gérald Darmanin diezelfde maand.

Toch beschouwden de autoriteiten het dreigingsniveau de afgelopen jaren als lager dan in 2015 en 2016. Sinds de val van het kalifaat zijn er geen grote, door IS georchestreerde aanslagen meer geweest. “IS is niet meer bij machte om in Frankrijk een aanslag zoals die op de Bataclan uit te voeren”, zei een anonieme bron van de inlichtingendienst eind 2019 in Le Parisien. “We brengen geen banden meer aan het licht tussen geradicaliseerden op Frans grondgebied en de propagandisten van IS.”

Maar er tekent zich een nieuw type aanslagpleger af. Die is nooit in Syrië of Irak geweest en heeft geen gevechtstraining genoten. Zelfradicalisering stelt de Franse autoriteiten voor een nagenoeg onmogelijke opgave. Darmanin vatte het probleem op de radio samen door de dader van de steekpartij bij het oude redactiegebouw van Charlie Hebdo te omschrijven. “Een persoon die wij niet kennen, die een mes koopt en gaat aanvallen bij wat hij denkt dat Charlie Hebdo is. De kans om zo’n aanslag te voorkomen is zo goed als nul.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234