Dinsdag 02/03/2021

ReportageVirushotspot Saksen

Dodelijker dan een griepje? Virushotspot Saksen ziet de ernst van covid-19 niet zo

Het echtpaar Heckler ligt al een maand in het regionale ziekenhuis van Schöneck. Zij verontschul­digt zich voor haar slechte kapsel. ‘Ik kon niet naar de kapper, weet u.’ Beeld DANIEL ROSENTHAL
Het echtpaar Heckler ligt al een maand in het regionale ziekenhuis van Schöneck. Zij verontschul­digt zich voor haar slechte kapsel. ‘Ik kon niet naar de kapper, weet u.’Beeld DANIEL ROSENTHAL

De Duitsers geloofden zelf lang in de mythe van corona-Weltmeisters, maar nu ook in hun land de ziekenhuizen overstromen, worden ze met de neus op de feiten gedrukt. Vooral de oostelijke deelstaat Saksen heeft het hard te verduren. 

De doden op de begraafplaats van Schöneck liggen onder een dekentje van verse sneeuw. Fijne vlokjes dwarrelen ook in het open graf dat Uwe zojuist heeft gedolven. Uwe, met zijn grijze streepje snor en pezige armen, waarmee hij nu een mat van kunstgras om het nieuwe graf drapeert. “Voor morgen”, zegt hij. Hij blijft de dood graag een stap vooruit.

De twee rijen verse graven, nog zonder steen, laten zien dat Uwe en zijn collega’s het druk hebben gehad. “Deze eerste rij”, wijst Uwe op een stuk of vijftien voorlopige houten kruizen, “zijn allemaal sinds augustus gestorven. Dat zijn wel een paar doden meer dan in andere jaren.”

Uwe is grafdelver in het 3.000 zielen tellende stadje in Saksen. Bijna een jaar na het begin van de pandemie is dit het eerste echte coronacrisisgebied in Duitsland. Daarmee maakt Saksen een einde aan de vooral in het buitenland, maar ook in Duitsland zelf, gekoesterde illusie dat de Duitsers het virus beter onder controle konden houden dan hun Europese buren.

In november snelden de Saksische besmettingscijfers naar boven. In het Vogtland, een snipper Duitsland die als een angel in Tsjechië prikt, lag de incidentie per 100.000 inwoners in de nieuwjaarsweek bij 1.200. Die uitschieter was voornamelijk het gevolg van administratieve achterstanden, sussen regionale bestuurders in zoveel mogelijk radio- en televisieuitzendingen. Maar met 495 ligt het aantal besmettingen in Saksen nog altijd bijna drie keer hoger dan het Duitse gemiddelde.

‘Slechts een rimpeling’

Saksen is ook de deelstaat waar tot ver in de herfst het idee leefde dat Duitsland corona eigenlijk al overwonnen had. Nog in oktober sputterde minister-president Michael Kretschmer (CDU) zich tegen de door zijn partijgenoot Angela Merkel gewenste strengere maatregelen, erop wijzend dat de eerste golf in de dunner bevolkte Oost-Duitse deelstaten slechts een rimpeling was geweest.

In november, toen de tweede golf al rolde, schreef de burgemeester van het stadje Stollberg in het Erzgeberte, teleurgesteld omdat hij de kerstmarkt moest verbieden, een verbitterde openbare brief waarin hij schreef dat hij nog maar moest zien of corona uiteindelijk sterfelijker zou zijn dan een griepje. Anderhalve maand later zag het stadsbestuur zich genoodzaakt een extra hal te huren omdat het crematorium de doden niet meer kon bergen.

Er zijn twee voor de hand liggende redenen dat juist Saksen het Duitse coronacentrum is: de deelstaat grenst aan zowel Polen als Tsjechië, waar de tweede golf al eerder en nog heftiger uitbrak. De grenzen zijn nog open vanwege het woon-werkverkeer. Saksen is ook het bejaardentehuis van Duitsland. Vanwege de grote leegloop na de Duitse eenwording heeft de deelstaat gemiddeld de oudste inwoners. Binnen Saksen is het Vogtland kampioen ouderdom.

Een derde oorzaak is in het maatschappelijke debat aanleiding voor ongemakkelijkheid. Verschillende wetenschappers wijzen op het oorzakelijk verband tussen gebieden met veel besmettingen en gebieden waar veel op de rechtse AfD wordt gestemd. De partij is sinds afgelopen zomer openlijk sceptisch over de ernst van het virus en betrokken bij de grote anticoronademonstraties in Duitsland. In Saksen stemt ruim een kwart van de bevolking op de AfD.

