Donderdag 18/08/2022

Docu

Documentaire toont hoe de Arabische Lente een Arabische Storm werd

Een beeld uit de reportage: het Syrische bergstadje Maloula. De mensen in de docu vertellen dat verlies een onderdeel van hun leven is geworden. Beeld VARA
Een beeld uit de reportage: het Syrische bergstadje Maloula. De mensen in de docu vertellen dat verlies een onderdeel van hun leven is geworden.Beeld VARA

De Arabische Lente begon als een roep om modernisering en democratie, en is vijf jaar later ontaard in chaos en terreur. Twee Nederlandse documentairemakers trokken door de Maghreb en het Midden-Oosten om te weten te komen waar en wanneer de lentebries overging in een storm.

NADIA EZZEROILI

De Arabische Lente: wat vijf jaar geleden in landen als Tunesië, Libië, Egypte en Syrië begon als een hoopvolle volksopstand tegen dictatoriale leiders, blijkt achteraf een prelude op een onvoorspelbare tijd. Verder dan deze conclusie durven journalist Sinan Can (38) en regisseur Thomas Blom (45) na een maandenlange reis door zeven Arabische landen niet te gaan.

In hun nieuwe, driedelige documentaireserie, De Arabische storm, waarvan de VARA vanavond het eerste deel uitzendt, wagen ze zich bewust niet aan de vraag of de Arabische Lente is mislukt. Ze wilden alleen uitzoeken waar en hoe de Arabische Lente uitliep op een Arabische storm. Can: "We weten alleen dat alle analyses van de afgelopen vijf jaar de prullenbak in kunnen."

Het spannendste moment van de reis? Misschien wel die keer dat Can en Blom in het zuiden van Tunesië de vader van een aanslagpleger op toeristen in Sousse (26 juni 2015) opzochten om hem te interviewen. Kijk uit, werd nog tegen ze gezegd, in dat gebied zijn jihadistische groepen actief. Toch gingen ze. Can: "Achteraf was dat misschien wat onverantwoord."

De vader van de aanslagpleger was net even weg toen een busje kwam aanrijden. Er stapten zwaarbewapende mannen uit het voertuig. Blom: "Omdat alleen wij in dat straatje stonden, dachten we: dit is een extremistische groep en we hebben een groot probleem." Toen een man met een kalasjnikov op ze af kwam lopen, bleek het geen jihadist te zijn, maar een politieagent. "Dat was de eerste keer dat ik blij was dat we werden aangehouden", zegt Can. "Toch hebben we geen spijt, je moet als documentairemaker uit je comfortzone komen."

Uit die zone moesten Can en Blom ook toen ze in het Iraakse Kirkuk het verhoor van vier IS-strijders door een Koerdische commandant mochten filmen. Dat een van de mannen mank liep - vermoedelijk door een eerder hardhandig verhoor - gaf de documentairemakers geen gerust gevoel.

Can en Blom hebben even getwijfeld, maar besloten om het verhoor toch te filmen en het fragment te gebruiken. Can: "We hebben die mannen bewust geen vragen gesteld, omdat we geen onderdeel wilden zijn van een ondervraging. We waren er alleen om te registreren."

Ze zagen hoe de Koerdische commandant zijn stem verhief als hij vragen stelde. Maar het ging ze niet om die commandant, zegt Can. "Het ging ons vooral om IS-mannen die verder nauwelijks zichtbaar zijn voor ons, en om hun motieven. Wij kennen alleen de bivakmutsen, zwarte vlaggen en lange baarden - het beeld waarvan IS graag wil dat we het zien. Maar er bestaat ook een grote groep mensen die zich vooral vanwege financiële motieven bij IS heeft aangesloten."

Lamgeslagen

Daar kwamen de journalisten achter toen ze in Libanon een ex-IS-strijder interviewden. De man woonde in Raqqa toen IS binnenviel. Can: "Ik had wel een soort, nou ja, geen sympathie voor hem, maar ik begreep die man. Hij vertelde dat hij tegen Assad was, want Assad viel Raqqa aan. Toen Assad eenmaal was verdreven door het Vrije Syrische Leger, heerste er anarchie, criminaliteit en armoede. En toen stapte er een partij binnen die orde bracht, brood uitdeelde en aanvankelijk alleen milde straffen gaf. Ze dachten: jezus, wat een verademing, er is orde in de stad." Blom: "Vier maanden heeft het geduurd voor die man erachter kwam wat voor gruwelijkheden IS beging. Hij is toen naar Libanon gevlucht."

Voor de kijker is de grote vraag of mensen in de hevig bevochten regio nog hoop hebben. Can: "Er is natuurlijk altijd hoop. We kwamen zo veel mensen tegen die zich blijven verzetten tegen het militaire of religieuze regime waaronder ze leven. Alleen zijn veel van hen nu ook moegestreden." Blom: "Als je vraagt: is er hoop voor een land als Libië? Dat is niet te zeggen. Maar hebben de mensen hoop? Ja, natuurlijk. Ze staan overeind en zijn sterk. Het is alleen geen hoop die zich uitstrekt over het hele land."

Blom en Can kwamen mensen tegen die hun vertelden dat verlies een integraal onderdeel van hun leven is geworden. "Ze gaan er daarom ook anders mee om", zegt Blom. "Ze weten al jarenlang dat verlies altijd dichtbij is."

Hebben Can en Blom zelf nog hoop voor de regio? Can: "Eigenlijk ben ik een heel positief ingesteld mens, maar ik was van tijd tot tijd toch lamgeslagen. We noemen onze documentaireserie niet voor niets 'de Arabische storm'. Die storm is nog lang niet uitgeraasd."

Blom werd van tijd tot tijd moedeloos als hij in de ogen van al die strijders keek. "Van de jongens van IS tot de peshmerga: het is zo ontvlamd allemaal, er zit zo veel woede in die ogen. Twee jonge Koerdische meiden aan het front vertelden ons dat ze met een bomgordel rondlopen, zodat IS hen niet levend te pakken kan krijgen. Ze blazen zichzelf liever op. Dat is de realiteit van hun leven. Ik vraag me af hoe je dat leven nog kunt ombuigen."

De Arabische storm, aflevering 1, vanavond om 20.25 uur op NPO 2

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234