Woensdag 12/08/2020

Doe de test en word verliefd!

'Verliefdheid kun je opwekken. Beantwoord met je uitverkorene deze 36 vragen.' Het bericht was onlangs een hit op de sociale media. De opsteller van de magische lijst is geamuseerd. 'Zo makkelijk is het nu ook weer niet', zegt 'liefdesprofessor' Arthur Aron (69).

Meer dan twintig jaar geleden wist Arthur Aron, hoogleraar sociale psychologie aan de State University New York, twee mensen die elkaar vooraf niet kenden, te doen vallen voor elkaar tijdens een psychologische test. Door ze elkaar een batterij vragen te laten stellen zoals 'Zou je graag beroemd zijn?', 'Wanneer was de laatste keer dat je luidop zong?' en 'Hoe is je relatie met je moeder?' Zes maanden later nodigden de twee verliefde vrijwilligers alle psychologen die hadden meegewerkt aan het onderzoek naar hoe intieme banden ontstaan, uit op hun huwelijksfeest.

In 1997 verscheen de wetenschappelijke versie van die studie. De titel suggereert wat dat speciale huwelijk leek te illustreren, namelijk dat liefde 'maakbaar' is: 'Het experimentele tot stand komen van intieme verbondenheid tussen twee mensen: de procedure en eerste bevindingen'.

Sindsdien heeft Aron zich nog meer diepgaand gespecialiseerd in de vraag of intimiteit versneld en verhevigd kan worden en bestudeert hij passionele en onbeantwoorde liefde, romantische aantrekkingskracht, lust en datgene wat ervoor zorgt dat het weer voorbijgaat.

Een van zijn bekendste studenten is Helen Fisher, wereldautoriteit als het gaat over de biologie van verliefdheid. Arons andere opzienbarende werken hebben titels als 'De neurologische basis van duurzame romantische liefde', 'Motivaties voor onbeantwoorde liefde' en 'Prototype van verveling in een relatie'.

Mandy Len Catron, een journaliste bijThe New York Times die een oogje had op een kennis en besloot het na heel wat hartenpijn 'dit keer wetenschappelijk aan te pakken', kende Arons werk en paste het dan maar toe. Begin januari goot ze haar relaas in een artikel. En jawel: ze veroverde effectief de kerel op wie ze haar zinnen had gezet door twee uur lang tegenover de man van haar dromen te zitten en samen om beurt Arons 36 vragen te beantwoorden.

Klinkt simpel, maar volgens wie zich eraan waagde, is het een ervaring is die zweeft tussen spannend en 'het meest beangstigende dat je ooit zult doen'. De vragen worden steeds persoonlijker en voor je het weet, deel je je meest beschamende momenten met een onbekende. Van 'Wie zijn je gedroomde gasten voor een etentje?' en 'Oefen je telefoongesprekken vooraf?' tot 'Waarvoor ben je dankbaar in je leven?' en 'Wanneer huilde je voor het laatst en waarom?'

Na afloop volgt het meest zenuwslopende van Arons 'test': vier minuten in elkaars ogen staren.

Niet koosjer

Het totaaleffect is zeer sterk, zo getuigt de Britse journalist Archie Bland, die door zijn krant The Guardian werd uitgekozen om de test te doen met een vrouwelijke collega die hij nauwelijks kende. "Het is als de expreslift nemen in een wolkenkrabber", schrijft hij. "Heel even ben je op de begane grond in de zone 'eerste geflirt'. Meteen volgt de verdieping 'aandoenlijke onthulling op de tweede date'. Maar er is geen pauzeknop. En het stopt niet aan 'heel erg geïnteresseerd in elkaar' of 'heftig verliefd', nee, het gaat maar door en op den duur zit je, zonder dat je het merkt, op niveau 'oude vrienden met een lichtjes gecompliceerde gedeelde geschiedenis waarover ze vermijden te praten'."

In feite is het 'oude vrienden'-effect ook de werkelijke bedoeling, zo legt Arhtur Aron uit aan de telefoon. "De basis van die 36 vragen is dat als twee mensen tegenover elkaar dingen over zichzelf onthullen en dat aan een geleidelijk tempo, ze elkaar altijd weer opnieuw liever hebben dan vooraf en dat ze zich doorgaans 'ongewoon nauw verbonden voelen met de ander'.

"Wij baseerden de vragen op een onderzoek uit 1977 over intieme relaties en hoe die ontstaan. De lijst is nooit bedoeld om in de echte wereld te gebruiken, maar om het onderzoek naar persoonlijke relaties en vriendschappen uit te breiden. Door die studies weten we nu dat onthullingen over jezelf doen én persoonlijk reageren op andermans onthullingen, doorslaggevend zijn voor het begin en voor de kwaliteit van een relatie", zegt Aron.