Ook Uwe vindt dat de ernst van de situatie in Saksen door de media wat wordt overdreven. Weet hij hoeveel van de doden in de nieuw gedolven graven zijn overleden aan het virus? Hij trekt een gezicht. “Hoogstens een paar. Maar het zijn geen doden die uit de heldere hemel komen vallen; de meeste zijn boven de tachtig, of ze waren al ziek, mensen die toch binnenkort dood zouden gaan.”

Het meeste wat Uwe van de pandemie zegt te merken is “dat je nergens heen mag”. Hij doelt op de gebiedsbeperking van 15 kilometer. “Je kunt niet eens gaan skiën.” Schöneck, ook wel ‘het balkon van het Vogtland’ genoemd, ligt op een beboste berg bekleed met sleepliftjes en langlaufloipes. Allemaal dicht.

Een paar meter verderop, in het regionale ziekenhuis, leeft hoofdarts Dieter Haugk in een andere realiteit. De 66-jarige chirurg, breedsprakig en breed gebarend, vertelt over de longfoto’s die hem net als collega’s overal ter wereld schrik aanjoegen. “Witte wolken.”

Ook hij wijt de snelle verspreiding van het virus gedeeltelijk aan de politieke instelling in de deelstaat. “De invloed van allerlei extreemrechtse groepen is hier in Saksen heel sterk. Veel mensen die niet zelf zien wat het virus aanricht, geloven het niet. Dat is een probleem.” Eigenlijk, zegt hij, “zou ik die corona-ontkenners een briefje wil laten ondertekenen waarop ze afzien van beademing als het zover komt”.

Coronasceptici

De hoofdarts vermoedt de invloed van de vele coronasceptici zelfs bij het ziekenhuispersoneel. Volgende week arriveren de eerste vaccins in Schöneck. Uit een inventarisatie blijkt dat alle artsen de prik willen, van het verplegend personeel wil slechts 40 procent het vaccin van BioNTech/Pfizer ingespoten krijgen. “En daar zie je dat de bereidheid het hoogst is bij de mensen die op de corona-afdelingen werken.”

Mensen zoals verpleegster Yvonne, van wie door haar beschermende pak niet veel meer te zien is dan dat ze oplettende bruine ogen heeft. Yvonne heeft de verpleegkundige leiding over de zes bedden tellende intensive care. Een bed is vrij, op de andere vijf liggen wezenloze lichamen met open monden, die eens in de zoveel tijd op hun buik of rug worden gedraaid.

De rijen verse graven, nog zonder steen, laten zien dat de grafdelvers van Schöneck het de afgelopen maanden druk hebben gehad.  Beeld DANIEL ROSENTHAL
De rijen verse graven, nog zonder steen, laten zien dat de grafdelvers van Schöneck het de afgelopen maanden druk hebben gehad.Beeld DANIEL ROSENTHAL

Yvonne zegt dat er laatst iemand na 58 dagen ic alsnog is overleden, en dat ze daar niks bij kon voelen. “Je raakt hier wel afgestompt.” Begin december werd ze zelf ziek. Ze is nog steeds sneller moe dan daarvoor. Haar hoop put Yvonne uit het echtpaar Heckler, dat een verdieping lager op de verpleegafdeling ligt. Zij 86, hij 87 jaar oud, waarvan zeventig getrouwd. Ze liggen hier al een maand. Naast elkaar. Hij krijgt nog zuurstof, maar zij zit al rechtop in haar roze nachtjapon en verontschuldigt zich tegen fotograaf voor haar slechte kapsel. “Ik kon niet naar de kapper, weet u.”

Limiet bereikt

“We zitten hier absoluut aan onze limiet”, zegt hoofdarts Haugk. Toch wil hij Saksen niet vergelijken met Bergamo of andere crisisgebieden. “We hebben hier een fijnmazig net van ziekenhuizen en een goede communicatie, tot nu toe is het altijd gelukt om patiënten ergens onder te brengen.”

Ook Isa Supli, burgemeester van Schöneck, heeft moeite met het begrip ‘crisisgebied’ als het over Saksen gaat, benadrukt dat ook de naburige deelstaten Thüringen en Beieren virushotspots zijn.

Vanwege het thuiswerkbeleid bemant de christendemocrate het voorname 19de-eeuwse stadhuis alleen, vanuit een torenkamertje dat uitkijkt op de begraafplaats waar Uwe die morgen een graf heeft gegraven. “Ik ben al lang burgemeester en ik kan geen jaar herinneren waarin er zoveel oudere mensen zijn gestorven”, zegt ze. Als ze terugdenkt aan de zomer, moet Isa Supli toegeven dat ze het virus heeft onderschat. “Maar dat geldt voor heel Duitsland, niet alleen voor Saksen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234