Dinsdag 19/11/2019

Brexit

Documentaire piept achter de schermen van de brexit: ‘What the fuck is er mis met May?’

Reportagemaker Lode Desmet volgde brexit-onderhandelaar Guy Verhofstadt twee jaar lang als een vlieg op de muur. Beeld RV

Versnelt de Belgische documentaire Brexit Behind Closed Doors straks de val van Theresa May? Dat valt niet uit te sluiten. Regisseur Lode Desmet volgde twee jaar lang Guy Verhofstadt toen die met haar onderhandelde. De schipperende premier drijft Verhofstadt soms tot wanhoop. ‘May zou zich thuis voelen in de 15de-eeuwse Florentijnse politiek: elkaar in de rug steken en verraad.’

Als Guy Verhofstadt ergens in 2017 met zijn Aston Martin-oldtimerracewagen in panne valt op het Britse circuit van Silverstone, krijgt hij in de pits een schouderklopje van de toenmalige Britse brexit-minister David Davis, die hem een bezoekje brengt. Een dag later toont Verhofstadt zijn foto’s aan EU-hoofdonderhandelaar Michel Barnier. “Very British, eh?”, zegt hij. Barnier: “Dat is precies wat de Britten met de brexit willen doen. Ze pogen een oude wagen op te lappen.”

Het is een van de vele symbolische, informele scènes die VTM-regisseur Lode Desmet vastlegde achter de schermen van de brexit-gesprekken. Twee jaar lang volgde hij die vanuit het perspectief van Guy Verhofstadt, die namens het Europees Parlement met de Britse regering onderhandelde.

Eendrachtige EU, verdeelde Britten

“Ik heb me toch dikwijls verbaasd”, zegt Desmet even voor de première woensdagavond. “Achteraf bekeken is de eendracht in de EU over de brexit toch wel uniek. In teksten die onderhandeld zijn tussen 27 lidstaten, EU-parlementsleden en partijen vecht men soms om één woord, men werkt de hele nacht door… Uiteindelijk moet je toch de bedenking maken: als Europa altijd zou kunnen samenwerken zoals in deze brexit-kwestie, zou alles wellicht beter gaan.”

Zo goed de verstandhouding was binnen het EU-team, zo onwaarschijnlijk was vaak de onwetendheid van de Britten over de EU tijdens de gesprekken. “Jullie straffen het VK”, verwijt een verontwaardigd Brits parlementslid Verhofstadt, die fel weerlegt. “Wij straffen niemand! Wij praten hier enkel over de gevolgen van jullie beslissing. Wij zijn niet beginnen te praten over een ‘no deal’.”

Als gesprekspartner voor de Britten wordt vooral premier Theresa May bij Verhofstadt en zijn team al snel het mikpunt van hun frustraties over de trage vooruitgang. Zelfs Verhofstadt kan het op een dag in 2017 niet laten haar in haar eigen stad publiekelijk de mantel uit te vegen.

May en Machiavelli

“Het is een beetje surrealistisch”, zegt hij tijdens een toespraak in Londen. “Terwijl ik hier praat over de EU in de hoofdstad van een land dat de EU verlaat, spreekt May in Firenze… Misschien is dat omdat de 15de-eeuwse Florentijnse politiek haar thuis deed voelen”, refereert hij aan de tijd van Niccolò Machiavelli’s Il principe. “Elkaar in de rug steken, verraad, adellijke families die vechten om de macht... Dat moet een omgeving zijn die ze heel goed herkent.”

Elders in zijn EU-hoofdkwartier kan May evenmin op begrip rekenen. Als blijkt dat de Britse premier naar Brussel komt om een akkoord te ondertekenen, maar op het laatste moment haar hand terugtrekt omdat haar gedoogpartner, de Noord-Ierse DUP, niet op de hoogte was, kan Verhofstadts medewerker Guillaume McLaughlin – zelf half Frans, half Brits – zijn frustratie niet verbergen. “Waarom verzekerde ze zich niet van hun steun voor ze naar Brussel kwam? What the fuck is wrong with her!? Dit is krankzinnig. Zielig.”

Verhofstadt op Noord-Ierse grens

Een voortdurend struikelblok vormt de grens tussen Noord-Ierland en de Ierse Republiek. Die moet openblijven volgens het Goede Vrijdag-vredesakkoord van 1998, maar moet in theorie dicht als de Britten uit de EU stappen.

De liberale Belgische ex-premier besluit met zijn Ierse medewerkster zelf poolshoogte te nemen, wat zelden gebeurt in de Europese politiek. Volgens Desmet is dat nochtans een voorbeeld van hoe ook politici uit de ‘Brusselse bubble’ sneller resultaat kunnen halen als ze ter plaatse hun licht opsteken. Verhofstadt erkent dat later. “Ik was nog nooit in Noord-Ierland. Ik dacht zoals in Berlijn: muur weg, probleem opgelost. Het was een shock. De realiteit is dat de problemen daar niet voorbij zijn.”

Een pro-Britse unionist waarschuwt Verhofstadt koudweg: “Als we van de grens pasmunt maken in de brexit-gesprekken, komt er weer geweld en krijgen we weer rouwende families.”

‘A shit declaration’

May en de EU bereiken uiteindelijk een brexit-akkoord, waarvan ook de beruchte backstop deel uitmaakt, die moet garanderen dat de grens openblijft tot twee jaar na de brexit. In de tussentijd moet er wel een vrijhandelsakkoord worden onderhandeld, maar daar zijn we nog lang niet aan toe. Als May aan de Britse media communiceert dat ze “haar visie over een toekomstige economische relatie” met Verhofstadt al besprak, fronsen zijn medewerkers de wenkbrauwen. “Ik moet ingedommeld zijn”, lacht de ene. “Omdat er geen visie is, was het razendsnel voorbij”, lacht de andere.

Guy Verhofstadt op het circuit vanSilverstone. Beeld RV

Ook in haar Lagerhuis is May het vertrouwen kwijt. Als ze daar nog eens een verklaring aflegt, klinkt het op Verhofstadts kantoor moedeloos: “It’s a shit declaration.”  Haar brexit-akkoord wordt weggestemd. Mays toekomst is vandaag onzekerder dan ooit. Omdat de documentaire, ook te zien op BBC, ook haar belabberde imago in Brussel aantoont, zou ze weleens munitie kunnen leveren voor haar tegenstanders om haar voorspelde val te versnellen.

Verhofstadt van zijn kant mag er prat op gaan dat ook alle Britten hem nu zullen leren kennen als een onderhandelaar die zijn medewerkers zelfs sms’t terwijl hij zijn bezwete blote bast droogwrijft na een training op de racetrack. Daar was het Desmet ook om te doen. “We hopen dat onze documentaire in het VK een nuchterder en eerlijker beeld geeft van hoe Europeanen als Verhofstadt echt wel hun best doen om van de onderhandelingen het beste te maken.”

‘Brexit Behind Closed Doors’ is woensdagavond om 22.40 uur te zien op Telefacts, en daarna ook op VTM Go!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234