Creëer het zelf

Maar in een romantische setting heeft zijn team de ondertussen befaamde vragen maar één keer gehanteerd, met dat huwelijk tot gevolg. "In een romantisch kader leek het ethisch niet helemaal verantwoord", zegt Aron. "Omdat het dus wel degelijk kan werken. Eén keer, helemaal in het begin, deden we de test inderdaad met een romantische bedoeling en door dat huwelijk is dat verhaal een eigen leven gaan leiden. Maar vrijwilligers het risico laten lopen op verliefd worden, is geen koosjere startpositie. Mensen vinden het angstaanjagend. En ik kan me voorstellen dat het dat in de realiteit ook is, zo met die lijst een potentiële partner benaderen. Don't try this at home."

Dat is echter wel wat talloze mensen doen nadat het verhaal van Mandy Len Catron viraal ging. Want niet alleen zette ze er de titel 'Het recept om verliefd te worden op om het even wie' boven, haar artikel eindigt ook met een relatie die nog altijd goed draait.

Bovendien luidt haar conclusie: "De meesten van ons denken dat liefde iets is dat ons overkomt. Arons onderzoek toont evenwel dat liefde ook een handeling is. Het gaat om moeite doen om iemand echt te leren kennen en om jezelf kenbaar te maken.

"Toegegeven, je kunt niet kiezen wie jou graag ziet en biologie, feromonen en hormonen spelen allemaal een rol. Desondanks leert Arons werk mij dat het mogelijk is om vertrouwen en intimiteit te scheppen, de twee elementen die nodig zijn om liefde te doen ontstaan. Arons vragen helpen daarbij. Misschien waren wij hoe dan ook verliefd geworden op elkaar. Door zijn vragen af te werken, creëerden we een intieme ruimte waarin we konden wachten en uitzoeken waartoe het zou leiden. De liefde overkwam ons niet. Wij zijn verliefd omdat we elk de keuze maakten het te worden."

En toen ontplofte de rubriek in dat ene hoekje van de New York Times-site waar Len Catrons artikel stond.

Aron is niet verbaasd. "Liefde vinden is een extreem sterke motivatie bij de mens. Suggereren dat het kan met wat vragen stellen, is waanzinnig aantrekkelijk. Verliefdheid werkt in op onze hersenen zoals cocaïne of plots veel geld winnen. Biologisch is het via hetzelfde circuit dat die uiterst krachtige 'middelen' ons beloningssysteem een high geven. Verliefd worden is natuurlijk gezonder dan cocaïne. Al moet ik toch benadrukken dat dat enkel zo is als het werderzijds is. Onbeantwoorde liefde is een van de belangrijkste oorzaken van depressie en zelfmoord."

Het idee dat er trucjes en methodes zijn, nuanceert Aron. "Neem de algoritmes van datingsites die mensen moeten matchen op basis van voorkeuren en achtergronden. Die systemen werken indrukwekkend goed en daar gaat veel aandacht naar. Maar wij zien dat 'matchen', waar datingbureaus zo veel werk in stoppen, maar een minimale rol speelt bij aantrekking tot elkaar. Wat veel crucialer is, is van elkaar gelóven dat je bij elkaar past, ook al lijkt dat op basis van de 'objectieve criteria' niet zo."

En dat geloof dat je bij elkaar past, hangt dan weer samen met wat volgens Arons studies de krachtigste motor voor aantrekking en verliefdheid is: de overtuiging dat de ander jou specifiek graag heeft.

Aron: "Dat klinkt weinig verbazend, maar toch passen we het niet toe. Veel mensen spelen hard to get op advies van relatiegoeroes. Het onderzoek weerlegt dat dat werkt. Wat mensen tot elkaar aantrekt, is het idee dat de ander niet makkelijk tot iedereen aangetrokken is of iedereen leuk vindt, maar jou specifiek wél leuk vindt.

"Bij speeddating zien we dat de mensen die veel anderen wel leuk vinden, minder uitgekozen worden. En tegenover degene waar je op valt onbereikbaar 'spelen' werkt dus niet. Nee, die persoon expliciet laten weten wat je leuk vindt aan hem of haar, blijkt net een zeer sterke trigger voor verliefdheid. Maar we doen dat zelden.

"In onze vragenlijst gebeurt dat wel. 'Noem drie dingen die je gemeen hebt met de ander', 'Noem drie dingen die je nu al apprecieert aan de ander en wees erg eerlijk en durf dingen te zeggen die je doorgaans niet zou zeggen tegen iemand die je net leert kennen', zo luidt vraag 28."

Complimenten

Op papier lijkt het niet zo speciaal, maar Len Catron getuigt dat net die vragen in de test die inderdaad ongewoon lijken, het 'm doen: "De meest onwennige momenten waren niet die waarop ik bekentenissen over mezelf moest doen. Nee, het waren de vragen die ik moest beantwoorden met mijn mening over de ander, zoals 'Noem vijf trekken die je positief vindt bij de ander'. Het is verbazingwekkend om te horen wat de ander in je bewondert of apprecieert en sindsdien vraag ik me af waarom we elkaar niet de hele tijd complimenten geven."

