Maandag 14/06/2021

Dodentoren in Doha groeit

Qatar 2022 blijft voorlopig onlosmakelijk verbonden met uitbuiting van arbeidsmigranten, schrijft Amnesty International in een nieuwe studie. Het is niet de eerste vernietigende studie, zoals het WK voetbal ook niet de laatste sportambitie is van de oliestaat.

Het gaat niet goed op de bouwwerven van Qatar. Niet dat er geen geld is voor de stadions en musea die er moeten verrijzen tegen het WK 2022. Het is ook geen probleem dat Qatar geen voetbalnatie is en het, ondanks Eric Gerets, ook niet snel zal worden. Zelfs de buitengewone klimatologische omstandigheden waarin het WK zal plaatsvinden zijn het probleem niet. Al vindt Sepp Blatter het inmiddels een 'vergissing' dat 2022 aan Doha is toegewezen, hij krijgt het niet over zijn lippen dat Qatar het tornooi heeft gekocht, zoals het alles koopt waar het zijn zinnen op zet. En hij wast zijn handen in onschuld over de gastarbeiders op de werven, al is het vervelend dat Qatar, waarvan de ingezetenen de rijkste burgers ter wereld zijn, zijn dromen bouwt op slavernij. Wie het waagt daarover te berichten krijgt last. Dat mochten de BBC en WDR laatst nog ervaren.

Twee jaar geleden bleek uit een studie dat gastarbeiders gemiddeld om en bij de duizend dollar (zo'n 900 euro) betalen om in Qatar te mogen werken. Soms gaat een eerste jaar arbeid op aan de aflossing van dat bedrag. Een op de vijf zei onregelmatig, zelden of nooit loon te ontvangen zonder dat daarvoor een reden werd opgegeven. Veertig procent was gehuisvest in werkkampen met slaapzalen en werkte zes dagen per week. Het slechtst betaald waren de Nepalezen, de grootste groep in de categorie met het laagste inkomen.

Open gevangenis

Wat begon met een discussie over de kalender van de wedstrijden en de medische gevolgen van voetballen bij grote hitte, werd tegen september 2013 een striemende aanklacht. De Internationale Vakbondsfederatie zei dat honderdduizenden dwangarbeiders onder- of helemaal niet werden betaald om zonder drinkwater te werken bij temperaturen tot 50 graden Celsius en te slapen in gore pensions. De Nepalese ambassadeur noemde Qatar "een open gevangenis". "Een van de rijkste landen ter wereld exploiteert een van de armste om klaar te zijn voor het meest populaire sporttornooi van de wereld", schreef The Guardian. De faraonische inspanningen in het ongenadig hete Qatar van legioenen slaven uit arme landen, zouden voor het WK begon aan 4.000 onder hen het leven kosten, zei de Vakbondsfederatie. Dat was een smet op het blazoen van de kampioen van de Arabische Lente.

Begin november 2013 reisde François Crépeau, de speciale VN-rapporteur voor de rechten van migranten, naar Qatar op uitnodiging van de regering. Op 23 april 2014 publiceerde ook hij een vernietigend verslag. "Uitbuiting is frequent, de migranten werken dikwijls zonder te worden betaald en leven in onwaardige omstandigheden." Op hetzelfde ogenblik verscheen een rapport van Amnesty International onder de veelzeggende titel My Sleep is my Break. De overheid beschermde de gastarbeiders niet, al werden ze geconfronteerd met "dwangarbeid, mensenhandel, fysiek en seksueel geweld". Er werkten minstens 84.000 vrouwen in Qatar, meestal afkomstig uit Zuid- en Zuidoost-Azië, tot honderd uren per week, zonder een dag vrij en vaak onbezoldigd. Vrouwen die werden verkracht riskeerden een jaar cel wegens "ongeoorloofde betrekkingen". Uitgerekend op 1 mei 2014 kondigde Qatar nieuwe arbeidswetten aan. Een jaar later zegt Amnesty International dat ze nauwelijks iets uithalen.

Eind augustus 2014 verdwenen twee Britse mensenrechtenactivisten van een Noorse ngo die de werkomstandigheden onderzochten van de buitenlandse bouwvakkers op de werven. Pas na een week gaf Qatar toe dat ze waren aangehouden.

Op 30 november probeerde voorzitter Sepp Blatter van de FIFA eens en voorgoed de interne brand te blussen over de frauduleuze toewijzing van het WK 2022. "2022 is Qatar, en dames en heren, geloof mij, de wereldbeker in 2022 zal in Qatar worden gespeeld." Blatter was in de Filipijnse hoofdstad Manilla en kreeg een ovatie van de Aziatische delegatieleden. De FIFA verzegelde het eigen onderzoeksrapport van Michael Garcia over de omkoping door Qatar, maar The Sunday Times publiceerde diezelfde dag een nieuw dossier over corruptie bij de toewijzing van 2022.

Op 2 december zei Blatter dat het lot van de arbeiders op de werven niet de verantwoordelijkheid was van de FIFA, maar van hun werkgevers "uit Duitsland, Frankrijk en andere Europese landen". Hij zei ook dat ze beter af waren dankzij de wereldbeker. In 2013 en 2012 zijn 964 Nepalezen, Indiërs en Bengalezen in Qatar gestorven.

Olympische Spelen in 2024

Het WK 2022 is niet de laatste sportambitie van Qatar. Het is ook niet de eerste. Na de Aziatische Spelen in 2006 had het op eigen wijze de organisatie binnengehaald van het WK atletiek in 2019. Enkele minuten voor de stemming bij de Internationale Atletiekfederatie op 21 november 2014, had Doha nog bijna 34,45 miljoen euro rondgestrooid. De Amerikaanse stad Eugene, laatste overblijvende kandidaat na de uitschakeling van Barcelona, werd verslagen met vijftien stemmen tegen twaalf. "Het enige wat ze hebben is geld", zei de ontgoochelde Spaanse atletiekvoorzitter.

De federatie zei dat "prikkels" niet strijdig waren met de regels. "Alle kandidaat-gaststeden krijgen de gelegenheid om hun kansen te bevorderen. Eugene en Barcelona wilden of waren niet in staat om dat ook te doen." De prikkel van Qatar kwam bovenop het prijzengeld en omvatte sponsoring door een niet genoemde bank en de bouw van tien atletiekstadions in de wereld. Het WK 2019 zal niet in de zomer plaatsvinden maar in oktober.

De kroon op het werk moeten de Olympische Spelen worden van 2024. Op 26 november 2014 liet de Jordaanse prins Feisal, lid van het IOC, zich ontvallen dat een of twee kandidaten uit het Midden-Oosten verwacht mochten worden. Meteen dacht iedereen aan Doha. Er waren veranderingen op til in het reglement van het IOC om de Spelen mogelijk te maken op een ander moment dan in juli en augustus.

Begin december 2014 stelden de Franse architect Sylvain Macaux en zijn Chileense collega Alex de Stampa de oprichting voor van een monument voor de arbeiders die sterven op de werven van het WK. Een betonnen monoliet voor elke naamloze dode, vier per verdieping, opgestapeld tot een toren die nu al de indrukwekkende skyline van Doha zou domineren en tegen 2022 een hoogte bereiken van anderhalve kilometer.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234