Het zijn die vragen die de intimiteit in versneld tempo installeren. Want uitspraken zoals 'Ik hou van je stem, van de manier waarop je verhalen vertelt', zorgt ervoor dat bepaalde kwaliteiten van de een expliciet waardevol worden voor de ander, legt Aron uit. "Dat is misschien het nut van de vragenlijst in de realiteit: vraag écht naar de ander, toon wat je aan hem of haar waardeert, reageer op zijn of haar verhaal. Iedereen heeft andere hechtingsstijlen en liefde is niet maakbaar, maar je kunt wel wat leren om je persoonlijker, empathischer op te stellen."

Recent hersenonderzoek staaft het belang van die strategie. Aron: "We zien letterlijk wie nauw verbonden is met wie. Wanneer we over onszelf denken, zien we dat in bepaalde hersendelen. En dat zijn andere delen die actiever worden dan wanneer we aan anderen denken. Maar bij mensen met wie we ons nauw verbonden voelen, is er letterlijk een overlap in de hersenen. We denken aan hen via hersengebieden waarmee we meestal over onszelf denken. We denken dus aan hen door te denken aan wat zij waarderen aan ons, aan wie we voor hen zijn, zo zien we op de scans."

Fysieke aspecten bepalen uiteraard mee of we zodanig aangetrokken tot elkaar zullen kunnen zijn dat het zelfs op hersenscans te zien is. Dat is de belangrijkste reden waarom Aron vraagt de hype over zijn test met wat korrels zout te nemen.

"Wie die vragen aan iemand stelt, doet dat al met de bedoeling de ander te veroveren. En uiteraard moet er al van alles goed zitten, zoals fysieke aantrekking. Daar hebben we weinig grip op. Al is het belangrijk te weten dat het verschil in impact tussen onaantrekkelijke en gemiddeld aantrekkelijke mensen veel groter is dan tussen gemiddeld aantrekkelijke en erg aantrekkelijke mensen. Je hoeft er met andere woorden zeker niet uitzonderlijk spectaculair uit te zien om aantrekkelijk te worden gevonden."

Chocoladecake

Op de vraag wat andere misverstanden zijn over de liefde, zegt Aron: "Dat het overgaat. Het idee dat je eerst dolverliefd bent en het dan allemaal mindert. We zien bij koppels die al dertig, veertig jaar samen zijn dat ze nog even verliefd kunnen zijn als in het begin. De signalen in hun hersenen, hun neurologische repsons op elkaar zijn exact als die van kersverse stelletjes. Het hoeft niet over te gaan.

"Alleen is het geen evidentie om een relatie ook te doen blijven duren. Inzichten daarover worden nu steviger. Op de eerste plaats kom je zelf. Wie angstig, onzeker of depressief is, doet daar best eerst iets aan. Stress vermijden en samen nieuwe dingen doen blijken ook belangrijker dan we denken en opmerkelijk: de successen van je partner vieren is doorslaggevender voor de duurzaamheid van een relatie dan er zijn in moeilijke tijden.

"Onze nieuwste resultaten tonen trouwens dat koppels die per twee de vragenlijst doorlopen, met vier dus, daarna veel meer verbondenheid en intimiteit ervaren. Niet alleen onderling als 'vrienden', maar ook de respectievelijke partners. Die vragen verhogen de intimiteit. En dat kun je als koppel wel makkelijk eens doen met een bevriend koppel."

De volgende onderzoeken zullen zich concentreren op hoe verliefdheid overgaat in een relatie. "Over de beginfase en over relaties zelf weten we al heel wat, maar die overgang is nog een raadsel", zegt Aron.

Dat hij de liefde met al dat onderzoek van alle spannende mysterie ontdoet, deert Aron niet. "Ik ben mij erin gaan verdiepen omdat ik als student sociale psychologie zeer verliefd werd op de vrouw met wie ik nog altijd samen ben (Ellen Aron, bekend van onderzoek naar hoogsensitiviteit, BD)en met wie ik zeer veel samengewerkt heb. In de sociale psychologie is de uitdaging altijd een onderwerp aan te pakken dat niet compatibel lijkt met wetenschappelijk onderzoek. Ik koos dan maar wat me toen zo hevig bezighield in mijn persoonlijke leven.

"Maar mijn inzichten hebben de kracht ervan niet weggeschraapt in mijn privéleven. Ik kan het niet beter verwoorden dan Helen Fisher ooit deed: 'De mens heeft allang doorgrond hoe je chocoladecake maakt. Maar is chocoladecake daardoor minder onweerstaanbaar geworden?'"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234